Zdzisław Luszowicz – Cichociemny

Zdzisław Luszowicz – Cichociemny

ps.: Szakal”, „Pamflet”

Zdzisław Rudolf Luszowicz

 

37-1041-282x400 Zdzisław Luszowicz - Cichociemny

kpt. Zdzisław Luszowicz
źródło: NAC

Ur. 26 czerwca 1914 r. w Krakowie, zm. 28 lutego 2010 r. w Waterbeck (Szkocja, Wielka Brytania) – nauczyciel, więzień NKWD, sowieckich łagrów, kapitan piechoty Wojska Polskiego, Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, Armii Krajowej, działacz polonijny, cichociemny.

 

 

W 1925 r. ukończył szkołę powszechną „Instytut Marii”  w Krakowie, następnie uczył się w III Państwowym Gimnazjum im. Króla Jana III Sobieskiego w Krakowie. W 1922 r. zdał egzamin dojrzałości.

Podjął studia z filologii klasycznej na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, w 1937 r. obronił pracę dyplomową. Ukończył także Studium Pedagogiczne na Uniwesrystecie Jagiellońskim.

Od 21 września 1937 r. na Dywizyjnym Kursie Podchorążych Rezerwy Piechoty przy 20 Pułku Piechoty w Krakowie, od 27 lipca 1938 r. na praktyce w 8 kompanii strzeleckiej 20 Pułku Piechoty Ziemi Krakowskiej. 14 września 1938 r. przeniesiony do rezerwy.

W latach 1938 – 1939 nauczyciel w Prywatnym Gimnazjum Żeńskim Kaplińskiej w Krakowie.

 

 

II wojna światowa
represje-sowieckie-wobec-Polakow-300x213 Zdzisław Luszowicz - Cichociemny

Represje sowieckie wobec Polaków
źródło: pamiec.pl

29 lipca 1939 r. zmobilizowany do odbycia ćwiczeń rezerwy, przydzielony do 20 Pułku Piechoty 6 Dywizji Piechoty. Uczestniczył w budowie umocnień polowych w rejonie miejscowości Suszec Pszczyński oraz Brzeźce. Wraz z 9 kompanią strzelecką  w dniach 1-9 września oraz z batalionem „Stadion” w dniach 9-27 września walczył w rejonie miejscowości Brzeźce oraz Biskupice.

Pod koniec września w niewoli sowieckiej, uciekł, ponownie w niewoli od 29 września. Zesłany do obozu pracy, do pracy w kamieniołomach w okolicy miejscowości Skola, następnie w obozie w Starobielsku.

Zwolniony po układzie Sikorski – Majski, od 26 sierpnia 1941 r. w Polskich Siłach Zbrojnych w ZSRR. Przydzielony jako zastępca dowódcy plutonu specjalnego zwiadowców pieszych 18 Pułku Piechoty 6 Dywizji Piechoty. W maju 1942 r. ukończył kurs dowódców plutonów artylerii przeciwpancernej, mianowany dowódcą plutonu zwiadowców konnych i plutonu specjalnego.

Od 15 sierpnia 1942 r. pod dowództwem brytyjskim, służył na Bliskim Wschodzie: w Iranie, Iraku, Palestynie. Od 1 września 1942 r. w dywizjonie przeciwpancernym 6 Pułku Artylerii Lekkiej.

 

 

Cichociemny
Halifax-mk3-300x225 Zdzisław Luszowicz - Cichociemny

Handley Page Halifax

button-zrzuty_200-150x150 Zdzisław Luszowicz - CichociemnyZgłosił się do służby w Kraju. 12 stycznia 1943 r. wyruszył, 20 maja dotarł do Wielkiej Brytanii, od 28 maja 1943 r.  przydzielony do Sekcji Dyspozycyjnej Sztabu Naczelnego Wodza. Przeszkolony ze specjalnością w dywersji, 15 grudnia 1943 r. zaprzysiężony na rotę AK w Chicheley. Od 9 kwietnia 1944 r. na stacji wyczekiwania we Włoszech. Mianowany podporucznikiem ze starszeństwem od 10 października 1943 r.

