Jan Piwnik – Cichociemny

Jan Piwnik – Cichociemny

ps.: „Ponury”, „Donat”

 

PIWNIK-Jan-por-art-rez-300x392 Jan Piwnik - Cichociemny

płk. Jan Piwnik
źródło: NAC

Ur. 31 sierpnia 1912 r. w Janowicach (pow. opatowski), zm. 16 czerwca 1944 r. pod Jewłaszami (Białoruś) – kapitan Wojska Polskiego, aspirant Policji Państwowej, oficer Armii Krajowej, pułkownik, cichociemny.

 

 

Uczył się w szkole powszechnej w Janowicach, od 1924 r. w Gimnazjum Państwowym im. J. Chreptowicza w Ostrowcu Świętokrzyskim, w 1932 r. zdał maturę. 

Od sierpnia 1932 r. do 23 czerwca 1933 r. w Szkole Podchorążych Rezerwy Artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim, praktyka w 7 baterii 10 Pułku Artylerii Ciężkiej. 20 września przeniesiony do rezerwy w stopniu plutonowego podchorążego rezerwy. Mianowany do stopnia podporucznika 1 stycznia 1935 r.

Od 1935 r. w Policji Państwowej, w 1938 r. ukończył Szkołę Oficerów Rezerwy Policji w Golędzinowie, mianowany aspirantem.

 

 

II wojna światowa
DSCN0964-300x301 Jan Piwnik - Cichociemny

foto: Fundacja dla Demokracji
źródło: JW GROM

Podczas kampanii wrześniowej dowódca kompanii w składzie zmotoryzowanego batalionu policji, 23 września wraz z batalionem przekroczył granicę polsko – węgierską.

Przez Węgry, Jugosławię, Włochy dotarł do Francji, od 11 listopada przydzielony do 4 Pułku Artylerii Ciężkiej 4 Dywizji Piechoty.

Po kapitulacji Francji, w czerwcu 1940 r. ewakuowany do Wielkiej Brytanii, przydzielony do  4 dywizjonu artylerii lekkiej 4 Brygady Kadrowej Strzelców, następnie do 1 Samodzielnej Brygady Spadochronowej.

 

 

 

Cichociemny
DSCN0942-300x378 Jan Piwnik - Cichociemny

foto: Fundacja dla Demokracji
źródło: JW GROM

button-zrzuty_200-150x150 Jan Piwnik - CichociemnyZgłosił się do służby w Kraju w październiku 1940 r.  Od stycznia 1941 r. na szkoleniu dla cichociemnych. Przeszkolony ze specjalnością w zakresie dywersji, zaprzysiężony 10 października 1941 r.

Zrzucony do Polski w nocy z 7 na 8 listopada 1941 r. w operacji lotniczej „Ruction” (dowódca operacji: F/O Stanisław Król, ekipa skoczków nr: I), z samolotu Halifax L-9612 (138 Dywizjon RAF, załoga: pilot – F/O Tadeusz Jasiński, pilot – Sgt. Franciszek Sobkowiak / nawigator – F/O Stanisław Król / radiotelegrafista – Sgt. Walenty Wasilewski / mechanik pokładowy – Sgt. Jerzy Sołtysiak / strzelec – Sgt. Rudolf Mol / oficer łącznikowy – WC Roman Rudkowski / despatcher – Sgt. Józef Chodyra).

Handley_Page_Halifax_Mk_III_ExCC-300x143 Jan Piwnik - Cichociemny

Handley Page Halifax

Zrzut na placówkę odbiorczą „Ugór” w okolicach miejscowości Czatolin, Łyszkowice, 20 km od Skierniewic.

Razem z nim skoczyli: kpt. Niemir Bidziński ps. Ziege Karol oraz kurier Delegatury Rządu na kraj ppor. Napoleon Segieda ps. Wera. Skoczkowie przywieźli m.in. korespondencję dla Komendy Głównej ZWZ.

Samolot w drodze powrotnej musiał lądować w Szwecji, został spalony przez załogę, ewakuowaną do Anglii.

 

Wojciech Königsberg – Jan Piwnik „Ponury” (1912-1944)
w: Biuletyn informacyjny AK nr 6 (290) czerwiec 2014, s. 38 – 49

 

2006-ponury_500px-191x300 Jan Piwnik - CichociemnyOd grudnia 1941 r. do 9 kwietnia 1942 r. szef odbioru zrzutów w Komórce Przerzutów Powietrznych „Syrena” Komendy Głównej AK. Przewidziany jako dowódca ochrony Delegata Rządu.

