Witold Uklański – Cichociemny

Witold Uklański – Cichociemny

ps.: „Herold”

Witold Edward Uklański vel Witold Sawicki

 

37-1186-278x400 Witold Uklański - Cichociemny

mjr Witold Uklański
ze zbiorów NAC

ur. 13 marca 1893 r. w Gołonogu (obecnie dzielica Dąbrowy Górniczej), zm. 3 maja 1954 r. we Wronkach – żołnierz Armii Rosyjskiej, oficer Wojska Polskiego, Armii Polskej gen. Andersa, Armii Krajowej, DSZ, WiN, więzień NKWD, sowieckich łagrów, zamordowany przez władze PRL, cichociemny

 

 

Od 1905 r. uczył się w gimnazjum filologicznym w Kielcach, w 1913 r. zdał egzamin dojrzałości. Podjął studia na Politechnice Warszawskiej, po roku studiów zrezygnował.

W sierpniu 1914 r. wstapił jako ochotnik do Armii Rosyjskiej, przydzielony do 4 Pułku Huzarów Marinpolskich. 20 października 1914 r. ranny na froncie, leczony w szpitalu wojskowym w Moskwie, od 28 listopada ponownie w pułku. 10 lutego 1915 r. ranny, leczony w szpitalu do 23 lutego 1915, następnie ponownie w pułku. 7 czerwca 1915 r. awansowany na stopień kaprala, odznaczony Krzyżem św. Jerzego.

Odznaka_I_korpus_w_Rosji Witold Uklański - Cichociemny

Odznaka I Korpusu Polskiego

10 maja 1917 r. wstąpił do I Korpusu Polskiego w Rosji, dowodzonego przez gen. Jerzego Dowbór-Muśnickiego, przydzielony w stopniu kaprala do 1 Pułku Ułanów Krechowieckich. Od 11 listopada 1918 r. w Wojsku Polskim, ranny 11 lutego 1918 r., 23 stycznia 1919 r., do 19 lutego 1920 r. dowódca plutonu.

Od 20 lutego 1920 r. w Szkole Podchorążych Kawalerii, po jej ukończeniu 20 czerwca 1920 r. awansowany na stopień podchorążego, przydzielony jako dowódca plutonu Tatarskiego Pułku Ułanów. Ranny 30 sierpnia 1930 r. Od 18 września 1920 r. przydzielony do 14 Pułku Ułanów Jazłowieckich. Awansowany na stopień podporucznika 15 kwietnia 1921 r.  Przydzielony do 27 Pułku Ułanów Ciechanowskich, 20 maja 1922 r. awansowany na stopień porucznika. Od 10 stycznia 1922 r. dowódca szwadronu karabinów maszynowych.

Od 1 grudnia 1923 r. w Centralnej Szkole Kawalerii w Grudziądzu, po jej ukończeniu awansowany na stopień rotmistrza 12 kwietnia 1924 r., ze starszeństwem od 1 lipca 1923 r.  Od 1 listopada 1924 r. dowódca 1 szwadronu 27 Pułku Ułanów, od 5 lutego 1925 r. dowódca szwadronu szkolnego 2 Dywizji Kawalerii. Od 27 sierpnia 1925 r. dowódca 2 szwadronu  27 Pułku Ułanów. Od 10 września 1926 r. dowódca 3 szwadronu 6 Pułku Ułanów Kaniowskich.

Od 23 kwietnia 1930 r. referent Oddziału Mobilizacyjnego Dowództwa Okręgu Korpusu VIII w Toruniu. Od 20 grudnia 1932 r. dowódca 4 szwadronu 4 Pułku Ułanów Zaniemeńskich, od 16 października 1933 r. zastępca oficera mobilizacyjnego pułku. Od 11 kwietnia 1934 r. w dyspozycji dowódcy Okręgu Korpusu III w Białymstoku, od 30 czerwca przeniesiony w stan spoczynku.

Od lipca 1934 r. kierownik sekretariatu Zarządu Wojewódzkiego Polskiego Czerwonego Krzyża w Wilnie.

 

 

II wojna światowa
represje-sowieckie-wobec-Polakow-300x213 Witold Uklański - Cichociemny

Represje sowieckie wobec Polaków
źródło: pamiec.pl

W kampanii wrześniowej zmobilizowany, przydzielony jako dowódca szwadronu marszowego 4 Pułku Ułanów Zaniemeńskich Ośrodka Zapasowego Wileńskiej brygady Kawalerii.

miejsca-zeslan-Polakow-300x172 Witold Uklański - Cichociemny

GUŁ-ag – mapa zesłań, pracy i straceń Polaków

20 września przekroczył granicę z Litwą, internowany do 20 kwietnia 1940 r. w obozach w Połądze oraz Kalwarii. Po zajęciu Litwy przez wojska sowieckie, wywieziony w głąb ZSRR.

