Stefan Bałuk – Cichociemny

Stefan Bałuk – Cichociemny

ps.: „Starba”, „Kubuś”, „Nir”

vel Michał Bałucki, vel Michał Zawistowski

 

BALUK-Stefan-gen-226x300 Stefan Bałuk - Cichociemny

gen. Stefan Bałuk
źródło: JW GROM

Ur. 15 stycznia 1914 w Warszawie, zm. 30 stycznia 2014 r. w Warszawie – fotografik, fotoreporter wojenny, generał brygady, oficer Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, Armii Krajowej, DSZ, uczestnik Powstania Warszawskiego, cichociemny.

 

 

Od 1923 r. uczył się w gimnazjum koedukacyjnym w Milanówku, od 1924 r. w Gimnazjum OO. Marianów na Bielanach. Od 1925 r. uczył się w Gimnazjum im. J. Zamoyjskiego, od 1928 r. w Gimnazjum im. S. Konarskiego OO. Pijarów w Rakowicach pod Krakowem. W czerwcu 1933 r. zdał egzamin dojrzałości.

W 1934 r. podjął studia w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie, następnie na Wydzuiale Prawa Uniwersytetu J. Piłsudskiego w Warszawie. Podczas studiów pracował jako urzędnik w Magistracie m.st. Warszawy.

Od 15 sierpnia 1933 r. uczestnik kursu Szkoły Podchorążych Rezerwy Kawalerii w Grudziądzu, po trzech miesiącach zwolniony z powodów zdrowotnych (zapalenie płuc).

Uzyskał absolutorium w Szkole Nauk Politycznych w Warszawie, do wybuchu wojny ukończył IV rok prawa na Uniwersytecie Warszawskim.

 

 

II wojna światowa

Bylem-cichociemnym-284x400 Stefan Bałuk - CichociemnyW kampanii wrześniowej 1939 r. nie zmobilizowany. Od 6 września 1939 r. jako ochotnik w 9 Batalionie Pancernym w Lublinie. Po rozbiciu batalionu w rejonie Zamościa ewakuował się przez Chełm, Lwów, Równe, Krzemieniec, Stanisławów, Worochotę, Czarnohorę.

Aresztowany przez Sowietów w Hryniawie nad Czeremoszą, przewieziony do Kut, 29 września do Kołomyi, następnie do Lwowa, uciekł pod Chodorowem. Do 12 października we Lwowie. Podczas próby przekroczenia granicy ponownie aresztowany w Worochcie.

Uciekł, w nocy 13/14 października 1939 r. przekroczył granicę z Węgrami, internowany w obozie Beregszasz. Uciekł, dotarł do ambasady R.P. w Budapeszcie. Na rozkaz attache płk Juliana Emisarskiego, 27 października 1939 r. przekroczył granicę z Rumunią. Aresztowany 28 października, osadzony w więzieniu w Sanru Mare, po interwencji ambasady zwolniony.

Przez Konstancę (Rumunia), Istambuł dotarł do Bejrutu, stamtąd statkiem m/s „Patria” 20 grudnia 1939 r. dopłynął do Maryslii (Francja). Tego dnia wstąpił do Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie pod dowództwem francuskim, do 15 stycznia 1940 r. w obozach Carpiagne, Bressuire, Parthenay. Przydzielony do 10 Brygady Kawalerii Pancernej płk. Maczka w Coetquidan, od 1 lutego 1940 r. do 10 Pułku Strzelców Konnych.

 

Maciej Szczurowski – Geneza formowania Armii Polskiej we Francji 1939 – 1940
w: Piotrkowskie Zeszyty Historyczne, 2002, nr 4 s. 115 – 143

 

Monika Bielak – Ewakuacja żołnierzy polskich z Francji do Wielkiej Brytanii
i Afryki Północnej w latach 1940-1941
w: IPN, Polska 1918-1989 – Od niepodległości do niepodległości. Historia Polski 1918-1989

 

Po upadku Francji ewakuowany 25 czerwca statkiem „Royal Scotchman”, 28 czerwca dotarł do Liverpoolu (Wielka Brytania). 1 lipca 1940 r. wstąpił do Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie pod dowództwem brytyjskim, do 1 grudnia 1942 r. w 3 szwadronie 10 Brygady Kawalerii Pancernej.

Od 24 stycznia do kwietnia 1941 r. uczestnik kursu podchorążych przy 10 Pułku Strzelców Konnych, od 17 stycznia do 15 marca 1942 r. kursu motorowego (prowadzenia pojazdów).

 

Halina Waszczuk-Bazylewska – Od WW-72 do „Liceum”
w: Niepodległość i Pamięć 1997 r., nr 4/1 (7) [1], s. 153-176

 

dr Andrzej Suchcitz – Wywiad Armii Krajowej
źródło: Koło Byłych Żołnierzy Armii Krajowej – Oddział Londyn
www.polishresistance-ak.org

 

 

Cichociemny
37-547-4-300x209 Stefan Bałuk - Cichociemny

Podczas szkolenia Cichociemnych. Od lewej: Stefan Bałuk, Benon Łastowski, źródło: NAC

button-zrzuty_200-150x150 Stefan Bałuk - CichociemnyW maju 1942 r. zgłosił się do służby w Kraju. Przeszkolony m.in. od 16 maja do 18 listopada 1942 r. podczas Oficerskiego Kursu Doskonalenia Administracji Wojskowej (kamuflaż polskiej szkoły wywiadu, przez Cichociemnych zwanej „kursem gotowania na gazie”) w Glasgow. Od 6 do 31 października 1942 r. uczestnik specjalnego kursu fotograficznego. Awansowany na stopień podporucznika, ze starszeństwem od 1 grudnia 1942 r. Od 28 grudnia 1942 r. przydzielony do Oddziału Personalnego Sztabu Naczelnego Wodza, zaprzysiężony na rotę AK 29 grudnia 1942 r. w Audley End. Od 11 grudnia 1943 r. w Głównej Bazie Przerzutowej Brindisi (Włochy).

Consolidated-B-24-Liberator-300x227 Stefan Bałuk - Cichociemny

Consolidated B-24 Liberator

Zrzucony do Polski w nocy z 9 na 10 kwietnia 1944 r. w sezonie operacyjnym „Riposta”, w operacji lotniczej „Weller 2” (dowódca operacji: F/L Kazimierz  Wünsche, ekipa skoczków nr: XXXIX), z samolotu Liberator BZ-965 „S” (1586 Eskadra PAF, załoga: pilot – F/L Zbigniew Szostak, pilot – P/O Jacek Błocki / nawigator – F/L Kazimierz  Wünsche / radiotelegrafista – F/S Józef Witek / mechanik pokładowy – Sgt. Stanisław Wileniec / strzelec – F?S Stanisław Malczyk / despatcher – F/S Stanisław Jarecki).

Brindisi_1-300x199 Stefan Bałuk - Cichociemny

lotnisko w Brindisi (Włochy)

Start z lotniska Campo Casale w Brindisi (Włochy), zrzut na placówkę „Imbryk”, w okolicach miejscowości Dąbrówka, 15 km od stacji kolejowej Tłuszcz. 

Razem z nim skoczyli: kpt. Benon Łastowski ps. Łobuz, mjr Tadeusz Runge ps. Osa oraz kurier Delegatury Rządu na Kraj kpr. Henryk Waniek ps. Pływak. Skoczkowie przerzucili także m.in. 216 tys. dolarów oraz  3,6 tys. dolarów w złocie na potrzeby AK. Był to drugi lot tej ekipy, w poprzednim (24/25 lutego) nie można było wykonać zadania.

Przydzielony do wydziału techniczno – legalizacyjnego (kierowanego przez Cichociemnego Stanisława Jankowskiego ps. Agaton) Oddziału II (wywiad) Komendy Głównej AK, jako kierownik specjalnej pracowni foto w Warszawie, przy ul. Chłodnej 20. Podczas przygotowań do Powstania Warszawskiego wykonał fotograficzną dokumentację umocnień i bunkrów niemieckich. Specjalizował się w mikrofotografii, wykonywał także zdjęcia okupowanej Warszawy. 

 

Maciej Żuczkowski – Wywiad Armii Krajowej
w: Pamięć.pl nr 4-5/2012, Instytut Pamięci Narodowej Warszawa, s. 44 – 49

 

My Cichociemni. Głosy żyjących

 

Powstanie Warszawskie
DSCN1466-300x226 Stefan Bałuk - Cichociemny

odznaczenia gen. Stefana Bałuka, foto: Fundacja dla Demokracji, źródło: JW GROM

button-cc-pw__ Stefan Bałuk - CichociemnyOd 1 sierpnia 1944 r. jako zastępca Cichociemnego Stanisława Jankowskiego ps. Agaton, dowódcy plotonu „Agaton” kompanii „Zemsta” batalionu „Pięść” Zgrupowania „Radosław”. Uczestniczł w walkach na Woli (cmentarz ewangelicki, ul. Wolska, Żytnia), od 8 sierpnia 1944 r. na Starówce.

W nocy 14/15 sierpnia 1944 r. przeszedł na Żoliborzu, aby nawiązać łączność z dowódcą ppłk. Mieczysławem Niedzielskim ps. „Żywiciel”, w nocy 15/16 sierpnia wyruszył do Zgrupowania Kampinos, stamtąd poprowadził dwie kolumny na pomoc Grupie „Północ”.

W nocy 20/21 sierpnia 1944 r. uczestniczył w nieudanym ataku na Dworzec Gdański, 24 sierpnia przeszedł kanałami na Stare Miasto. 27 sierpnia 1944 r. przeszedł kanałami z meldunkiem płk. Jana Jarola Ziemskiego ps. Wachnowski, dowódcy Starego Miasta do gen. Tadeusza Bora – Komorowskiego ps. Bór. 15 sierpnia 1944 r. odznaczony Virtuti Militari.

31 sierpnia 1944 r. wraz z Cichociemnym Stanisławem Jankowskim ps. Agaton przeszedł kanałami na Mokotów, w celu dotarcia do oddziałów partyzanckich w Lasach Chojnowskich i Kabackich. Powrócił po kilku dniach z meldunkiem płk Stabisława Kamińskiego ps. Daniel do KG AK, kwaterującej w budynku przy ul. Piusa 19 (mała PAST-a), przydzielony do oddziału osłonowego kwatery KG AK. 15 września 1944 r. awansowany na stopień porucznika.

 

Aleksander Dobraczyński – Kanały warszawskie. Ich rola podczas Powstania Warszawskiego 1944 r.
w: Koło Byłych Żołnierzy AK – Oddział Londyn, polishresistance-ak.org

 

Po kapitulacji Powstania w niewoli niemieckiej, osadzony w obozach: Ozarów, Lamsdorf, Gross-Born IID. Podczas ewakuacji z obozu w kierunku Hamburga, 27 stycznia 1945 r. uciekł wraz z kpt. Ryszardem Krzywickim ps. Szymon.

 

Magdalena Kowalska-Sendek – Fotoreporter wojenny [Stefan Bałuk]
w: Polska Zbrojna, marzec 2014, nr 3 (815), s. 122 – 125

 

 

Po wojnie

Commando_Cichociemni-274x400 Stefan Bałuk - CichociemnyPozostał w konspiracji, po spotkaniu z ppłk. Tadeuszem Jachimkiem ps. Joker, szefem Oddziału II KG AK, podjął działalność w Delegaturze Sił Zbrojnych na Kraj raz WiN. Od lutego 1945 r. w Warszawie, kierownik Wydziału Legalizacji „Agaton 2”. W czerwcu 1945 r. awansowany na stopień rotmistrza, odznaczony Zotym Krzyżem Zasługi z Mieczami.

1 listopada 1945 r., w mieszkaniu przy ul.Wspólnej 65 a, aresztowany przez UB, wskutek denuncjacji Emilii Malessa ps. Marcysia. Przesłuchiwany przez Józefa Różańskiego, późniejszego dyrektora departamentu śledczego MBP.

W 1946 r. skazany przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie na dwa i pół roku pozbawienia wolności, osadzony w więzieniu na Mokotowie. Zwolniony 12 marca 1947 r., po ogłoszeniu amnestii.

Od końca 1947 r. pracował jako taksówkarz, od 1951 r. fotografik, od 1952 r. m.in. jako kierownik Działu Foto Serwisu Centralnej Agencji Fotograficznej. Od 1972 r. na emeryturze. Współautor pierwszego albumu o Powstaniu Warszawskim pt. „Miasto nieujarzmione” (1957 r.). Członek Związku Polskich Artystów Fotografików.

Inicjator budowy pomnika Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej (odsłonięty w 1999 r.) oraz pomnika Cichociemnych Spadochroniarzy AK (2013 r.), posadowionych przed Sejmem RP. Działał w Zespole Historycznym Koła Cichociemnych w Warszawie, w 2001 r. współorganizator i prezes Klubu Kawalerów Orderu Wojennego Virtuti Militari.

 

Andrzej Pepłoński – Współdziałanie Oddziału II Sztabu Naczelnego Wodza
z Secret Intelligence Service w okresie II wojny światowej
w: Słupskie Studia Historyczne 2003 r. nr 10, s. 149-165

 

Krzysztof A. Tochman – Rozpracowanie żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie
przez komunistyczny aparat represji na wybranych przykładach cichociemnych
w: Politycznie obcy!, IPN Szczecin, 2016, s. 131 – 157

 

 

Wkład polskiego wywiadu w 1945 r. ocenił oficer łącznikowy MI6 (1940-1946) Wilfred Dunderdale:
„Spośród 45 770 raportów wywiadowczych z okupowanej Europy, które dotarły w czasie wojny do aliantów,
22 047, czyli 48 procent pochodziło ze źródeł polskich (…)
Wynika z tego, że w ciągu ostatnich pięciu lat polscy agenci w Europie pracowali bez przerwy
i że dostarczyli oni, mimo wielkiego zagrożenia dla siebie i swoich rodzin,
wielką ilość materiału wszelkiego rodzaju i obejmującego wiele tematów.”
W wywiadzie AK pełniło służbę 37 Cichociemnych…

 

 

skan398-288x400 Stefan Bałuk - Cichociemny

list gen. bryg. Stefana Bałuka, skan: Fundacja dla Demokracji, źródło: JW GROM

Awanse

 

 

Odznaczenia:

 

 

Twórczość
  • 2010-PSZ-w-czasie-drugiej-wojny_500px-208x300 Stefan Bałuk - CichociemnyStefan Bałuk. Wspomnienia Spadochroniarza. „Kalendarz Warszawski”. 1948. s. 185-196.
  • Cztery pory roku (album fotograficzny; redakcja i wybór materiału fotograficznego); Polonia 1955
  • Miasto nieujarzmione (album fotografii; fotografie i redakcja) Państwowe Wydawnictwo „Iskry”, Warszawa 1957
  • Polski czyn zbrojny 1939-1945 (wraz z Marianem Michałowskim); Wydawnictwo POLONIA, Warszawa 1989
  • Polacy na frontach II wojny światowej: 1939-1945 (album fotograficzny; teksty, dobór i oprac. ilustracji) Ars Print Production s.c., Warszawa 1995
  • 200 lat ubezpieczania 1803-2003. Geneza, powołanie, czas (zdjęcia i plakaty) Ośrodek „Karta” 2003
  • Życie dla Niepodległej: w hołdzie gen. Władysławowi Sikorskiemu. Towarzystwo Społeczno-Kulturalne im. gen. Wł. E. Sikorskiego, Mielec-Tuszów Narodowy 2007
  • Byłem cichociemnym… (wspomnienia z lat 1939-1947) Wydawnictwo AKSON, Warszawa 2007
  • Commando Cichociemni Wydawnictwo AKSON, Warszawa 2008

 

 

Życie rodzinne

Syn Władysława, przemysłowca, zesłańca syberyjskiego oraz Marii z domu Uszyńskiej. W 1939 r. zawarł związek małzeński z Temirą z domu Krzyczkowską.

W 1948 r. zawarł związek małżeński z ireną Barbarą z domu Kostrzewa (ur. 1924 r.), łączniczką w Departamencie Informacji Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj, fotografikiem. Mieli córkę Joannę (ur. 1951 r.) absolwentkę Politechniki Warszawskiej, zamężną Kazanowską oraz syna Krzysztofa (1951-1984), studenta prawa.

W 1958 r.zawarł związek małzeński z Danutą z domu Orzeszek (ur. 1937 r.), absolwentką Akademii Sztuk Pięknych, artystą pladtykiem. Mieli córkę Ewę (ur.1962 r.), absolwentkę ASP, artystę plastyka, zamężną Zaborowską, syna Tomasza (ur. 1966 r.), absolwenta Wydziału Operatorskiego Wyższej Szkoły Filmowej i Teatralnej w Łodzi oraz córkę Julię (ur. 1977 r.).

 

 

Upamiętnienie Cichociemnych

jw-grom-pomnik-cc-4-300x248 Stefan Bałuk - Cichociemnyjw-grom-pomnik-cc-3-300x238 Stefan Bałuk - CichociemnyW 1989 r. powstał film dokumentalny „Cichociemni” (scenariusz i reżyseria Marek Widarski).

15 maja 2005 odsłonięto na terenie jednostki specjalnej – Jednostki Wojskowej GROM w Warszawie pomnik poświęcony cichociemnym spadochroniarzom AK. Znaczna część ekspozycji Sali Tradycji jednostki GROM poświęcona jest Cichociemnym.

Od 4 sierpnia 1995 roku jednostka nosi nazwę – Jednostka Wojskowa GROM im. Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej

W 2008 roku powstał film dokumentalny „My cichociemni. Głos żyjących” (scenariusz i reżyseria Paweł Kędzierski).

pomnik-cc-warszawa-761x642-300x253 Stefan Bałuk - Cichociemny

Pomnik CC w Warszawie

7 października 2013 roku w Warszawie przy ul. Matejki, naprzeciwko Sejmu R.P. odsłonięto Pomnik Cichociemnych Spadochroniarzy AK.

cc-boening-300x199 Stefan Bałuk - CichociemnyW 2013 roku powstał film dokumentalny „Cichociemni. Wywalcz wolność lub zgiń” (scenariusz i reżyseria Dariusz Walusiak).

W 2016 roku Sejm R.P. ustanowił rok 2016 Rokiem Cichociemnych. NBP wyemitował srebrną kolekcjonerską monetę o nominale 10 zł upamiętniającą 75. rocznicę pierwszego zrzutu Cichociemnych.

cc-monety-300x157 Stefan Bałuk - Cichociemnycc-pomnik-powazki--300x213 Stefan Bałuk - CichociemnyW 2017 roku PLL LOT umieścił znak spadochronowy oraz podpis upamiętniający Cichociemnych na kadłubie Boeinga 787 (SP-LRG).

Cichociemni są patronem wielu szczepów, drużyn oraz organizacji harcerskich. Opublikowano wiele książek i artykułów o Cichociemnych.

Na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie znajdują się groby kilku Cichociemnych oraz poświęcony Im pomnik „TOBIE OJCZYZNO”

sala-tradycji-grom Stefan Bałuk - Cichociemny

Sala Tradycji Jednostki Wojskowej GROM

button-publikacje_200-300x101 Stefan Bałuk - Cichociemny

Źródła:
  • informacje własne
  • Krzysztof A. Tochman: Słownik biograficzny cichociemnych. T. 2. Rzeszów: Wydawnictwo „Abres”, 1996, s. 17–20. ISBN 83-902499-5-2.
  • Kajetan Bieniecki: Lotnicze wsparcie Armii Krajowej, Arcana, Kraków 1994 r. ISBN 83-86225-10-6
  • Stanisław Kopf: Z kamerą w powstańczej Warszawie 1944. Warszawa: Związek Polskich Artystów Fotografików, 1994. ISBN 83-900225-2-4.
  • Władysław Jewsiewicki: Powstanie warszawskie 1944 okiem polskiej kamery. Warszawa: Interpress, 1989. ISBN 83-223-2531-2.
  • Daniel Passent. Człowiek z chmur. „Polityka”. 4 (2638), 2008. Warszawa. ISSN 0032-3500
  • biogram uczestnika Powstania Warszawskiego 1944.pl
  • Stefan Bałuk – Archiwum Historii Mówionej ahm.1944.pl.
  • Jubileusz gen. bryg. w st. spocz. Stefana „Starby” Bałuka bbn.gov.pl.

 

Zobacz takżebiogram w Wikipedii

 

 

pl_PLPolski
en_GBEnglish (UK) pl_PLPolski