Józef Zając – Cichociemny

Józef Zając – Cichociemny

pseud.: „Kolanko”, „Rozdzielacz”, „Zawór”, „Józef Synek”

por-Józef-Zając-cc-208x300 Józef Zając - CichociemnyUr. 10 marca 1902 w Zelechowie, powiat Gorlice, zm. 9 października 1968 w Londynie, pochowany na cmentarzu Gunnersbury w Londynie (Wielka Brytania). Żołnierz Wojska Polskiego II RP, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, Powstania Warszawskiego, kampanii francuskiej, żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, oficer Armii Krajowej, porucznik piechoty, cichociemny. Czterokrotnie odznaczony Krzyżem Walecznych za odwagę i męstwo.

 

Zajac-Jozef-rodzina-Tarnopol-235x300 Józef Zając - Cichociemny

Tarnopol, 1936 r. Józef Zając z żoną Anielą i córką Ewą

Po ukończeniu gimnazjum w Nowym Sączu w 1918 roku kontynuował naukę w Szkole Handlowej w Krakowie.

W 1919 roku ochotniczo wstąpił do Wojska Polskiego. Przydzielony do 1 Pułku Strzelców Podhalańskich.

Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Z 1 kompanią sztabową Brygady Górskiej uczestniczył w wielu bitwach z bolszewikami. Następnie w kompanii sztabowej 21 Dywizji Piechoty Górskiej uczestniczył w ofensywie sierpniowej 1920 roku od Łukowa aż po Wilno.

Po demobilizacji w 1921 roku pracował w Muszynie, Nowym Sączu i Borysławiu. W latach 1924–1939 pracował jako rachmistrz w Wydziale Powiatowej Rachuby Starostwa w Kopyczyńcach (dawne Kresy, obecnie Ukraina).

 

 

II wojna światowa

We wrześniu 1939 roku został wyreklamowany przez starostę od służby. 18 września przekroczył polsko-rumuńską i w październiku dotarł do Francji, gdzie został przydzielony do Szkoły Podchorążych Piechoty w Camp de Coëtquidan. Od maja 1940 roku walczył w kampanii francuskiej jako dowódca drużyny w 2 kompanii 2 batalionu 3 Pułku Grenadierów Śląskich 1 Dywizji Grenadierów.

22 czerwca dostał się do niewoli niemieckiej. Do czerwca 1942 roku przebywał w niewoli, w tym m.in. w Stalagu I A bądź obozie jenieckim we Francji. Uciekł morzem do Gibraltaru. Po ucieczce przedostał się do Wielkiej Brytanii we wrześniu 1942 roku, gdzie został przydzielony do 1 Pułku Rozpoznawczego 1 Dywizji Pancernej.

 

Cichociemny
CC-Jozef-Zajac-znak-spadochronowy-300x282 Józef Zając - Cichociemny

znak spadochronowy por. Józefa Zająca

Zgłosił się do służby w Kraju. Po przeszkoleniu, m.in. w dywersji i broni pancernej zaprzysiężony 15 grudnia 1943 roku, przydzielony do Oddziału VI Sztabu Naczelnego Wodza i przetransportowany do Głównej Bazy Przerzutowej w Brindisi we Włoszech.

placowka-szczur-300x225 Józef Zając - Cichociemny

miejsce zrzutu – placówka „Szczur”

Zrzucony do Polski w nocy z 4 na 5 maja 1944 r.  w ramach operacji „Weller 26” na placówkę „Szczur”, 31 km od Janowa Lubelskiego pod Bychawą, w okolicy wsi Wola Gałęzowska.

Razem z nim skoczyli:  ppor. Adam Dąbrowski, ps. Puti, ppor. Adam Krasiński, ps. Szczur, ppor. Andrzej Prus-Bogusławski, ps. Pancerz, kpt. Jan Walter, ps. Cyrkiel, ppor. Alfred Whitehead, ps. Dolina 2.

Po aklimatyzacji przydzielony do 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty, jednak przydział ten nie został zrealizowany.

 

Powstanie Warszawskie
37-1586-4-218x300 Józef Zając - Cichociemny

Płonący gmach PAST-y podczas Powstania Warszawskiego, plik NAC

W czasie Powstania Warszawskiego początkowo z samorzutnie utworzoną grupą oficerów i żołnierzy ochotników od 1 do 4 sierpnia walczył w rejonie pl. Grzybowskiego i ulic: Bagno – Próżna, Zielna – gmach PAST-y.

Od 5 sierpnia zastępca dowódcy 9 kompanii baonu Kiliński. Od 9 września przeniesiono ją jako kompanię „Romański” do I batalionu szturmowego Rum.

Uczestniczył w walkach kompanii o utrzymanie pl. Grzybowskiego, ul. Królewskiej do ul. Marszałkowskiej oraz placówki „Królewska 16”, położonej na obrzeżu Ogrodu Saskiego.