Od 13 lipca 1940 r. w łagrze w Kozielsku (Kałuska oblast), od 2 lipca 1941 r. w łagrze w Griazowcu (Wołogodzka oblast).

 

Stanisław Jaczyński – Polscy jeńcy wojenni obozu NKWD w Griazowcu
wobec radzieckiej indoktrynacji i penetracji wywiadowczej
w: Przegląd Historyczno – Wojskowy 2012, nr 13 (64)/ 3 (240). s. 19-42

 

Po układzie Sikorski – Majski w sierpniu 1941 r. zwolniony z łagru. 3 września 1941 r. w Tatiszczewie wstąpił do Armi Polskiej gen. Andersa. Przydzielony jako dowódca 6 Dywizjonu Kawalerii Ośrodka Zapasowego 6 Lwowskiej Dywizji Piechoty.

 

Grzegorz Skrukwa – Armia Andersa – nadzieja dla Polaków w ZSRR
w: Zesłaniec, 2008, nr. 34, s. 29 – 40

 

Andrzej Wojtaszak – Armia Polska w ZSRR
w: Zesłaniec, 2007, nr 32, s. 89 – 106

 

 

Cichociemny
skan2771-300x225 Witold Uklański - Cichociemny

legitymacja Znaku Spadochronowego, skan: Fundacja dla Demokracji, źródło: JW GROM

button-zrzuty_200-150x150 Witold Uklański - CichociemnyZgłosił się do służby w Kraju. Od września 1942 r. w batalionie zapasowym Centrum Wyszkolenia Piechoty w Wielkiej Brytanii. Przeszkolony ze specjalnością w dywersji, zaprzysiężony na rotę AK 22 kwietnia 1944 r., przerzucony do Głownej Bazy Przerzutowej w Brindisi (Włochy). Awansowany na stopień majora ze starszeństwem od 26 grudnia 1944 r.

Zrzucony do okupowanej Polski w nocy z 26 na 27 grudnia 1944 roku w sezonie operacyjnym „Odwet”, w operacji lotniczej „Staszek 2” (dowódca operacji: S/L Eugeniusz Arciuszkiewicz, ekipa skoczków nr: LXIII), z samolotu Liberator BZ 965 „V” (301 Dywizjon PAF, załoga: pilot – F/L Stanisław Reymer-Krzywicki, pilot – F/O Mikołaj Paraśkiewicz / nawigator – S/L Eugeniusz Arciuszkiewicz / radiotelegrafista – W/O Dionizy Budnicki / mechanik pokładowy – Sgt. J. Brzeziński / strzelec – P/O K. Grabowski / despatcher – F/S Stanisław Baran).

Consolidated-B-24-Liberator-300x227 Witold Uklański - Cichociemny

Consolidated B-24 Liberator

Brindisi_1-300x199 Witold Uklański - Cichociemny

lotnisko w Brindisi (Włochy)

Start z lotniska Campo Casale nieopodal Brindisi, zrzut na placówkę „Wilga 1” w okolicach miejscowości Szczawa, Mogielicy (Beskid Wyspowy), 23 km od Nowego Targu, w rejonie góry Mogielnica. Był to ostatni zrzut cichociemnych, po upadku Powstania Warszawskiego.

Razem z nim skoczyli: Bronisław Czepczak-Górecki ps. Zwijak, Stanisław Dmowski ps. Podlasiak, Jan Matysko ps. Oskard, Jan Parczewski ps. Kraska, Zdzisław Sroczyński ps. Kompresor. Był to trzeci lot tej ekipy, w poprzednich (22/23 listopada, 25/26 grudnia) nie można było wykonać zadania.

skan2762-300x224 Witold Uklański - Cichociemny

legitymacja Znaku Spadochronowego, skan: Fundacja dla Demokracji, źródło: JW GROM

DSCN0601-300x236 Witold Uklański - Cichociemny

Znak Spadochronowy mjr Witolda Uklańskiego, foto: Fundacja dla Demokracji, źródło: JW GROM

Skoczkowie przerzucili 589 800 dolarów w banknotach oraz 6 tys. dolarów w złocie na potrzeby AK. Zrzucono także 15 zasobników i 5 paczek.

Zasobniki i paczki zrzucono w pierwszym nalocie na placówkę, skoczkowie (po dwóch) wyskoczyli w czwartym, piątym i szóstym nalocie samolotu na placówkę.

Po skoku w dyspozycji Komendy Okręgu Kraków AK.

Po rozwiązaniu Armii Krajowej podjął działalność w Delegaturze Sił Zbrojnych na Kraj.

 

Dawid Golik – Od „Sroki” do „Wilgi”. Zrzuty dla podhalańskiej Armii Krajowej
w: Biuletyn informacyjny AK nr 01 (309) styczeń 2016, s. 29 – 38

 

Dawid Golik – Alianccy lotnicy, cichociemni i „peżetki” z Krakowa
w: Biuletyn informacyjny AK nr 12 (320) grudzień 2016, s. 48 – 53

 

 

Po wojnie

Pod koniec sierpnia 1945 r. wyjechał z Polski, dotarł do sztabu 1 Dywizji Pancernej gen. Klemensa Rudnickiego, stacjonującego w Meppen, 29 września wyruszył do Londynu.

Krzyz_Zrzeszenia_WiN Witold Uklański - Cichociemny24 listopada 1945 r. przyjechał do Polski pod fałszywą tożsamością jako Witold Sawicki. 27 listopada aresztowany przez UB w Krakowie, osadzony w więzieniu mokotowskim w Warszawie. Ciężko przesłuchiwany, maltretowany psychicznie i fizycznie.

Mokotow-Muzeum_Żołnierzy_Wyklętych_i_Więźniów_Politycznych_PRL_1-300x200 Witold Uklański - Cichociemny

cela więzienia Warszawa Mokotów

Oskarżony o udział w „nielegalnej Armii Krajowej”, „gromadzenie wiadomości stanowiących tajemnicę państwową”, uchylanie się od służby wojskowej oraz przyjazd do kraju jako emisariusz organizacji Wolność i Niezawisłość.

17 marca 1947 r. przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie skazany na śmierć, 17 maja 1947 r. wyrok zmieniono na dożywotnie więzienie. Od 29 czerwca osadzony w więzieniu we Wronkach, tam zamordowany 3 maja 1954 r., pochowany na miejscowym cmentarzu.

 

 

Awanse
  • kapral  (Armia Rosyjska) – 7 czerwca 1915 r.
  • podchorąży – 20 czerwca 1920 r.
  • podporucznik – 15 kwietnia 1921 r.
  • porucznik – 29 maja 1922 r.
  • rotmistrz – 12 kwietnia 1924 r., ze starszeństwem od 1 lipca 1923 r.
  • major – ze starszeństwem od 26 grudnia 1944 r.

 

 

Ordery i odznaczenia

 

 

Życie rodzinne

Syn Adolfa, naczelnika stacji PKP oraz Marii z domu Jurkowskiej. W 1925 r. zawarł związek małżeński z Natalią z domu Pietrusewicz (1902-1990). Nie mieli dzieci.

 

 

Upamiętnienie

PL_Warsaw_st_Hyacinth_church_cichociemni_commemorative_plaque-229x300 Witold Uklański - Cichociemny

Tablica w kościele św. Jacka w Warszawie, upamiętniająca poległych Cichociemnych

CC-tablica-JW-GROM-204x300 Witold Uklański - Cichociemny

tablica upamiętniająca poległych Cichociemnych w Sali Tradycji JW GROM

 

W lewej nawie kościoła św. Jacka przy ul. Freta w Warszawie odsłonięto w 1980 roku tablicę pamięci żołnierzy Armii Krajowej, cichociemnych spadochroniarzy, poległych za niepodległość Polski.

W Sali Tradycji Jednostki Wojskowej GROM znajduje się tablica upamiętniająca Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej, którzy oddali życie za Ojczyznę.

 

 

 

 

 

 

 


Spośród 316 Cichociemnych zrzuconych na spadochronie do okupowanej Polski
38 walczyło o niepodległość Polski w latach 1918 – 1921:

