Stefan Bałuk – Cichociemny

Stefan Bałuk – Cichociemny

BALUK-Stefan-gen-226x300 Stefan Bałuk - Cichociemnyps. Starba, Kubuś, Michał Bałucki, Michał Zawistowski

Ur. 15 stycznia 1914 w Warszawie, zm. 30 stycznia 2014 tamże – polski fotografik, fotoreporter wojenny, jeden z 91 Cichociemnych – uczestników Powstania Warszawskiego, generał brygady Wojska Polskiego w stanie spoczynku. Syn Władysława Bałuka i Marii Uszyńskiej.

 

W 1933 r. zdał maturę w Rakowicach pod Krakowem, po czym wstąpił ochotniczo do Szkoły Podchorążych Rezerwy Kawalerii w Grudziądzu, lecz został przedterminowo zwolniony ze względów zdrowotnych po odbyciu trzymiesięcznego kursu. Uzyskał absolutorium w Szkole Nauk Politycznych w Warszawie. Prze wybuchem wojny student  III roku wydziału prawa na Uniwersytecie Warszawskim.

II wojna światowa

Po ataku Niemiec na Polskę, 6 września 1939 r. jako ochotnik w  9 Batalionie Pancernym w Lublinie, przekształconym w Ośrodek Zapasowy Broni Pancernej nr 2. Z jednostką wycofywał się na wschód. Podczas próby ewakuacji na Węgry aresztowany przez wojska sowieckie, po czym zwolniony. Ponownie aresztowany w Worochcie. Uciekł i przez Węgry, Rumunię i Bejrut dotarł 20 grudnia 1939 do Francji.   Wcielony do 10 Brygady Kawalerii Pancernej płk. Maczka, następnie 10 Pułku Strzelców Konnych. Po klęsce Francji ewakuowany do Wielkiej Brytanii, początkowo w 10. Brygadzie Kawalerii Pancernej.

Cichociemny
37-547-4-300x209 Stefan Bałuk - Cichociemny

Podczas szkolenia Cichociemnych. Od lewej: por. Stefan Bałuk, kpt. Benon Łastowski, plik NAC

W maju 1942 r. zgłosił się do służby w Kraju. Ukończył Oficerski Kurs Doskonalący Administracji Wojskowej (szkolenie wywiadu). W 1943 r. awansowany na podporucznika. Dwukrotnie, w grudniu 1943 i styczniu 1944 r. podjęto próby zrzucenia go do Polski, z powodu uszkodzenia samolotu, następnie mgły bezskutecznie.

Zrzucony do Polski w nocy 9/10 kwietnia 1944 r. , w ramach operacji lotniczej „Weller 2”, na placówkę „Imbryk” 15 km na północny zachód od Tłuszcza (pow. radzymiński). Przerzucono 216 tys. dolarów oraz  3,6 tys. dolarów w złocie. Zagubiono jeden zasobnik ze sprzętem.

Razem z nim skoczyli: Benon Łastowski ps. Łobuz, Tadeusz Runge ps. Osa oraz kurier Delegatury Rządu na Kraj  Henryk Waniek ps. Pływak.

Przydzielony do Wydziału Legalizacji i Techniki Wywiadu Oddziału II Komendy Głównej Armii Krajowej, dowodzonego przez Stanisława Jankowskiego „Agatona”. Jego specjalnością była mikrofotografia, wykonywał także wiele zdjęć okupowanej Warszawy. Przed wybuchem Powstania sporządził dokumentację fotograficzną niemieckich umocnień w Warszawie.