Wyróżnił się umiejętnościami dowódczymi i osobistym męstwem, szczególnie 18 sierpnia 1944. Tego dnia trwały całodzienne boje przeciw przeważającym siłom Niemców, nacierającym pod osłoną czołgów, na pl. Grzybowskim i ul. Królewskiej.

37-1683-5-300x221 Józef Zając - Cichociemny

Jeńcy niemieccy wzięci do niewoli w gmachu PAST-y, 20-08-1944, plik NAC

Także podczas szturmu na Hale Mirowskie, przeprowadzonego z 30 na 31 sierpnia, w ramach akcji „na pomoc Starówce”.

Lekko ranny 19 września podczas wizytowania placówki „Królewska 16”. Przez 2-3 dni przebywał w Punkcie Sanitarno-Opatrunkowym kompanii przy ul. Próżnej 14.

Po kapitulacji powstania w obozach niemieckich, m.in. w Oflagu II-D Gross Born. Ewakuacja piesza 28 stycznia 1945 do  Oflagu X C Lubecka, do którego dotarł 20 kwietnia 1945. Numer jeniecki: 101569 lub 101658 (?).

Uwolniony 2 maja 1945 r. przez wojska brytyjskie. 11 maja 1945 roku zameldował się w Oddziale VI Sztabu Naczelnego Wodza w Londynie.

 

Po wojnie
grob-Jozef-Zajac-300x225 Józef Zając - Cichociemny

Grób na cmentarzu Gunnerbury (Londyn)

Osiedlił się w Wielkiej Brytanii. Działał w Kole Cichociemnych w Londynie.

 

Służba

siły zbrojne: Wojsko Polskie (II R.P.), Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie, Armia Krajowa; jednostki: 1 Pułk Strzelców Podhalańskich, 21 Dywizja Piechoty Górskiej, 3 Pułk Grenadierów Śląskich, 1 Dywizja Pancerna (PSZ), Batalion Kiliński, I Batalion Szturmowy Rum.

 

Awanse

plutonowy podchorąży – maj 1940 roku
podporucznik – 1 października 1944 roku, ze starszeństwem od 5 maja 1944 roku
porucznik – zweryfikowany w 1945 roku.

 

Odznaczenia
Zajac-Jozef-corka-Ewa-300x199 Józef Zając - Cichociemny

córka por. Józefa Zająca wpisuje się do księgi pamiątkowej w Sali Tradycji JW GROM

Krzyż Walecznych – czterokrotnie, w tym dwukrotnie za udział w kampanii francuskiej 1940 roku i dwukrotnie za męstwo i odwagę osobistą w czasie Powstania Warszawskiego.

 

Twórczość

Autor wspomnień „Służba na odcinku”, opublikowanych w: „Drogi Cichociemnych” (wyd. I, II, III, Veritas, Londyn, 1954, 1961, 1972, Bellona, Warszawa, 1993, 2008).

 

Upamiętnienie

gra-miejska-cc-2-300x141 Józef Zając - Cichociemny2 października 2016 Fundacja im. Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej zorganizowała pierwszą Grę Miejską Śladami Cichociemnych Powstańców Warszawskich.

W ten sposób upamiętniono 7 Cichociemnych Powstańców, walczących o Warszawę: Bolesława Kontryma, ps. Żmudzin, Edmunda Marynowskiego ps. Sejm, Józefa Zająca, ps. Kolanko, Stefana Micha, ps. Jerz,  Tadeusza Runge, ps. Osa, Tomasza Jana Wierzejskiego, ps. Zgoda 2, Władysława Miciek, ps.  Młot.

 

Formą upamiętnienia jest również niniejszy portal, wykonany przez wnuka por. Józefa Zająca, Ryszarda M. Zająca

 

 list por. Józefa Zająca, wysłany 3 grudnia 1941 r.  ze szpitala w Clermont-Ferrand
do córki, do domu rodzinnego w Kopyczyńcach (dawne Kresy, obecnie Ukraina):

 

Zajac-Jozef-rodzina-196x300 Józef Zając - Cichociemny

Kopyczyńce przed wybuchem wojny. Józef Zając, żona Aniela Pierogowska, syn Zbigniew oraz córka Ewa

Życie rodzinne:

Syn Stanisława i Antoniny z domu Gawor. Dwukrotnie żonaty, pierwszą żoną była Aniela z domu Pierogowska (1900–1992). Mieli dwoje dzieci: Zbigniewa (1927–2002) i Ewę (ur. w 1931 roku). Na emigracji ożenił się powtórnie.

Jego wnuki to b. poseł na Sejm R.P. Ryszard M. Zając syn Ewy (1931 – 2017), patrz: dowód pokrewieństwa  oraz Adam Zając syn Zbigniewa.

 

 

 

Źródła: