Eugeniusz Chyliński – Cichociemny

Eugeniusz Chyliński – Cichociemny

ps. „Frez”, „Szkolnik”, „Walter”, „Witold”, „Gryz”

vel Eugeniusz Wojtczak, vel Eugeniusz Moraczewski, vel Antoni Taraszkiewicz

 

37-928-211x300 Eugeniusz Chyliński - Cichociemny

por. Eugeniusz Chyliński
źródło: NAC

ur. 19 marca 1915 w Kozicach (powiat gostyniński), zm. 10 lutego 1990 w Raciborzu – porucznik piechoty, księgowy, oficer Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, Armii Krajowej, Kedywu Okręgu Wilno AK, więzień NKWD, sowieckich łagrów: Saratow, Kutaisi (1946-1954), cichociemny.

 

 

Od 1922 uczył się w szkole powszechnej, następnie w gimnazjum w Gostyninie. Od 1931 w Korpusie Kadetów nr 1 im. J. Piłsudskiego we Lwowie, w 1935 zdał egzamin dojrzałosci. Od 1 czerwca 1935 w Szkole Podchorążych Rezerwy Piechoty w Różanie nad Narwią.

W 1937 podjął studia matematyczne na Uniwersytecie Warszawskim, od drugiego ruku studiów w Państwowej Wyższej Szkole Budowy Maszyn w Warszawie. Awansowany na stopień kaprala podchorążego ze starszeństwem od 7 sierpnia 1938.

 

 

II wojna światowa
Chylinski-Eugeniusz-02-300x382 Eugeniusz Chyliński - Cichociemny

świadectwo dojrzałości

W kampanii wrześniowej 1939 zmobilizowany. Od 5 września przydzielony do 5 batalionu 32 Pułku Piechoty 8 Dywizji Piechoty. Po włączeniu w skład 36 Pułku Piechoty Legii Akademickiej,  od 17 września 1939, jako dowódca plutonu  7 kompanii 3 batalionu tego pułku. Do 28 września 1939 w obronie Modlina.

camp-Coetquidian-300x198 Eugeniusz Chyliński - CichociemnyPo kapitulacji Modlina w niewoli niemieckiej, do 7 października 1939 w obozie jenieckim w Działdowie. Po zwolnieniu wyruszył do Warszawy, następnie 8 grudnia 1939 w rejonie Cisnej przekroczył granicę z Węgrami, internowany w Garany, póxniej w Gyongyos.

19 lutego 1940 uciekł, przez Jugosławię, następnie greckim statkiem dotarł 4 kwietnia 1940 do Marsylii (Francja). W Coëtquidan wstąpił do Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie pod dowództwem francuskim. Po upadku Francji przedostał się do jej nieokupowanej części, następnie w obozie pracy nr 803, pracował w kopalni w Abs.

 

Maciej Szczurowski – Geneza formowania Armii Polskiej we Francji 1939 – 1940
w: Piotrkowskie Zeszyty Historyczne, 2002, nr 4 s. 115 – 143

 

Chylinski-Eugeniusz-ic-300x192 Eugeniusz Chyliński - Cichociemny8 czerwca 1941 przekroczył granicę z Hiszpanią, następnie przez Portugalię i Gibraltar 15 październiku 1941 dotarł do Liverpoolu (Wielka Brytania). Wstąpił do Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie pod dowództwem brytyjskim, przydzielony do 1 plutonu rozpoznawczego 1 Dywizji Pancernej gen. Stanisława Maczka.

 

Monika Bielak – Ewakuacja żołnierzy polskich z Francji do Wielkiej Brytanii
i Afryki Północnej w latach 1940-1941
w: IPN, Polska 1918-1989 – Od niepodległości do niepodległości. Historia Polski 1918-1989

 

 

Cichociemny

button-zrzuty_200-150x150 Eugeniusz Chyliński - CichociemnyZgłosił się do służby w Kraju. Od 4 lipca 1942 przydzielony do Oddziału VI (Specjalnego) Sztabu Naczelnego Wodza. Przeszkolony ze specjalnością w dywersji, zaprzysiężony na rotę ZWZ-AK 31 stycznia 1943 w Audley End. Awansowany na stopień podporucznika ze starszeństwem od 1 grudnia 1942.

