Maciej Kalenkiewicz – Cichociemny

Maciej Kalenkiewicz – Cichociemny

ps. „Bóbr”, „Kotwica”, „Kotwicz”, „Maciej”, „M.K.”, „Jan Kotwicz”, „Maciej Kotwicz”, „Jan Kaczmarek”, „Franciszek Tomaszewicz”

37-993-2-229x300 Maciej Kalenkiewicz - Cichociemny

Maciej Kalenkiewicz ps. Kotwicz, plik NAC

 

Ur. 1 lipca 1906 w Pacewiczach (Rosja), zm. 21 sierpnia 1944 w Surkontach (Białoruś) – podpułkownik dyplomowany Wojska Polskiego, Polskich Sił Zbrojnych, Armii Krajowej, hubalczyk, dowódca partyzancki w Okręgu Nowogródek, inzynier, cichociemny.

 

Jeden z inicjatorów, wraz z Janem Górskim, utworzenia systemu łączności z Krajem, polegającego na zrzucaniu do Polski na spadochronach wszechstronnie przeszkolonych (głównie w dywersji, łączności i wywiadzie) spadochroniarzy, zwanych Cichociemnymi.

 

Od 1916 r. do 1920 r. uczył się w Gimnazjum Nauczycieli i Wychowawców w Wilnie, (późniejsze Gimnazjum Państwowe im. Zygmunta Augusta), następnie w Korpusie Kadetów nr 2 w Modlinie, gdzie w 1924 r. zdał maturę.

Od sierpnia 1924 r. w Oficerskiej Szkole Inżynierii w Warszawie. W czasie przewrotu majowego 1926, wbrew rozkazowi przełożonych, stanął jako podchorąży po stronie wojsk wiernych rządowi. Ukończył Oficerską Szkołę Inżynierii w 1927 r. jako prymus i otrzymał awans na podporucznika, 

Od 17 października 1927 r. dowódca plutonu w 1 Pułku Saperów Legionów im. Tadeusza Kościuszki. Promowany na porucznika 15 sierpnia 1928 r. 

cc-kalenkiewicz-maciej-227x300 Maciej Kalenkiewicz - CichociemnyOd września 1928 r. instruktor w Szkole Podchorążych Rezerwy Saperów w Modlinie, od 23 sierpnia 1929 r. w Centrum Wyszkolenia Spacerów. Przeniesiony służbowo w 1930 r. na Wydział Inżynierii Lądowej Politechniki Warszawskiej. W grudniu 1935 ruzyskał dyplom inżyniera urządzeń i komunikacji miejskich. Obronił pracę dyplomową pt. Wyniki prób laboratoryjnych dozowania składników betonu według metody prof. W. Paszkowskiego, opublikowaną w „Przeglądzie Technicznym” nr 24 (Warszawa 1934).

Autor wierszy i noweli publikowanych w tygodniku ilustrowanym „Świat” (1932 r.) oraz „Kurierze Warszawskim.

Od 1934 r. powtórnie przydzielony do Centrum Wyszkolenia Saperów, w 1936 r. mianowany kapitanem. Od marca 1936 r. dowódca kompanii w Szkole Podchorążych Rezerwy Saperów w Modlinie.

W styczniu 1938 r. został przyjęty do Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie, z najlepszym wynikiem egzaminu wstępnego spośród ok.  800 zgłoszeń na 65 miejsc. W listopadzie tego roku rozpoczął studia, ukończył 1 rok studiów 1 lipca 1939 r.  Wskutek wybuchu wojny studiów nie ukończył, jednak rozkazem Naczelnego Wodza  przyznano mu tytuł oficera dyplomowanego.

 

II wojna światowa

Zmobilizowany pod koniec sierpnia 1939 r., przydzielony do sztabu 14 Dywizji Piechoty w Poznaniu, Suwalskiej Brygady Kawalerii, wchodzącej w skład Samodzielnej grupy Operacyjnej „Narew”. Budował umocnienia wokół Augustowa oraz wzdłuż Kanału Augustowskiego i Biebrzy. Od 15 września 1939 r. adiutant taktyczny 110 pułku ułanów (w grupie gen. WacławaPrzeździeckiego). Od 28 września szef sztabu Oddziału mjr Henryka Dobrzańskiego „Hubala”, od 3 października zastępca dowódcy oddziału. Wraz z oddziałem „Hubala” uczestniczył w starciach z Niemcami w okolicy Gór Świętokrzyskich, Lasach Starachowickich i Suchedniowskich.

2 grudnia 1939 r. opuścił oddział, od stycznia 1940 r. słuchacz oficerskiego kursu aplikacyjnego saperów w Wersalu (Francja), od 15 marca instruktor tego kursu w Centrum Wyszkolenia Saperów.