Od 15 maja, na własną prośbę przydzielony jako dowódca II Odcinka organizacji dywersyjnej „Wachlarz„, obejmujacego swym zasięgiem województwo wołyńskie oraz kierunek wschodni.

W lipcu 1942 r. aresztowany przez żandarmerię niemiecką w Zwiahlu wraz ze swym zastępcą, Cichociemnym por. Janem Rogowskim ps. Czarka. Uciekł po kilku tygodniach, zachorował na czerwonkę.  Podczas jego nieobecności dowódcą II Odcinka mianowano Cichociemnego, por. Tadeusza Klimowskiego ps. Klon. 

Po wyzdrowieniu powrócił do Warszawy. 31 grudnia mianowany przez gen Stefana Roweckiego ps. Grot dowódcą akcji uwolnienia z więzienia w Pińsku żołnierzy Wachlarza, m.in. Cichociemnego kpt. Alfreda Paczkowskiego ps. Wania. Akcję przeprowadzono 18 stycznia 1943 r., zakończyła się sukcesem. Za jej przeprowadzenie odznaczony Virtuti Militari.

 

 

 

DSCN0961-300x294 Jan Piwnik - Cichociemny

foto: Fundacja dla Demokracji
źródło: JW GROM

Po rozwiązaniu Wachlarza przydzielony do Kedywu, m.in. jako instruktor w szkole dywersji „Zagajnik”. Od 4 czerwca 1943 r. szef Kedywu Okręgu Kielce AK oraz dowódca „Zgrupowań Partyzanckich AK Ponury” o liczebności przeciętnie ok. 350 żołnierzy. Uzbrojenie oddziałów w brytyjskie postolety maszynowe „Sten” zapewniał inż. Kazimierz Czerniewski ps. Korebko, który uruchomił ich konspiracyjną produkcję w niemieckiej fabryce uzbrojenia w Suchedniowie. Bazą wypadową Zgrupowania stała się tradycyjna baza partyzancka, ok. 35 ha trudnodostępnego terenu na wzniesieniu 326 w Puszczy Świętokrzyskiej – Wykus.

W skład Zgrupowań wchodziły:

  • Zgrupowanie nr 1 pod dowództwem Cichociemnego – por. Eugeniusza Kaszyńskiego ps. Nurt
  • Zgrupowanie nr 2 pod dowództwem Cichociemnego – por. Waldemara Szwieca ps. Robot
  • Zgrupowanie nr 3 pod dowództwem por. Stanisława Pałaca ps. Mariański

 

Wojciech Borzobohaty – Zgrupowanie Partyzanckie „Ponury” „Nurt”
w: Biuletyn informacyjny AK nr 08 (328) sierpień 2017, s. 21 – 31

 

DSCN0955-300x153 Jan Piwnik - Cichociemny

foto: Fundacja dla Demokracji
źródło: JW GROM

W nocy z 2 na 3 lipca żołnierze Zgrupowania przeprowadzili akcję dywersyjną pomiędzy stacjami Suchedniów oraz Łączna na dwa niemieckie pociągi. 12 lipca, w odwecie za przeprowadzoną akcję Niemcy spacyfikowali wieś Michniów.  W odpowiedzi partyzanci zatrzymali w pobliżu Michniowa pociąg osobowy na trasie Skarżysko – Kielce oraz zabili prawie wszystkich jadących nim Niemców. W odwecie, 13 lipca Niemcy ponownie spacyfikowali Michniów – spalili wszystkie zabudowania oraz wymordowali 204 mieszkańców.

Nie powiodła się obława niemiecka na partyzantów, zorganizowana 19 lipca. Wskutek polecenia Komendy Okręgu, na jego rozkaz żołnierze Zgrupowania rozdzielili się.  „Ponury” przeniósł się w Lasy Starachowickie, następnie w Lasy Osieczyńskie. „Robot” wraz z żołnierzami udał się w Koneckie, „Nurt” w Lasy Siekierzyńskie, „Mariański” w Góry Świętkorzyskie. Oddziały samodzielnie przeprowadzały akcje, m.in. 4 września Waldemar Szwiec ps. Robot przeprowadził akcję na stację kolejową Wólka Plebańska oraz zaatakował pociąg z Koluszek do Rozwadowa. W akcji poległ Cichociemny – ppor. Rafał Niedzielski ps. Rafał, siostrzeniec gen. dyw. Felicjana Sławoja-Składkowskiego

 

Zarządził koncentrację oddziałów Zgrupowania na 16 wrzesnia 1943 r., w celu wręczenia sztandaru. Niemcy zorganizowali obławę, zaatakowali tego dnia o świcie. Oddziały paryzanckie Zgrupowania przebiły się przez obławę, po trzech dniach przybyły na spotkanie na Łysicy w Górach Świętokrzyskich. 4 października ponownie rozdzielił Zgrupowanie.

Pod koniec września w drodze powrotnej z Warszawy, z mundurami i zaopatrzeniem dla Zgrupowania, na drodze pomiędzy Radomiem a Białobrzegami aresztowany został Cichociemny Jan Rogowski ps. Czarka.

7 października zaatakowany przez znaczne siły Niemców w młynie Władysława Cioka we wsi Rejów pod Skarżyskiem, gdzie zorganizowano odprawę z udziałem szefa Kedywu KG AK  płk Emilem Fieldorfem ps. „Nil”. Uczestniczący w odprawie oficerowie dotarli do pobliskiego lasku, zginął kpr. Andrzej Pasek ps. Jędrek z dużyny osłonowej.

Tydzień później, 14 października 1943 r. w Wielkiej Wsi (powiat Końskie), podczas niemieckiej obławy poległ przebywający tam na leczeniu Waldemar Szwiec ps. Robot wraz z żołnierzami swojej ochrony.

1988-ponury-nurt-300x273 Jan Piwnik - Cichociemny28 października Niemcy przeprowadzili kolejną obławę na partyzantów Zgrupowania, z udziałem ok. 30 tys. żołnierzy Wermachtu, SS i „własowców. Pozycje partyzanckie ostrzeliwała niemiecka artyleria, ponadto w obławie uczestniczyły trzy samoloty szturmowe i jeden zwiadowczy, krążąc na niskim pułapie, zrzucały wiązki granatów, bomby małego kalibru, ostrzeliwały partyzantów z broni pokładowej. Wskutek obławy poległo 27 partyzantów z oddziału por. Jana Kosińskiego ps. „Jacek” oraz 9 z oddziału Jana Piwnika ps. Ponury. Po wydostaniu się z obławy zarządził częściową demobilizację Zgrupowania.

robotowcy-274x400 Jan Piwnik - CichociemnyPo tej klęsce wzmógł się konflikt z Komendą Okręgu AK, zarzucającą Janowi Piwnikowi narażanie ludności cywilnej na represje oraz skupienie się na dowodzeniu Zgrupowaniem i brak aktywności jako szef Kedywu Okręgu Radomsko – Kieleckiego. 7 października zrzekł się funkcji szefa Kedywu, 2 stycznia 1944 r. odwołany przez szefa Kedywu KG AK  płk Emila Fieldorfa ps. „Nil” z funkcji dowódcy Zgrupowań. Funkcję objął Cichociemny – por. Eugeniusz Kaszyński ps. Nurt.

Według późniejszych ustaleń, za dwukrotną pacyfikację Michniowa, obławy na partyzantów Zgrupowania, atak na młyn we Wsi Wielkiej, aresztowanie Cichociemnego Jana Rogowskiego ps. Czarka, wykrycie fabryki stenów w Suchedniowie oraz inne akcje Niemców odpowiedzialny jest zdrajca w szeregach AK. Był nim łącznik Zgrupowania „Ponurego” z KG AK, uczestnik akcji w Pińsku, ppor. Jerzy Wojnowski ps. Motor, od 14 lutego 1943 r. współpracujący z gestapo pod pseudonimami „Mercedes”, „Garibaldi”. 28 stycznia  1944 r. na polecenie kontrwywiadu KG AK, agent gestapo Jerzy Wojnowski został przez Cichociemnego Eugeniusza Kaszyńskiego ps. Nurt na kwaterze w Milejowicach aresztowany, przesłuchany i rozstrzelany.

kpt. Edward Paszkiel ps. „Pozew” – Ostatnie chwile „Motora”

 

2015-Rozkaz-Trzaskac_500px-245x350 Jan Piwnik - CichociemnyPrzydzielony do Inspektora KG AK, Cichociemnego – mjr. Macieja Kalenkiewicz ps. Kotwicz, uprawnionego do uporządkowania sytuacji w Okręgu AK Nowogródek. Wraz z nim 20 lutego 1944 r. wyjechał z Warszawy na Nowogródczyznę. Uczestniczył, w składzie Wojskowego Sądu Specjalnego, w osądzeniu dotychczasowego dowódcy Zgrupowania „Nadniemeńskie” por. Józefa Świda ps. Lech.

Od 1 maja dowódca 7 batalionu 77 Pułku Piechoty okręgu Nowogródek AK. Przeprowadził kilka akcji bojowych, m.in. dowodził 29 kwietnia nieudana akcją przejęcia Szczuczyna, w maju zdobył niemieckie punkty obrony w Wasiliszkach oraz Skrzybowicach, 8 czerwca rozbił niemieckie wsparcie z Nowego Dworu do Juchnowicz.

Poległ 16 czerwca 1944 r., podczas udanego ataku na umocniony punkt obrony Niemców (Stützpunkt) w Jewłaszach. Pochowany w Wąwiórce k. Lidy. Pośmiertnie awansowany do stopnia majora, odznaczony Virtuti Militari.

Po osiemnastu latach starań, 17 września 1987 r. Jego prochy sprowadzono z Nowogródczyzny, 12 czerwca 1988 r. złożone w klasztorze OO. Cystersów w Wąchocku.

 

Marek Jedynak – Środowisko Świętokrzyskich Zgrupowań Partyzanckich AK „Ponury” – „Nurt”
w: Biuletyn informacyjny AK nr 08 (328) sierpień 2017, s. 64 – 71

 

 

Awanse

 

 

Ordery i odznaczenia

 

 
Życie rodzinne

Syn Jana rolnika oraz Zofii Kłonica. W 1943 r. zawarł związek małżeński z Emilią z Izdebskich (1909-1949), primo voto Malessa, tertio voto Staniul, ps. Marcysia, kpt. AK, kierownikiem Wydziału Łączności Zagranicznej AK-WiN. Poznali się po skoku na placówkę odbiorczą „Ugór”, bowiem należała do oddziału przyjmującego skoczków. Nie mieli dzieci.

Jego bratanicą jest sędzia Barbara Piwnik, b. minister sprawiedliwości (2001-2002).

 

 

Upamiętnienie Cichociemnych

jw-grom-pomnik-cc-4-300x248 Jan Piwnik - Cichociemnyjw-grom-pomnik-cc-3-300x238 Jan Piwnik - CichociemnyW 1989 r. powstał film dokumentalny „Cichociemni” (scenariusz i reżyseria Marek Widarski).

15 maja 2005 odsłonięto na terenie jednostki specjalnej – Jednostki Wojskowej GROM w Warszawie pomnik poświęcony cichociemnym spadochroniarzom AK. Znaczna część ekspozycji Sali Tradycji jednostki GROM poświęcona jest Cichociemnym.

Od 4 sierpnia 1995 roku jednostka nosi nazwę – Jednostka Wojskowa GROM im. Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej

W 2008 roku powstał film dokumentalny „My cichociemni. Głos żyjących” (scenariusz i reżyseria Paweł Kędzierski).

pomnik-cc-warszawa-761x642-300x253 Jan Piwnik - Cichociemny

Pomnik CC w Warszawie

7 października 2013 roku w Warszawie przy ul. Matejki, naprzeciwko Sejmu R.P. odsłonięto Pomnik Cichociemnych Spadochroniarzy AK.

cc-boening-300x199 Jan Piwnik - CichociemnyW 2013 roku powstał film dokumentalny „Cichociemni. Wywalcz wolność lub zgiń” (scenariusz i reżyseria Dariusz Walusiak).

W 2016 roku Sejm R.P. ustanowił rok 2016 Rokiem Cichociemnych. NBP wyemitował srebrną kolekcjonerską monetę o nominale 10 zł upamiętniającą 75. rocznicę pierwszego zrzutu Cichociemnych.

cc-monety-300x157 Jan Piwnik - Cichociemnycc-pomnik-powazki--300x213 Jan Piwnik - CichociemnyW 2017 roku PLL LOT umieścił znak spadochronowy oraz podpis upamiętniający Cichociemnych na kadłubie Boeinga 787 (SP-LRG).

Cichociemni są patronem wielu szczepów, drużyn oraz organizacji harcerskich. Opublikowano wiele książek i artykułów o Cichociemnych.

Na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie znajdują się groby kilku Cichociemnych oraz poświęconym Im pomnik „TOBIE OJCZYZNO”

sala-tradycji-grom Jan Piwnik - Cichociemny

Sala Tradycji Jednostki Wojskowej GROM

button-publikacje_200-300x101 Jan Piwnik - Cichociemny

 

Źródła:
  • informacje własne
  • Krzysztof A. Tochman: Słownik biograficzny cichociemnych. T. 1. Oleśnica: Firma „Kasperowicz – Meble”, 1994, s. 108–110. ISBN 83-902499-0-1.
  • Jędrzej Tucholski: Cichociemni. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1984. ISBN 8321105378.
  • Jędrzej Tucholski: Cichociemni 1941–1945 – Sylwetki spadochroniarzy. Wojskowy Instytut Historyczny.

 

Zobacz także