Halifax-mk3-300x225 Eugeniusz Chyliński - Cichociemny

Handley Page Halifax

Zrzucony do okupowanej Polski w nocy 24/25 marca 1943 w sezonie operacyjnym „Intonacja”, w operacji lotniczej „Cellar” (dowódca operacji: F/L Józef Gryglewicz, ekipa skoczków nr: XXVIII), z samolotu  Halifax DT-727 „K” (138 Dywizjon RAF, załoga: pilot – F/S Karol Twardawa, pilot – F/S Tadeusz Żabicki / nawigator – F/L Józef Gryglewicz / mechanik pokładowy – Sgt. Stanisław Roehr / i in.). Informacje (on-line) nt. personelu Polskich Sił Powietrznych w Wielkiej Brytanii (1940-1947) – zobacz:  Lista Krzystka

Tempsford-300x222 Eugeniusz Chyliński - Cichociemny

Lotnisko RAF, Tempsford

Start z lotniska RAF Tempsford, zrzut na placówkę odbiorczą „Smok” w okolicach miejscowości Wola Wodyńska, Helenów, 23 km od Siedlec.

Razem z nim skoczyli: pchor. Zbigniew Twardy ps. Trzask oraz kurier kpr. Aleksander Olędzki ps. Rab. Był to drugi lot tej ekipy, w poprzednim (19/20 marca) zadanie nie mogło zostać wykonane. Skoczkowie przerzucili 486 tys. dolarów w banknotach na potrzeby AK. Zrzucono także sześć zasobników oraz dwie paczki. Samolot powrócił szczęśliwie do bazy po locie trwającym 14 godzin.

Skoczków podjął oddział Batalionów Chłopskich, dowodzony przez Błażeja Szostaka ps. Smukły. Po skoku aklimatyzacja do realiów okupacyjnych w Warszawie.

 

Jan-Jazwinski-251x350 Eugeniusz Chyliński - CichociemnyW „Dzienniku czynności” mjr dypl. Jan Jaźwiński oficer wywiadu z Oddziału VI (Specjalnego) Sztabu Naczelnego Wodza, Szef Wydziału Specjalnego (S), organizator lotniczych przerzutów do Polski odnotował:

24.III., Szef Wydz. „S” zapotrzebował w S.O.E. 7 lotów (plan startu 4-7 op). 24.III. – na zarządzonych 7 operacyj, wystartowały: Lot Nr.: 5L/68, ekipa CELLAR, (…), M 1, M 2, M 3, M 4, PLT, R., placówka zasadn. Smok, zapas. Zatoka, nawigator kpt. obs. Gryglewicz, załoga polska, start godz. 17.50; Lot Nr.: 54/69, BATH, (…) 6 paczek: 0 1, 0 2, 0 3, 0 4, PLT, R., placówka zasadn. Osa, zapas. Igła, nawigator por. obs. Gembik, załoga polska, start godz. 17.00; Lot Nr.: 55/70, BASIN, 6 paczek: 0 1, 0 2, 0 3, 0 4, PLT, R., placówka zasadn. Jawor, nawigator por. obs. Polkowski, załoga polska, start godz. 17.05; Lot Nr.: 56/71, STONE, (…) 6 paczek: 01, 02, 03, 04, PLT, R., placówka zasadn. Jajo, nawigator squ/ldr. Boxer, załoga brytyjska, start godz. 17.10; Lot Nr.: 57/72, DORIC, 6 paczek: M 1, M 2, M 3, M 4, PLT, R., placówka zasadn. Gęś, nawigator por. obs. Wrzesień, załoga polska, start godz. 17.15; Uwaga: szósty lot – kpt. Kużmickiego – nie wystartował – nie usunięto defektu.

ozn_Dziennik-czynnosci-mjr-Jazwinskiego_600px-300x161 Eugeniusz Chyliński - Cichociemny25.III. – w/g relacji nawigatorów: – loty 51/68, 55/70, 56/71, 57/72 zostaly wykonane na 2568  [placówki odbiorcze]. Lot 54/69 powrócił z drogi – defekt silnika.

W związku z konferencją wstępną – dla ustalenia zasadniczych założeń Planu Lotów na sezon1943/44 /23.III. O.SP. (Wydz. „S” – S.O.E.) i w związku z wyjazdem Szefa Sztabu N.W. do Armii gen. Andersa – konieczność rekrutacji kandydat. do Kraju, Szef Wydz. „S” opracował i w w/z Szefa O.SP. przedstawił Szefowi Sztabu N.W. następującą notatkę: (dn.25.III.1943) I. W związku z M-154  Dcy Armii w Kraju, zapotrzbowanie materiałowe (minimalne) wynosi: – dla wyposażenia „Ognisk Walki” – 300 zestawów, „Ośrodków Dywersji” – 40 zestawów i 25 proc. zapasu bezp. na pokrycie strat – 85 zestawów. Ogółem 425 zestawów. (…) Dla pokrycia tego zapotrzebowania potrzeba ok. – 450 lotów (…).” (s. 167-168)

 

Hubert Królikowski – Zrzut na placówkę „Puchacz”. O zrzutach i placówkach odbiorczych
w powiecie siedleckim podczas II wojny światowej
w: Szkice Podlaskie 2006, nr 14 s. 71-90

 

Grzegorz Rutkowski – Udział Batalionów Chłopskich
w odbiorze zrzutów lotniczych z Zachodu na terenie okupowanej Polski
w: „Zimowa Szkoła Historii Najnowszej 2012. Referaty”, IPN, Warszawa 2012, s. 15 – 25

 

Chylinski-Eugeniusz-deklaracja-300x187 Eugeniusz Chyliński - CichociemnyOd września 1943 przydzielony do Kedywu Okręgu Wilno AK jako inspektor dywersji oraz instruktor na szkoleniach dywersyjnych w oddziałach dyspozycyjnych „Baza” i „Egzekutywa”. 

Chylinski-Eugeniusz-06-300x224 Eugeniusz Chyliński - Cichociemny

Legitymacja Znaku Spadochronowego Eugeniusza Chylińskiego

Uczestnik wielu bojowych akcji dywersyjnych i rozbrojeniowych, m.in. wysadzenia transportu k. Solecznik Wielkich na trasie kolejowej Wilno – Lida (4/5 grudnia 1943 roku);  nieudanej zasadzki koło Kiemieliszek 1 i 2 stycznia 1944.

19 stycznia 1944 uczestniczył w nieudanej próbie wysadzenia transportu w rejonie Kieny na trasie kolejowej Wilno–Mińsk, 2 lutego w akcji wysadzenia transportu koło Koraciszek na trasie kolejowej Wilno–Kowno.

skan10562-300x240 Eugeniusz Chyliński - Cichociemny18 marca 1944 uczestnik akcji wysadzenia transportu kolejowego koło Kolonii Kolejowej na trasie Wilno–Mińsk; w nieudanej (ostrzał z karabinu maszynowego z bunkra) próbie wysadzenia transportu kolejowego na trasie do Święcian (26 marca 1944 roku).

skan10571-222x350 Eugeniusz Chyliński - CichociemnyPrzypadkowo aresztowany przez policję litewską 19 kwietnia 1944 w Wilnie, po odnalezieniu skrytki z bronią w Jego mieszkaniu przekazany gestapo. Osadzony w więzieniu na Łukiszkach, ciężko przesłuchiwany. 

Po zasymulowanym ostrym zapaleniu wyrostka robaczkowego osadzony w szpitalnym więzieniu. 16 maja 1944 odbity przez patrol „Bazy” i „Egzekutywy” w brawurowej akcji podczas transportu z więzienia na Łukiszkach na operację do szpitala św. Jakuba 

Od 19 maja 1944 przydzielony jako instruktor dywersji do oddziału „Frycza” w Ciukiszkach, następnie jako instruktor dywersji na oficerskich kursach minersko – sabotażowych.

Lukiszki-fragment-wiezienia-250x164 Eugeniusz Chyliński - Cichociemny

Fragment więzienia na Łukiszkach

Podczas operacji Ostra Brama jako dowódca kompanii (60-osobowego oddziału dywersyjno – minerskiego)  3 Zgrupowania mjr. Czesława Dębickiego ps. Jarema.

miejsca-zeslan-Polakow-300x172 Eugeniusz Chyliński - Cichociemny

GUŁ-ag – mapa zesłań, pracy i straceń Polaków

17 lipca 1944 wraz z odziałem uczestniczył w koncentracji w Doubianach, po napaści Sowietów w odwrocie do Puszczy Rudnickiej. 19 lipca 1944 wyruszył do Wilna, zamieszkał tam przy ul. Sosnowej 16/3 u Anny Jabłońskiej.

W grudniu 1944 przypadkowo aresztowany przez NKWD w „kotle”, w mieszkaniu w Wilnie przy ul. Teatralnej 2a/1 (p. Sikorskiej). Podczas śledztwa przyznał się do przynależności do AK, zesłany do obozu w Saratowie, następnie do łagru w Kutaisi (Gruzja). Po zachorowaniu na dystrofię zwolniony 1 kwietnia 1946.

 

 

Po wojnie
represje-sowieckie-wobec-Polakow-300x213 Eugeniusz Chyliński - Cichociemny

Represje sowieckie wobec Polaków, źródło: pamiec.pl

Powrócił do Wilna 15 kwietnia 1946, na leczeniu u dr. Zofii Wasilewskiej – Świdowej ps. „Kobalt”, „Gozdawa”, u której zamieszkał.

odznaka-NKWD-245x350 Eugeniusz Chyliński - Cichociemny24 czerwca 1946 ponownie aresztowany przez NKWD wraz z Anną Oreszewską, podczas próby przekroczenia granicy z Polską,  osadzony w więzieniu przy ul. Ofiarnej. Oskarżony o działalność w organizacji „Auszra”, zajmującej się m.in. przerzutem Polaków do Polski centralnej. 

10 grudnia 1946 wraz z grupą 13 osób skazany przez Wojenny Trybunał MGB Litewskiej SRR w Wilnie na pięć lat łagrów. Od 1946 zesłany za Ural do łagru Obski ITŁ („Isprawitielno-Trudowyj Łagieriej”, obóz pracy poprawczej) do niewolniczej pracy w kopalni węgla kamiennego, następnie w „21 Łagiernoj Kołonny – 501 Stojki MWD” w posiółku Workut – Worm. Od 8 lipca 1948 w  łagrze nr 3 w Incie (Minłag MWD), podczas nocy polarnej pracował przy budowie osiedla. Od połowy 1949 w Karagandzie, później jako traktorzysta w kołchozie Maszynotraktornaja Stancja w Kranojarskim Kraju nad Jenisejem.

Chylinski-Eugeniusz-pomnik-Wola-Chodynska-263x350 Eugeniusz Chyliński - Cichociemny

Pomnik w Woli Chodynskiej

Po zwolnieniu z zesłania, 27 czerwca 1957 przez Białą Podlaską powrócił do Polski. Do 30 czerwca 1958 leczył się z gruźlicy w sanatorium w Otwocku. Od 2 listopada 1958 do 31 stycznia 1970 leśniczy, kierownik biura, główny księgowy Nadleśnictwa Pelpin i Kadyny. Od sierpnia 1961 członek PZPR.

Pracował jako główny księgowy  Stacji Hodowli Roślin w Modzurowie. Od kwietnia 1980 na emeryturze.

Zmarł 10 lutego 1990 w Raciborzu, pochowany na miejscowym cmentarzu „Jeruzalem”.

 

 

Awanse

 

 

Odznaczenia

 

 

Upamiętnienie
cichociemny-frez-220x300 Eugeniusz Chyliński - Cichociemny

okładka książki Andrzeja Tomczyka pt. Cichociemny „Frez” Eugeniusz Stanisław Chyliński 1915-1990

1 września 2017 imię por. cc Eugeniusza Chylińskiego otrzymał Zakład Poprawczy i Schronisko dla Nieletnich w Raciborzu.