 

Cichociemny
Gorski-Jan-Kalenkiewicz-Michal-300x258 Maciej Kalenkiewicz - Cichociemny

Jan Górski oraz Maciej Kalenkiewicz (po prawej)

Twórca wraz z kpt. Janem Górskim systemu łączności lotniczej z Krajem. Wraz z nim 14 lutego 1940 r. zgłosił gotowość grupy 16 oficerów (od pseudonimu kpt. Jana Górskiego nazwanych „chomikami”) do desantowania się do Kraju. Współautor opracowań dotyczących koncepcji wykorzystania Cichociemnych do łączności z Krajem.

Od maja referent w biurze Komendy Głównej Związku Walki Zbrojnej i gen. Kazimierza Sosnkowskiego w Paryżu. 12 maja przeniesiony do Angers, zaprzysiężony na Rotę ZWZ.

Po upadku Francji, 25 czerwca 1940 ewakuowany do Anglii. Otrzymał przydział do 1 Brygady Strzelców, jako dowódca kompani saperów w rejonie Biggar. Od października referent Wydziału Studiów i Szkolenia Spadochronowego w Oddziale III Naczelnego Wodza. Następnie instruktor kursów w Ringway. Od grudnia 1940 r. na stacji wyczekiwania w Hartford

Zrzucony w nocy z 27/28 grudnia 1943 roku, w ramach operacji lotniczej „Jacket”, poza planowaną placówkę odbiorczą, na las Paulinka – Załusków, przy drodze Sochaczew – Gąbin (22 km od Łowicza).

Razem z nim skoczyli: Marian Jurecki ps. Orawa, Alfred Paczkowski ps. Wania, Andrzej Świątkowski ps. Amurat. Wszyscy skoczkowie zostali zatrzymani w polu przez patrol Grenzschutzu i doprowadzeni na posterunek we Wszeliwach. Przy próbie rewizji otworzyli ogień, zabijając 4 Niemców. Został poważnie ranny w lewe ramię. 19 marca 1942 r. za walkę po skoku odznaczony przez Komendanta Sił Zbrojnych w Kraju gen. Stefana Roweckiego, „Grota” Krzyżem Virturi Militari V klasy. 10 września 1942 r. awansowany na majora, ze starszeństwem od 27 grudnia 1941 r.

Od 1942 r. przydzielony do Komendy Głównej ZWZ, jako kierownik referatu operacyjnego w Oddziale III. Współautor drugiego planu powstania powszechnego W-154 (raport operacyujny dowódcy Armii Krajowej nr 154/III z 8 września 1942 r.). Autor lub współautor większości instrukcji bojowych, współpracownik Biura Badań Technicznych Wydziału Saperów Komendy Głównej AK. Współinicjator wydawnictwa „Załoga”, współredaktor pisma lotniczego „Wzlot”.

Ostra-brama_plan-300x248 Maciej Kalenkiewicz - CichociemnyOd lutego 1944 r. inspektor KG AK, uprawniony do uporządkowania sytuacji w Okręgu AK Nowogródek, 20 lutego tego roku wyjechał na Nowogródczyznę wraz z por. cc Janem Pownikiem ps. Ponury. Po osądzeniu przez Wojskowy Sąd Specjalny dotychczasowego dowódcy, 14 marcs 1944 r. przejął zgrupowanie „Nadniemeńskie” w składzie I i IV batalionu, później także VIII.

15 kwietnia 1944 r. uzgodnił z ppłk Aleksandrem Krzyżanowskim ps. Wilk, dowódcą Okręgu AK Wilno, wykonanie planu „Serce”, „Ostra Brama” swojego autorstwa, zakładającego zdobycie Wilna siłami okręgów AK: Nowogródek i Wilno, przed nacierającą Armią Czerwoną. Celem połączenia sił ze Zgrupowaniem „Stołpce” por cc Adolfa Pilcha ps. Góra, 23 czerwca wraz z 600 żołnierzami wyruszył w rejon Iwieńca. Następnego dnia, w starciu z Niemcami ciężko ranny w prawe ramię, amputowano je kilka dni później. Wskutek poniesionych ran nie brał udziału w zdobyciu Wilna (operacja Ostra Brama), później krytycznie oceniał sposób jej przeprowadzenia.

 

Po wkroczeniu Armii Czerwonej

Wilno_ak_1-300x238 Maciej Kalenkiewicz - Cichociemny17 lipca 1944 r., po zajęciu Wilna przez wkraczającą Armię Czerwoną, sowieci aresztowali na odprawach w Wilnie i Boguszach dowódców oraz żołnierzy AK. Wraz z oddziałem wycofał się do Puszczy Rudnickiej, następnie do Puszczy Ruskiej (Lewkiszki). Nie powiodła się próba okrążenia oddziału przez NKWD, żołnierze podzielili się na mniejsze grupy, rozpoczynając przedzieranie się w kierunku Białegostoku.