Zrzucony do Polski w nocy z 4 na 5 maja 1944 roku w sezonie operacyjnym „Riposta”, w operacji lotniczej „Weller 17” (dowódca operacji: F/O Edward Bohdanowicz, ekipa skoczków nr: XLIX), z samolotu Halifax JP-177 „P” (1586 Eskadra PAF, załoga: pilot – F/S Zygmunt Wieczorek, pilot – F/O Edward Bohdanowicz / strzelec – F/S Tadeusz Ruman / i in.).

Zrzut na placówkę odbiorczą „Mewa 1”, w okolicach miejscowości Dalechowice, 15 km od Skalbmierza.

Razem z nim skoczyli: por. Tadeusz Stanisław Jaworski ps. Bławat, por. Antoni Nosek ps. Kajtuś, por. Cezary Nowodworski ps. Głóg, por. Mieczysław Szczepański ps. Dębina, por. Czesław Trojanowski ps. Litwos.

miejsca-zeslan-Polakow-300x172 Zdzisław Luszowicz - Cichociemny

GUŁ-ag – mapa zesłań, pracy i straceń Polaków

Do 9 czerwca instruktor dywersji w Inspektoracie Rejonowym Miechów AK, następnie w Warszawie jako instruktor Kedywu. Od 17 lipca przydzielony do 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty AK. Uczestniczył w walkach o Lublin. Po rozbrojeniu dywizji 25 lipca w Skrobowie, w składzie grupy dowodzonej przez Cichociemnego ppłk. Henryka Krajewskiego ps. Trzaska.

11 grudnia 1944 r. aresztowany pod fałszywym nazwiskiem w warszawskim mieszkaniu Cichociemnego por. Bronisława Konika ps. Sikora, przez funkcjonariuszy UB, por. Józefa Światłę (Izaak Fleischfarb) oraz chor. Józefa Czereśnię. Po kilku dniach przekazany sowieckiemu NKWD, pomimo bicia do nieprzytomności na przesłuchaniach nie wydał nikogo. Wywieziony do specjalnego obozu w Stalinogorsku (obecnie Nowomoskowsk, obwód tulski, Rosja).

 

dr Krzysztof A. Tochman – Zdzisław Luszowicz „Szakal” (1914-2010)
w: Biuletyn IPN nr 5-6 (114 – 115) maj – czerwiec 2010, s. 175 – 177

Dariusz Rogut – Polacy w sowieckich obozach kontrolno-filtracyjnych (1944-1946)
w: Dzieje Najnowsze, 2004 nr 36/4, s. 85-109

 

 

Po wojnie

Zwolniony z łagru we wrześniu 1945 r. powrócił do kraju, do Otwocka. 9 października 1945 r. wraz z kuzynem Krzysztofem Zawrzykrajem uciekł z Polski przez Czechosłowację, następnie od 28 października w ośrodku dla polskich oficerów w Murnau am Staffelsee (Bawaria). Na rozkaz gen. Andersa wyruszył do Włoch, od 25 stycznia 1946 r. w ośrodku w Porto San Giorgio.

Od 1 lutego 1946 r. ponownie w PSZ, przydzielony do Wydziału Oświaty Korpusu, uczył łaciny w Gimnazjum i Liceum Pomocniczej Wojskowej Służby Kobiet w Porto San Giorgio. Po przeniesieniu szkoły do Wilekiej Brytanii, od 1947 r.  uczył także w Szkole Młodszych Ochotniczek w obozie wojskowym Foxley koło Herefordu. Tam poznał swoją przyszłą zonę Zofię Zaborowską.

Od 25 czerwca 1947 r. do 24 czerwca 1949 r. w Polskim Korpusie Przysposobienia i Rozmieszczenia. W 1949 r. ukończył kurs języka angielskiego dla polskich nauczycieli, uczył angielskiego w polskiej szkole w obozie Diddington (Huntingdonshire), następnie oficer oświatowy w hostelu Wheaton Aston k. Staffordu.

W 1949 r. zweryfikowany jako nauczyciel przez brytyjski Education Departament, uczył historii w polskich szkołach sobotnich. Od 1961 r. inspektor polskich szkół Stowarzyszenia Polskich Komnatantów, następnie także szkół parafialnych oraz Polskiej macierzy Szkolnej.

Zamieszkał z rodziną w Codsall. Aktywnie działał w organizacjach społecznych i polonijnych, m.in. jako prezes Zrzeszenia Parafian Polskich w Staffordzie. W latach 1983 – 1988 członek Rady Narodowej RP w Wielkiej Brytanii. Autor odczytów o Polsce i jej kulturze w szkołach angielskich, publikował liczne artykuły w prasie polonijnej oraz angielskiej.

 

 

Awanse

 

 

Ordery i odznaczenia

 

 

Życie rodzinne

Syn Józefa mistrza tapicerskiego oraz Marii z domu Kedzierskiej. W 1947 r. zawarł związek małzeński z Zofią z domu Bednarek (1914-1993), primo voto Zaborowską, wdowie po Stefanie Zaborowskim, zamordowanym w obozie koncentracyjnym. Mieli syna Leszka (ur. 1949 r.) dziennikarza BBC oraz trzy córki: Marię (ur. 1947 r.) zamężną Turner, Weronikę (ur.1954 r.) zamężną Carse, Urszulę (ur. 1957 r.) zamężną Haines.

 

 

Upamiętnienie Cichociemnych

jw-grom-pomnik-cc-4-300x248 Zdzisław Luszowicz - Cichociemnyjw-grom-pomnik-cc-3-300x238 Zdzisław Luszowicz - CichociemnyW 1989 r. powstał film dokumentalny „Cichociemni” (scenariusz i reżyseria Marek Widarski).

15 maja 2005 odsłonięto na terenie jednostki specjalnej – Jednostki Wojskowej GROM w Warszawie pomnik poświęcony cichociemnym spadochroniarzom AK. Znaczna część ekspozycji Sali Tradycji jednostki GROM poświęcona jest Cichociemnym.

Od 4 sierpnia 1995 roku jednostka nosi nazwę – Jednostka Wojskowa GROM im. Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej

W 2008 roku powstał film dokumentalny „My cichociemni. Głos żyjących” (scenariusz i reżyseria Paweł Kędzierski).

pomnik-cc-warszawa-761x642-300x253 Zdzisław Luszowicz - Cichociemny

Pomnik CC w Warszawie

7 października 2013 roku w Warszawie przy ul. Matejki, naprzeciwko Sejmu R.P. odsłonięto Pomnik Cichociemnych Spadochroniarzy AK.

cc-boening-300x199 Zdzisław Luszowicz - CichociemnyW 2013 roku powstał film dokumentalny „Cichociemni. Wywalcz wolność lub zgiń” (scenariusz i reżyseria Dariusz Walusiak).

W 2016 roku Sejm R.P. ustanowił rok 2016 Rokiem Cichociemnych. NBP wyemitował srebrną kolekcjonerską monetę o nominale 10 zł upamiętniającą 75. rocznicę pierwszego zrzutu Cichociemnych.

cc-monety-300x157 Zdzisław Luszowicz - Cichociemnycc-pomnik-powazki--300x213 Zdzisław Luszowicz - CichociemnyW 2017 roku PLL LOT umieścił znak spadochronowy oraz podpis upamiętniający Cichociemnych na kadłubie Boeinga 787 (SP-LRG).

Cichociemni są patronem wielu szczepów, drużyn oraz organizacji harcerskich. Opublikowano wiele książek i artykułów o Cichociemnych.

Na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie znajdują się groby kilku Cichociemnych oraz poświęcony Im pomnik „TOBIE OJCZYZNO”

sala-tradycji-grom Zdzisław Luszowicz - Cichociemny

Sala Tradycji Jednostki Wojskowej GROM

button-publikacje_200-300x101 Zdzisław Luszowicz - Cichociemny

 

 

Źródła:
  • informacje własne
  • Krzysztof A. Tochman: Słownik biograficzny cichociemnych. T. 2. Rzeszów: Wydawnictwo „Abres”, 1996, s. 98–101, ISBN 83-902499-5-2.
  • Kajetan Bieniecki: Lotnicze wsparcie Armii Krajowej, Arcana, Kraków 1994 r. ISBN 83-86225-10-6
  • Jędrzej Tucholski: Cichociemni. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1984, s. 356, ISBN 8321105378.
  • Jędrzej Tucholski: Cichociemni 1941–1945 – Sylwetki spadochroniarzy. Wojskowy Instytut Historyczny, s. 215.

 

Zobacz także biogram w Wikipedii