Powstanie Warszawskie

Walczył  w plutonie „Agaton” batalionu „Pięść” Zgrupowania „Radosław” na Woli, Starówce i Żoliborzu. Jego dowódca Stanisław Jankowski mawiał o nim, że „o swoją fajkę i zapas filmów dbał równie jak o stena i magazynki, które dostał w Kampinosie”. Dokumentował życie powstańcze na zdjęciach, miał laboratorium fotograficzne w kamienicy przy ul. Chłodnej 20. Uczestniczył w kilku śmiałych wypadach w celu nawiązania łączności, m.in. 13/14 sierpnia przedarł się przez pozycje niemieckie w rejonie Dworca Gdańskiego na Żoliborz, dostarczając kwarce do radiostacji płk. Niedzielskiemu „Żywicielowi”, a następnie do Zgrupowania Kampinos, gdzie wykonał wiele zdjęć.

27 sierpnia przeszedł kanałami z meldunkiem dowódcy Starego Miasta do gen. Tadeusza Bora-Komorowskiego, za co został odznaczony Orderem Virtuti Militari. Otrzymał dwukrotnie Krzyż Walecznych. Po kapitulacji w niewoli niemieckiej, w oflagach Lamsdorf oraz Gross-Born, z którego uciekł 27 stycznia 1945. W lutym 1945 r. powrócił do Warszawy.

Po wojnie

Działał w antykomunistycznym ruchu oporu w szeregach Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość, jako kierownik Wydziału Legalizacji „Agaton II”. 1 listopada 1945 r. aresztowany przez bezpiekę, przesłuchiwany przez Józefa Różańskiego, późniejszego dyrektora departamentu śledczego MBP. W 1946 skazany na 2,5 roku więzienia. Zwolniony wskutek amnestii z 1947 r.

Pracował jako taksówkarz, od 1950 jako fotografik. Od 1952 r. w Dziale Serwisu Centralnej Agencji Fotograficznej. Współautor pierwszego albumu o Powstaniu Warszawskim pt. „Miasto nieujarzmione” (1957 r.). Członek Związku Polskich Artystów Fotografików. 

Od 1972 r. na emeryturze. Prowadził aktywną działalność kombatancką, mi.in. zainicjował budowę pomnika Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej (odsłonięty w 1999 r.), a także pomnika Cichociemnych Spadochroniarzy AK (2013) – oba znajdują się przed Sejmem RP w Warszawie. Współinicjator utworzenia Klubu Kawalerów Orderu Wojennego Virtuti Militari (2001 r.), którego został prezesem.

Awanse

podporucznik – 1943
porucznik – 15 września 1944
rotmistrz – czerwiec 1945
podpułkownik – 1999
generał brygady – 10 listopada 2006

Odznaczenia:

Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari
Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski – 2014 pośmiertnie
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski – 2004
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski – 2000
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
Krzyż Walecznych – dwukrotnie 1944
Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami
Krzyż Armii Krajowej
Warszawski Krzyż Powstańczy
Krzyż Narodowego Czynu Zbrojnego

Twórczość
  • Stefan Bałuk. Wspomnienia Spadochroniarza. „Kalendarz Warszawski”. 1948. s. 185-196.
  • Cztery pory roku (album fotograficzny; redakcja i wybór materiału fotograficznego); Polonia 1955
  • Miasto nieujarzmione (album fotografii; fotografie i redakcja) Państwowe Wydawnictwo „Iskry”, Warszawa 1957
  • Polski czyn zbrojny 1939-1945 (wraz z Marianem Michałowskim); Wydawnictwo POLONIA, Warszawa 1989
  • Polacy na frontach II wojny światowej: 1939-1945 (album fotograficzny; teksty, dobór i oprac. ilustracji) Ars Print Production s.c., Warszawa 1995
  • 200 lat ubezpieczania 1803-2003. Geneza, powołanie, czas (zdjęcia i plakaty) Ośrodek „Karta” 2003
  • Życie dla Niepodległej: w hołdzie gen. Władysławowi Sikorskiemu. Towarzystwo Społeczno-Kulturalne im. gen. Wł. E. Sikorskiego, Mielec-Tuszów Narodowy 2007
  • Byłem cichociemnym… (wspomnienia z lat 1939-1947) Wydawnictwo AKSON, Warszawa 2007
  • Commando Cichociemni Wydawnictwo AKSON, Warszawa 2008
 
Źródła: