Maciej Kalenkiewicz – Cichociemny

Maciej Kalenkiewicz – Cichociemny

ps. „Bóbr”, „Kotwica”, „Kotwicz”, „Maciej”, „M.K.”, „Maciej Kotwicz”, „Franciszek Tomaszewicz”

vel Jan Kaczmarek, vel Jan Kotwicz

 

37-993-2-229x300 Maciej Kalenkiewicz - Cichociemny

ppłk dypl. Maciej Kalenkiewicz
źródło: NAC

Ur. 1 lipca 1906 r. w Pacewiczach (pow. wołkowyski, obecnie Rosja), zm. 21 sierpnia 1944 r. w Surkontach (obecnie Białoruś) – inżynier, podpułkownik dyplomowany Wojska Polskiego, Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, Armii Krajowej, hubalczyk, dowódca partyzancki w Okręgu Nowogródek, cichociemny.
Inicjator, wraz z Janem Górskim, utworzenia systemu łączności z Krajem, polegającego na zrzucaniu do Polski na spadochronach wszechstronnie przeszkolonych (głównie w dywersji, łączności i wywiadzie) spadochroniarzy, zwanych Cichociemnymi.

 

 

Od 1916 r. uczył się w Gimnazjum Nauczycieli i Wychowawców w Wilnie, (późniejsze Gimnazjum Państwowe im. Zygmunta Augusta), następnie od 1920 r. w Korpusie Kadetów nr 2 w Modlinie. W 1924 r. zdał egzamin dojrzałości.

Od 1 sierpnia 1924 r. w Oficerskiej Szkole Inżynierii w Warszawie. Podczas  przewrotu majowego 1926 r., wbrew rozkazowi przełożonych, jako podchorąży po stronie wojsk wiernych rządowi. Po ukończeniu szkoły jako prymus, 15 sierpnia 1926 r. awansowany do stopnia podporucznika. Od 17 października 1927 r. dowódca plutonu w 1 Pułku Saperów Legionów im. Tadeusza Kościuszki. Awansowany do stopnia porucznika 15 sierpnia 1928 r. 

cc-kalenkiewicz-maciej-227x300 Maciej Kalenkiewicz - Cichociemny

Maciej Kalenkiewicz

Od września 1928 r. instruktor w Szkole Podchorążych Rezerwy Saperów w Modlinie, od 23 sierpnia 1929 r. w Centrum Wyszkolenia Saperów. Od października 1930 r. na Wydziale Inżynierii Lądowej Politechniki Warszawskiej. W marcu 1935 r. obronił dyplom inżyniera urządzeń i komunikacji miejskich (praca dyplomowa pt. Wyniki prób laboratoryjnych dozowania składników betonu według metody prof. W. Paszkowskiego).

CWS-Modlin-300x297 Maciej Kalenkiewicz - CichociemnyAutor wierszy i noweli publikowanych w tygodniku ilustrowanym „Świat” (1932 r.) oraz „Kurierze Warszawskim”.

Od 1934 r. przydzielony do Centrum Wyszkolenia Saperów, 19 marca 1936 r. awansowany do stopnia kapitana, przydzielony jako dowódca kompanii w Szkole Podchorążych Rezerwy Saperów w Modlinie.

W styczniu 1938 r. przyjęty do Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie, z najlepszym wynikiem egzaminu wstępnego spośród ok. 800 zgłoszeń na 65 miejsc. Od listopada do 1 lipca 1939 r. ukończył pierwszy rok studiów. 

 

 

II wojna światowa

Pod koniec sierpnia 1939 r. zmobilizowany, przydzielony do sztabu 14 Dywizji Piechoty w Poznaniu, Suwalskiej Brygady Kawalerii, w składzie Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Narew”. Uczestniczył w budowie umocnień w rejonie Augustow, Kanału Augustowskiego oraz Biebrzy. Od 15 września 1939 r. adiutant taktyczny 110 Pułku Ułanów, w grupie gen. Wacława Przeździeckiego. Od 28 września szef sztabu,  od 3 października zastępca dowódcy Oddziału mjr Henryka Dobrzańskiego ps. Hubal. Uczestniczył wraz z oddziałem w walkach z Niemcami w rejonie Gór Świętokrzyskich, w Lasach Starachowickich i Suchedniowskich.

Od 2 grudnia 1939 r.przez Kielce, Kraków, Tarnów, Grybów, Przełęcz Tylicką, Koszyce dotarł 9 grudnia 1939 r. do Budapesztu, następnie przez Zagrzeb, Mediolan, Turyn, Modane dotarł 24 grudnia 1939 r. do Paryża. Od 1 stycznia 1940 r. słuchacz oficerskiego kursu aplikacyjnego saperów w Wersalu (Francja), od 15 marca instruktor tego kursu w Centrum Wyszkolenia Saperów.

 

Maciej Szczurowski – Geneza formowania Armii Polskiej we Francji 1939 – 1940
w: Piotrkowskie Zeszyty Historyczne, 2002, nr 4 s. 115 – 143

 

Twórca wraz z kpt. Janem Górskim systemu łączności lotniczej z Krajem. Wraz z nim 14 lutego 1940 r. złożył raport w sprawie koncepcji wykorzystania Cichociemnych do łączności z Krajem. Zgłosił także gotowość grupy 16 oficerów, absolwentów Wyższej Szkoły Wojennej, (od pseudonimu kpt. Jana Górskiego nazwanych „chomikami”) do udziału w desancie do Kraju.

ZWZ-1 Maciej Kalenkiewicz - CichociemnyOd maja 1940 r. wraz z kpt. Janem Górskim w biurze Komendy Głównej Związku Walki Zbrojnej gen. Kazimierza Sosnkowskiego w Paryżu. Pracowali nad planami wsparcia drogą lotniczą powstania powszechnego. Także w maju złożyli do Sztabu Naczelnego Wodza memorandum w tej sprawie.

Przygotowali również Instrukcję dla pierwszych lotów łącznikowo – rozpoznawczych w sprawie zrzutów spadochronowych, lądowania lub wodowania samolotów oraz podejmowania poczty z ziemi. 12 maja przeniesiony do Angers, zaprzysiężony na Rotę ZWZ.

Po upadku Francji, 25 czerwca 1940 r. ewakuowany z St. Jean de Luz na statku „Arandora Star” do Crawford (Wielka Brytania). Przydzielony jako dowódca kompani saperów 1 Brygady Strzelców w rejonie Biggar.

 

Monika Bielak – Ewakuacja żołnierzy polskich z Francji do Wielkiej Brytanii
i Afryki Północnej w latach 1940-1941
w: IPN, Polska 1918-1989 – Od niepodległości do niepodległości. Historia Polski 1918-1989

 

 

Cichociemny
Halifax-mk3-300x225 Maciej Kalenkiewicz - Cichociemny

Handley Page Halifax

button-zrzuty_200-150x150 Maciej Kalenkiewicz - CichociemnyOd października 1940 r. referent Wydziału Studiów i Szkolenia Spadochronowego w Oddziale III Sztabu Naczelnego Wodza, następnie instruktor kursów w Ringway. Od grudnia 1940 r. na stacji wyczekiwania STS 17 w Hartford.

W marcu 1941 r. kpt. Jan Górski oraz kpt. Maciej Kalenkiewicz  przedłożyli w Sztabie Naczelnego Wodza studium strategiczne – Uderzenie powierzchniowe jako nowa forma walki zaczepnej.

Gorski-Jan-Kalenkiewicz-Michal-300x258 Maciej Kalenkiewicz - Cichociemny

od lewej: Jan Górski oraz Maciej Kalenkiewicz

Zrzucony do Polski w nocy z 27 na 28 grudnia 1941 roku w operacji lotniczej „Jacket” (dowódca operacji: F/O Mariusz Wodzicki, ekipa skoczków nr:  II), z samolotu Halifax L-9618 „W” (załoga: pilot – Sgt. Julian Pieniążek, pilot – Sgt. Stanisław Kłosowski / nawigator – F/O Mariusz Wodzicki / radiotelegrafista – P/O Ignacy Bator / mechanik pokładowy – F/O Henryk Busen-Schmitz, Sgt. Czesław Kozłowski / strzelec – Sgt. Zdzisław Nowiński, F/O Michał Tajchman / despatcher – Sgt. Bronisław Karbowski).

RAF-Leakeheath-300x169 Maciej Kalenkiewicz - Cichociemny

lotnisko RAF Leakenheath (obecnie)

Start z lotniska RAF Leakenheath, zrzut „na dziko”, wskutek błędu w nawigacji, poza planowaną placówkę odbiorczą, w okolicach miejscowości Brzozów Stary, na las Paulinka – Załusków, przy drodze Sochaczew – Gąbin (22 km od Łowicza), ok. 22 km. od granicy z Generalną Gubernią.

Razem z nim skoczyli:  rtm. Marian Jurecki ps. Kotwicz, kpt. Alfred Paczkowski ps. Wania, kpt. Andrzej Świątkowski ps. Amurat oraz kurierzy Delegatury Rządu na Kraj: ppor. Tadeusz Chciuk ps. Celt i kpr. Wiktor Strzelecki ps. Buka.

 

Edward M. Tomczak – Zrzuty lotnicze i ich odbiór
na terenie powiatu (obwodu ZWZ-AK) łowickiego (1941-1944)
w: Mazowieckie Studia Humanistyczne 2001, nr 7/2 s. 63-122

 

odezwa-grudzien-1941-300x208 Maciej Kalenkiewicz - CichociemnyPor. Marian Jurecki ps. Orawa oraz kpt. Andrzej Świątkowski ps. Amurat pozostali na miejscu zrzutu, aby ukryć spadochrony skoczków z ekipy. Pozostali ruszyli w drogę, zostali zatrzymani w polu przez patrol Grenzschutzu i doprowadzeni na posterunek we Wszeliwach. Przy próbie rewizji otworzyli ogień, zabijając 4 Niemców. Ciężko ranny w lewe ramię. 

Po tej walce, wskutek zarządzonej przez Niemców obławy,  pozostali na miejscu zrzutu dwaj Cichociemni zostali okrążeni. Por. Marian Jurecki ps. Orawa poległ w rejonie Brzozowa Starego, pochowany na tamtejszym cmentarzu. Był pierwszym Cichociemnym który poległ w Polsce. Kpt. Andrzej Świątkowski ps. Amurat (wg. Krzysztofa A. Tochmana) poległ w rejonie Aleksandrowa k. Kiermozi, pochowany w rejonie miejscowości Polesie – Chmielnik.

Po skoku aklimatyzacja do realiów okupacyjnych w Warszawie, mieszkał przy Natolińskiej 4, Służewskiej 5 oraz Słowackiego 6/16. 

 

Kazimierz Krajewski – Podpułkownik dypl. Maciej Kalenkiewicz „Kotwicz” – współtwórca idei cichociemnych
w: Biuletyn informacyjny AK nr 11 (295) listopad 2014, s. 11 – 17

 

 

Od stycznia 1942 r. przydzielony jako kierownik referatu operacyjnego Oddziału III Komendy Głównej ZWZ. 19 marca 1942 r. odznaczony  Virturi Militari V klasy. 10 września 1942 r. awansowany na stopień  majora, ze starszeństwem od 27 grudnia 1941 r.

Erdman-droga-do-ostrej-bramy_500-234x400 Maciej Kalenkiewicz - CichociemnyWspółautor drugiego planu powstania powszechnego W-154 (raport operacyjny dowódcy Armii Krajowej nr 154/III z 8 września 1942 r.). Autor lub współautor większości instrukcji bojowych, współpracownik Biura Badań Technicznych Wydziału Saperów Komendy Głównej AK. Współinicjator wydawnictwa „Załoga”, współredaktor pisma lotniczego „Wzlot”.

3 listopada 1942 r. wraz z Cichociemnymi: por Janem Markiem ps. Walka oraz ppor. Mieczysławem Eckhardtem ps. Bocian w składzie pocztu sztandarowego podczas poświęcenia sztandaru dla 1 Samodzielnej Brygady Spadochronowej w Kościele Panien Kanoniczek w Warszawie przy ul. Bielańskiej.

Ostra-brama_plan-300x248 Maciej Kalenkiewicz - CichociemnyW sierpniu 1943 r. dowodził akcjami bojowymi zdobywania niemieckich strażnic granicznych na granicy Rzeszy oraz Generalnej Guberni. Od lutego 1944 r. inspektor KG AK, uprawniony do uporządkowania sytuacji w Okręgu AK Nowogródek. Od 20 lutego na Nowogródczyźnie wraz z Cichociemnym por. Janem Pownikiem ps. Ponury. Po osądzeniu przez Wojskowy Sąd Specjalny dotychczasowego dowódcy 14 marca 1944 r. przejął zgrupowanie „Nadniemeńskie” (I oraz IV batalion, następnie VIII).

15 kwietnia 1944 r. uzgodnił z ppłk Aleksandrem Krzyżanowskim ps. Wilk, dowódcą Okręgu AK Wilno, wykonanie swojego planu „Serce”, „Ostra Brama”, zakładającego zdobycie Wilna siłami okręgów AK: Nowogródek i Wilno, przed wkroczeniem Sowietów. 23 czerwca  1944 r. wraz z 600 żołnierzami wyruszył w rejon Iwieńca, w celu połączenia ze Zgrupowaniem „Stołpce” Cichociemnego por Adolfa Pilcha ps. Góra. 23 czerwca w starciu z Niemcami ciężko ranny w prawe ramię. 26 czerwca uczestniczył w zasadzce na transport niemiecki w rejonie Subotnika. 29 czerwca, wobec postępującej gangreny poddany amputacji ręki, następnie w szpitalu polowym w Onżadowie. Wskutek ran nie uczestniczył w zdobyciu Wilna, w ramach operacji Ostra Brama.

 

Piotr Szubarczyk – Pułkownik „Kotwicz” – kresowy diament
w:  Kwartalnik Stowarzyszenia Łagierników Żołnierzy Armii Krajowej
Warszawa, styczeń – luty – marzec 2013, nr 1 (66), s. 69 – 73

 

Wilno_ak_1-300x238 Maciej Kalenkiewicz - Cichociemny17 lipca 1944 r. z oddziałem w Puszczy Rudnickiej, od 23 lipca w Puszczy Ruskiej (Lewkiszki), po wkroczeniu Sowietów do Wilna oraz aresztowaniu dowódców i żołnierzy AK na odprawach w Wilnie i Boguszach. Od  5 sierpnia przejął dowództwo Podokręgu Nowogródek AK od Cichociemnego kpt. Stanisława Sędziaka ps. Warta. 18 sierpnia 1944 r. awansowany przez gen. Tadeusza Komorowskiego ps. Bór do stopnia podpułkownika.

Poległ 21 sierpnia 1944 r. trafiony w głowę, w rejonie leśniczówki Surkonty, na początku bitwy z 3 batalionem 32 zmotoryzowanego pułku Wojsk Wewnętrznych NKWD 3 Frontu Białoruskiego oraz Rejonowym Oddziałem NKWD w Raduniu. Podczas pięciogodzinnej bitwy poległo 18 żołnierzy AK, w tym 6 oficerów (wg. źródeł sowieckich zabito 54 żołnierzy 6 wzięto do niewoli). Po bitwie Sowieci zamordowali 17 rannych, uratował się tylko jeden, który leżał wśród poległych. W trakcie bitwy zginęło 132 żołnierzy NKWD.

 

Andrzej Bogusławski – Jeszcze o „Cichociemnych” J. Tucholskiego
w: Zeszyty Historyczne nr 101, s. 212 – 217, Instytut Literacki, Paryż 1992 r.

 

 

Awanse

 

 

Ordery i odznaczenia

 

 

Życie rodzinne

Syn Jana, ziemianina herbu Kotwicz, właściciela majątku Trokienniki, posła do Sejmu RP (1922-1927) oraz Heleny z domu Zawadzka. Miał troje rodzeństwa: siostrę Annę oraz braci Macieja i Wojciecha.

W 1934 r. zawarł związek małżeński z Ireną z domu Erdman (ur. 1908 r.), polonistką. Mieli dwie córki: Marię Danutę (ur. 1935 r.), archeologa po mężu Wolągiewicz oraz Agnieszkę (ur. 1939 r.) chemika, po mężu Mironowicz.

 

 

Upamiętnienie

PL_Warsaw_st_Hyacinth_church_cichociemni_commemorative_plaque-229x300 Maciej Kalenkiewicz - Cichociemny

Tablica w kościele św. Jacka w Warszawie, upamiętniająca poległych Cichociemnych

CC-tablica-JW-GROM-204x300 Maciej Kalenkiewicz - Cichociemny

tablica upamiętniająca poległych Cichociemnych
w Sali Tradycji JW GROM

 

W lewej nawie kościoła św. Jacka przy ul. Freta w Warszawie odsłonięto w 1980 roku tablicę Pamięci żołnierzy Armii Krajowej, cichociemnych spadochroniarzy, poległych za niepodległość Polski.

W Sali Tradycji Jednostki Wojskowej GROM znajduje się tablica upamiętniająca Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej, którzy oddali życie za Ojczyznę.

W 1986 r. nielegalna Kresowa Oficyna Podziemna wydała serię / bloczek znaczków o nominale 4 x 1 zł pt. Spadochroniarzom Armii Krajowej poległym w walce z Sowietami.

Znaczki upamiętniają ppłk Macieja Kalenkiewicza ps. Kotwicz, kpt. Franciszka Cieplika ps. Hatrak, rtm. Jana Skrochowskiego ps. Ostroga, ppor. Adama Krasińskiego ps. Szczur oraz gen. bryg. Leopolda Okulickiego ps. Niedźwiadek.

cc-kalenkiewicz-maciej-ulica-300x169 Maciej Kalenkiewicz - Cichociemny

tabliczka z nazwą ulicy w Warszawie (Sady Żoliborskie)

poczta-polowa-cc-300x278 Maciej Kalenkiewicz - CichociemnyWe wrześniu 1991 r. w Surkontach poświęcono Jemu oraz żołnierzom AK pomnik i cmentarz w miejscu bitwy.