21 sierpnia 1944 r. w leśniczówce Surkonty 36 osobowy oddział (ze sztabem), prawdopodobnie na skutek zdrady, został zaatakowany przez 3 batalion 32 zmotoryzowanego pułku Wojsk Wewnętrznych NKWD 3 Frontu Białoruskiego i Rejonowego Oddziału NKWD w Raduniu. Bitwa trwała ok pięć godzin, w jej trakcie poległo 18 żołnierzy AK, w tym 6 oficerów (według źródeł sowieckich zabito 54 żołnierzy 6 wzięto do niewoli). Dowódca oddziału ppłk Maciej Kalenkiewicz ps. Kotwicz zginął na początku walki, trafiony w głowę. 17 rannych Sowieci zamordowali na miejscu. Uratował się tylko jeden ranny, który leżał wśród poległych. W trakcie bitwy zginęło 132 żołnierzy NKWD.

 

Awanse

 

Ordery i odznaczenia

 

 

Upamiętnienie

PL_Warsaw_st_Hyacinth_church_cichociemni_commemorative_plaque-229x300 Maciej Kalenkiewicz - Cichociemny

Tablica w kościele św. Jacka w Warszawie, upamiętniająca poległych Cichociemnych

CC-tablica-JW-GROM-204x300 Maciej Kalenkiewicz - Cichociemny

tablica upamiętniająca poległych Cichociemnych
w Sali Tradycji JW GROM

 

W lewej nawie kościoła św. Jacka przy ul. Freta w Warszawie odsłonięto w 1980 roku tablicę Pamięci żołnierzy Armii Krajowej, cichociemnych – spadochroniarzy z Anglii i Włoch, poległych za niepodległość Polski. Wśród wymienionych 110 poległych cichociemnych jest Maciej Kalenkiewicz.

 

W Sali Tradycji Jednostki Wojskowej GROM znajduje się tablica upamiętniająca Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej, którzy oddali życie za Ojczyznę. Wśród wymienionych jest Maciej Kalenkiewicz.

 

 

cc-kalenkiewicz-maciej-ulica-300x169 Maciej Kalenkiewicz - Cichociemny

tabliczka z nazwą ulicy w Warszawie (Sady Żoliborskie)

poczta-polowa-cc-300x278 Maciej Kalenkiewicz - CichociemnyW 1986 r. nielegalna Kresowa Oficyna Podziemna wydała serię / bloczek znaczków o nominale 4 x 1 zł pt. Spadochroniarzom Armii Krajowej poległym w walce z Sowietami. Znaczki upamiętniają ppłk Macieja Kalenkiewicza ps. Kotwicz, kpt. Franciszka Cieplika ps. Hatrak, rtm. Jana Skrochowskiego ps. Ostroga, ppor. Adama Krasińskiego ps. Szczur oraz gen. bryg. Leopolda Okulickiego ps. Niedźwiadek.

We wrześniu 1991 r. poświęcono Jemu oraz żołnierzom AK pomnik i cmentarz w miejscu bitwy gdzie polegli, w Surkontach.

W 1993 r. Szkoła Podstawowa nr 5 w Kętrzynie otrzymała imię ppłk dypl. Macieja Kalenkiewicza.

Według informacji uzyskanych od Jego córki Danuty, w kilku miastach Polski: Elblągu, Modlinie, Krakowie oraz Warszawie są ulice upamiętniające ppłk Macieja Kalenkiewicza.

 
 Życie rodzinne

Urodził się w powiecie wołkowyskim jako syn Jana Kalenkiewicza, ziemianina herbu Kotwicz, właściciela majątku Trokienniki, posła do Sejmu RP (1922-1927) oraz Heleny z Zawadzkich. Miał troje rodzeństwa: siostrę Annę oraz braci Macieja i Wojciecha.

Od 1934 r. żonaty z Ireną z Erdmanów (ur. 1908 r.), polonistką, miał dwie córki: Marię Danutę (ur. 1935 r.), atcheologa oraz Agnieszkę (ur. 1939 r.) chemika.

 

 

Źródła:
  • informacje własne
  • Wikipedia
  • Krzysztof A. Tochman: Słownik biograficzny cichociemnych. T. I. Oleśnica, Wydawnictwo „Abres”, ISBN 83-902499-0-1, s. 58 – 60
  • Roman Korab-Żebryk: Operacja wileńska AK, PWN, Warszawa 1988, ​ISBN 83-01-08401-4​
  • Marek Ney-Krwawicz: Komenda Główna Armii Krajowej 1939-1945. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1990, s. 438-439. ISBN 83-211-1055-X.
  • Andrzej Krzysztof Kunert: Słownik biograficzny konspiracji warszawskiej 1939-1945 T.2. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1987, s. 74–76. ISBN 83-211-0758-3.