W 2018 wydawnictwo WAW Racibórz opublikowało książkę Andrzeja Tomczyka pt. Cichociemny „Frez” Eugeniusz Stanisław Chyliński 1915-1990 (ISBN 9788362608775).

 

 

Życie rodzinne

Chylinski-grob-204x300 Eugeniusz Chyliński - CichociemnySyn Wawrzyńca, ławnika sądowego oraz Stanisławy z domu Wojtczak.

W 1958 zawarł związek małżeński z Krystyną Jadwigą Krasnowolską z domu Góralewicz (1927–1975), pielęgniarką. Mieli pasierbicę Ewę zamężną Mikę oraz  synów: Przemysława (ur. 1959), Jarosława (ur. 1961) oraz córkę Barbarę (ur. 1966).

 

 

Upamiętnienie Cichociemnych

jw-grom-pomnik-cc-4-300x248 Eugeniusz Chyliński - Cichociemnyjw-grom-pomnik-cc-3-300x238 Eugeniusz Chyliński - CichociemnyW 1989 roku powstał film dokumentalny „Cichociemni” (scenariusz i reżyseria Marek Widarski).

15 maja 2005 odsłonięto na terenie jednostki specjalnej – Jednostki Wojskowej GROM w Warszawie pomnik poświęcony cichociemnym spadochroniarzom AK. Znaczna część ekspozycji Sali Tradycji jednostki GROM poświęcona jest Cichociemnym.

Od 4 sierpnia 1995 roku jednostka nosi nazwę – Jednostka Wojskowa GROM im. Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej

W 2008 roku powstał film dokumentalny „My cichociemni. Głos żyjących” (scenariusz i reżyseria Paweł Kędzierski).

pomnik-cc-warszawa-761x642-300x253 Eugeniusz Chyliński - Cichociemny

Pomnik CC w Warszawie

7 października 2013 roku w Warszawie przy ul. Matejki, naprzeciwko Sejmu R.P. odsłonięto Pomnik Cichociemnych Spadochroniarzy AK.

cc-boening-300x199 Eugeniusz Chyliński - CichociemnyW 2013 roku powstał film dokumentalny „Cichociemni. Wywalcz wolność lub zgiń” (scenariusz i reżyseria Dariusz Walusiak).

W 2016 roku Sejm R.P. ustanowił rok 2016 Rokiem Cichociemnych. NBP wyemitował srebrną kolekcjonerską monetę o nominale 10 zł upamiętniającą 75. rocznicę pierwszego zrzutu Cichociemnych.

cc-monety-300x157 Eugeniusz Chyliński - Cichociemnycc-pomnik-powazki--300x213 Eugeniusz Chyliński - CichociemnyW 2017 roku PLL LOT umieścił znak spadochronowy oraz podpis upamiętniający Cichociemnych na kadłubie Boeinga 787 (SP-LRG).

Cichociemni są patronem wielu szczepów, drużyn oraz organizacji harcerskich. Opublikowano wiele książek i artykułów o Cichociemnych.

Na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie znajdują się groby kilku Cichociemnych oraz poświęconym Im pomnik „TOBIE OJCZYZNO”

sala-tradycji-grom Eugeniusz Chyliński - Cichociemny

Sala Tradycji Jednostki Wojskowej GROM

button-publikacje_200-300x101 Eugeniusz Chyliński - Cichociemny

 

Źródła:
  • informacje własne
  • Krzysztof A. Tochman: Słownik biograficzny cichociemnych. T. 3. Zwierzyniec – Rzeszów: Obywatelskie Stowarzyszenie „Ostoja”, 2002, s. 26–29. ISBN 8390249952.
  • Kajetan Bieniecki: Lotnicze wsparcie Armii Krajowej, Arcana, Kraków 1994, s. 72-73, 367, ISBN 83-86225-10-6
  • Jędrzej Tucholski: Cichociemni. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1984, s. 302. ISBN 8321105378.
  • Jędrzej Tucholski: Cichociemni 1941–1945 – Sylwetki spadochroniarzy. Wojskowy Instytut Historyczny, s. 155–156.