W 1993 r. Szkoła Podstawowa nr 5 w Kętrzynie otrzymała imię ppłk dypl. Macieja Kalenkiewicza.

W kilku miastach Polski: Elblągu, Modlinie, Krakowie oraz Warszawie są ulice upamiętniające ppłk Macieja Kalenkiewicza.

 

cc-Kalenkiewicz-scan_048-300x214 Maciej Kalenkiewicz - Cichociemny

Z paszportu „Cichociemni”, żródło: PWPW

cc-Gorski-Kalenkiewicz-scan_047-300x215 Maciej Kalenkiewicz - Cichociemny

Z paszportu „Cichociemni”, żródło: PWPW

W grudniu 2016 r. Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych dla uczczenia pamięci 316 Cichociemnych wyprodukowała w limitowanej serii stu egzemplarzy paszport testowy „Cichociemni”.

 

 

 

 

 

Upamiętnienie Cichociemnych

jw-grom-pomnik-cc-4-300x248 Maciej Kalenkiewicz - Cichociemnyjw-grom-pomnik-cc-3-300x238 Maciej Kalenkiewicz - CichociemnyW 1989 r. powstał film dokumentalny „Cichociemni” (scenariusz i reżyseria Marek Widarski).

15 maja 2005 odsłonięto na terenie jednostki specjalnej – Jednostki Wojskowej GROM w Warszawie pomnik poświęcony cichociemnym spadochroniarzom AK. Znaczna część ekspozycji Sali Tradycji jednostki GROM poświęcona jest Cichociemnym.

Od 4 sierpnia 1995 roku jednostka nosi nazwę – Jednostka Wojskowa GROM im. Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej

W 2008 roku powstał film dokumentalny „My cichociemni. Głos żyjących” (scenariusz i reżyseria Paweł Kędzierski).

pomnik-cc-warszawa-761x642-300x253 Maciej Kalenkiewicz - Cichociemny

Pomnik CC w Warszawie

7 października 2013 roku w Warszawie przy ul. Matejki, naprzeciwko Sejmu R.P. odsłonięto Pomnik Cichociemnych Spadochroniarzy AK.

cc-boening-300x199 Maciej Kalenkiewicz - CichociemnyW 2013 roku powstał film dokumentalny „Cichociemni. Wywalcz wolność lub zgiń” (scenariusz i reżyseria Dariusz Walusiak).

W 2016 roku Sejm R.P. ustanowił rok 2016 Rokiem Cichociemnych. NBP wyemitował srebrną kolekcjonerską monetę o nominale 10 zł upamiętniającą 75. rocznicę pierwszego zrzutu Cichociemnych.

cc-monety-300x157 Maciej Kalenkiewicz - Cichociemnycc-pomnik-powazki--300x213 Maciej Kalenkiewicz - CichociemnyW 2017 roku PLL LOT umieścił znak spadochronowy oraz podpis upamiętniający Cichociemnych na kadłubie Boeinga 787 (SP-LRG).

Cichociemni są patronem wielu szczepów, drużyn oraz organizacji harcerskich. Opublikowano wiele książek i artykułów o Cichociemnych.

Na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie znajdują się groby kilku Cichociemnych oraz poświęcony Im pomnik „TOBIE OJCZYZNO”

sala-tradycji-grom Maciej Kalenkiewicz - Cichociemny

Sala Tradycji Jednostki Wojskowej GROM

button-publikacje_200-300x101 Maciej Kalenkiewicz - Cichociemny

 

Źródła:
  • informacje własne
  • Krzysztof A. Tochman: Słownik biograficzny cichociemnych. T. I. Oleśnica, Wydawnictwo „Abres”, ISBN 83-902499-0-1, s. 58 – 60
  • Kajetan Bieniecki: Lotnicze wsparcie Armii Krajowej, Arcana, Kraków 1994 r. ISBN 83-86225-10-6
  • Roman Korab-Żebryk: Operacja wileńska AK, PWN, Warszawa 1988, ​ISBN 83-01-08401-4​
  • Marek Ney-Krwawicz: Komenda Główna Armii Krajowej 1939-1945. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1990, s. 438-439. ISBN 83-211-1055-X.
  • Andrzej Krzysztof Kunert: Słownik biograficzny konspiracji warszawskiej 1939-1945 T.2. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1987, s. 74–76. ISBN 83-211-0758-3.

 

Zobacz także 

 

pl_PLPolski
en_GBEnglish (UK) pl_PLPolski