Leon Bazała (1918-1920) | Jacek Bętkowski (1920) | Jan Biały (1918-1920) | Romuald Bielski (1919-1920) | Adolf Gałacki (1918-1920) | Stanisław Gilowski (1918-1920) | Jan Górski (1919-1920) | Antoni Iglewski (1915-1920) | Kazimierz Iranek-Osmecki (1913, 1916, 1920) | Wacław Kobyliński (1918-1920) | Bolesław Kontrym (1917-1918) | Franciszek Koprowski (1919-1920) | Tadeusz Kossakowski (1909-1920) | Julian Kozłowski (1918-1919) | Henryk Krajewski (1918-1920) | Leopold Krizar (1918-1920) | Stanisław Krzymowski (1914-1920) | Adolf Łojkiewicz (1918-1920) | Narcyz Łopianowski (1918-1920) | Zygmunt Milewicz (1918-1920) | Przemysław Nakoniecznikoff-Klukowski (1913-1921) | Leopold Okulicki (1914-1920) | Mieczysław Pękala-Górski (1918-1920) | Edward Piotrowski (1918-1920) | Jan Różycki (1917-1920) | Roman Rudkowski (1914-1920) | Tadeusz Runge (1917-1920) | Józef Spychalski (1916-1920) | Tadeusz Starzyński (1920) | Tadeusz Stocki (1920) | Aleksander Stpiczyński (1917-1920) | Adam Szydłowski (1918-1920) | Wincenty Ściegienny (1918-1920) | Witold Uklański (1917-1921) | Józef Zabielski (1920) | Józef Zając (1920) | Wiktor Zarembiński (1920) | Bronisław Żelkowski (1920)

 

logo_pl_negatyw_czerowny-300x89 Witold Uklański - Cichociemny

 

Projekt realizowany w ramach obchodów stulecia odzyskania niepodległości oraz odbudowy polskiej państwowości


 

 

Upamiętnienie Cichociemnych

jw-grom-pomnik-cc-4-300x248 Witold Uklański - Cichociemnyjw-grom-pomnik-cc-3-300x238 Witold Uklański - CichociemnyW 1989 r. powstał film dokumentalny „Cichociemni” (scenariusz i reżyseria Marek Widarski).

15 maja 2005 odsłonięto na terenie jednostki specjalnej – Jednostki Wojskowej GROM w Warszawie pomnik poświęcony cichociemnym spadochroniarzom AK. Znaczna część ekspozycji Sali Tradycji jednostki GROM poświęcona jest Cichociemnym.

Od 4 sierpnia 1995 roku jednostka nosi nazwę – Jednostka Wojskowa GROM im. Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej

W 2008 roku powstał film dokumentalny „My cichociemni. Głos żyjących” (scenariusz i reżyseria Paweł Kędzierski).

pomnik-cc-warszawa-761x642-300x253 Witold Uklański - Cichociemny

Pomnik CC w Warszawie

7 października 2013 roku w Warszawie przy ul. Matejki, naprzeciwko Sejmu R.P. odsłonięto Pomnik Cichociemnych Spadochroniarzy AK.

cc-boening-300x199 Witold Uklański - CichociemnyW 2013 roku powstał film dokumentalny „Cichociemni. Wywalcz wolność lub zgiń” (scenariusz i reżyseria Dariusz Walusiak).

W 2016 roku Sejm R.P. ustanowił rok 2016 Rokiem Cichociemnych. NBP wyemitował srebrną kolekcjonerską monetę o nominale 10 zł upamiętniającą 75. rocznicę pierwszego zrzutu Cichociemnych.

cc-monety-300x157 Witold Uklański - Cichociemnycc-pomnik-powazki--300x213 Witold Uklański - CichociemnyW 2017 roku PLL LOT umieścił znak spadochronowy oraz podpis upamiętniający Cichociemnych na kadłubie Boeinga 787 (SP-LRG).

Cichociemni są patronem wielu szczepów, drużyn oraz organizacji harcerskich. Opublikowano wiele książek i artykułów o Cichociemnych.

Na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie znajdują się groby kilku Cichociemnych oraz poświęcony Im pomnik „TOBIE OJCZYZNO”

sala-tradycji-grom Witold Uklański - Cichociemny

Sala Tradycji Jednostki Wojskowej GROM

button-publikacje_200-300x101 Witold Uklański - Cichociemny

 

 

Źródła:
  • informacje własne
  • Krzysztof A. Tochman: Słownik biograficzny cichociemnych. T. 1. Oleśnica: Firma „Kasperowicz – Meble”, 1994, s. 135–137. ISBN 83-902499-0-1.
  • Kajetan Bieniecki: Lotnicze wsparcie Armii Krajowej, Arcana, Kraków 1994 r. ISBN 83-86225-10-6
  • Jędrzej Tucholski: Cichociemni. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1984, s. 428. ISBN 8321105378.
  • Jędrzej Tucholski: Cichociemni 1941–1945 – Sylwetki spadochroniarzy. Wojskowy Instytut Historyczny, s. 264-265.

 

Zobacz także biogram w Wikipedii

 

pl_PLPolski
en_GBEnglish (UK) pl_PLPolski