Jan Różycki – Cichociemny

Jan Różycki – Cichociemny

ps.: „Busik”, „Rola”

vel Jan Rzepecki

 

RÓŻYCKI-Jan-rtm-kaw-rez-300x379 Jan Różycki - Cichociemny

mjr Jan Różycki
źródło: JW GROM

Ur. 21 marca 1901 r. w Klimkiewiczowie (obecnie Ostrowiec Świętokrzyski), zm. 6 września 1991 r. we Wrocławiu – harcerz,  inżynier budownictwa, prof. nadzwyczajny, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, III Powstania Śląskiego, oficer Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, Armii Krajowej, cichociemny.

 

 

krzyz-harcerski-zhp-300x301 Jan Różycki - CichociemnyW 1912 r. ukończył szkołę powszechną w Nietulisku Fabrycznym, w 1919 r. zdał maturę w Prywatnym Gimnazjum Filologicznym im. E. Konopczyńskiego w Warszawie. Od 1913 do 1921 roku harcerz, od 1915 r. zastępowy 3 Warszawskiej Drużyny Harcerzy.

Od września 1918 r. jako ochotnik w Polskiej Organizacji Wojskowej, od 11 listopada jako kanonier w 1 Pułku Artylerii Polowej 1 Dywizji Piechoty Legionów. Brał udział 11 listopada 1918 r. w rozbrajaniu Niemców w Warszawie.

Od czerwca 1919 r. jako ułan oraz kapral w IV szwadronie 13 pułku Ułanów Wileńskich. W latach 1919-1920 uczestnik walk z bolszewikami m.in. pod Gierwanami, Twerczem, Milteganami, Janowem, Tykocinem, Zasulem, Mińskiem, Zabłociem, Mikańcami, Pozełwą. Za udział w walkach odznaczony Krzyżem Walecznych.

Zdemobilizowany w marcu 1921 roku rozpoczął studia na Wydziale Inżynierii Lądowej Politechniki Warszawskiej.

Od 15 maja do 8 lipca roku jako kapral uczestniczył w III powstaniu śląskim, w obsadzie pociągu pancernego nr 3 „Pieron” walczył pod Gliwicami oraz w Łabędach. Mianowany podporucznikiem ze starszeństwem od 1 lipca 1925 r.

8 lipca 1921 roku powrócił do Warszawy, kontynuował studia oraz pracował, do 1925 r. m.in. jako kierownik robót żelbetowych w Przedsiębiorstwie Robót Inżynieryjnych i Budowlanych w Warszawie, w latach 1925–1926 przy budowie gmachów Sejmu i Senatu. Od 15 września 1926 r. do końca maja 1927 r. m.in. kierownik robót na budowie lotniska Warszawa-Okęcie.

26 czerwca 1930 r. obronił dyplom inzyniera dróg i mostów. Pracował m.in. jako kierownik przebudowy 110 km drogi Kraków – Zakopane, ulic w Zakopanem oraz  dróg do Kuźnic i Kościeliska. Był w 1/3 współautorem projektów tych ulic, dróg i mostów. W latach 1932 – 1939 był także wykładowcą drogownictwa, m.in. dla inżynierów i kierowników powiatowych zarządów dróg.

Współautor pierwszego zespołu maszyn do układania nawierzchni betonowej, autor metody mechanicznego osuszania i powstrzymywania osuwisk przy drodze Kraków – Zakopane.

Uczestniczył w ćwiczeniach rezerwy w 1 Pułku Ułanów Krechowieckich, 1 stycznia 1935 r. awansowany do stopnia majora.

 

Filip Musiał – Dziedzictwo niepodległości
w: Pamięć.pl – Biuletyn IPN, 2013, nr 4 (13), s. 48–50. ISSN 20847319

 

 

II wojna światowa

We wrześniu 1939 roku nie zmobilizowany. Od 1 września jako dowódca grupy kilkudziesięciu ochotników (robotników budowlanych), walczył wraz z 1 Pułkiem Piechoty KOP „Chabówka” w obronie Wysokiej, następnie pod Górą Ludwiki. Od 3 września dowódca plutonu saperów zmotoryzowanych 10 Brygady Kawalerii Pancernej.

19 września przekroczył granicę polsko-węgierską, internowany. Uciekł, w październiku dotarł do Francji, przydzielony do Camp de Coëtquidan, następnie jako dowódca plutonu i zastępca dowódcy kompanii 2 Pułku 1 Dywizji Grenadierów.Brał udział m.in. w walkach w Lotaryngii i ALzacji oraz na Linii Maginota.

 

Maciej Szczurowski – Geneza formowania Armii Polskiej we Francji 1939 – 1940
w: Piotrkowskie Zeszyty Historyczne, 2002, nr 4 s. 115 – 143

 

Po kapitulacji Francji, 4 lipca 1940 roku przekroczył granicę francusko-szwajcarską, internowany. W obozie w Winterthur wykładał podstawy konspiracji w rajnej szkole podchorążych. Jako asystent prof. Thomana prowadził badania laboratoryjne nad btuminizowanymi fillerami (wypełniaczami) w drogownictwie.

Za zgodą gen. bryg. Prugara-Ketlinga jesienią 1942 roku opuścił Szwajcarię z zamiarem dotarcia do Wielkiej Brytanii.  1 października 1942 r. przez „zieloną granicę”przedostał się do Francji, 21 listopada przekroczył granicę z Andorą, następnie z Hiszpanią. Aresztowany 29 listopada, osadzony w więzieniu w Modelo.

Po wstawiennictwie PCK zwolniony 5 stycznia 1943 roku, pracował w PCK w Barcelonie organizując pomoc dla 180 więźniów, głównie Żydów. 15 czerwca dotarł do Madrytu, następnie do Portugalii, angielskim holownikiem, następnie łodzia patrolową dotarł 24 czerwca do Gibraltaru. Jako najstarszy stopniem dowódca kompanii zbiorczej, wizytowanej przez Naczelnego Wodza gen. Władysława Sikorskiego. Uczestniczył w asyście w kondukcie na ORP „Orkan” po tragicznej śmierci generała w katastrofie gibraltarskiej.

15 lipca wyruszył z Gibraltaru, 24 lipca dotarł do Wielkiej Brytanii. Przydzielony do Ośrodka Rozpoznawczego skadrowanej 1 Dywizji Grenadierów. 

 

Monika Bielak – Ewakuacja żołnierzy polskich z Francji do Wielkiej Brytanii
i Afryki Północnej w latach 1940-1941
w: IPN, Polska 1918-1989 – Od niepodległości do niepodległości. Historia Polski 1918-1989

 

 

Cichociemny

button-zrzuty_200-150x150 Jan Różycki - CichociemnyZgłosił się do służby w Kraju. Po przeszkoleniu ze specjalnością w dywersji zaprzysiężony 12 kwietnia 1944 roku, przydzielony do Oddziału VI (Specjalnego) Sztabu Naczelnego Wodza, przeniesiony do Głównej Bazy Przerzutowej w Brindisi we Włoszech. 

Zrzucony do Polski w nocy z 16 na 17 października 1944 roku w sezonie operacyjnym „Odwet”, w operacji lotniczej „Wacek 1” (dowódca operacji: F/L Roman Chmiel, ekipa skoczków nr: LX), z samolotu Liberator KG-994 „R” (1586 Eskadra PAF, załoga: pilot – F/L Edmund Ladro, pilot – Sgt. Zenon Przybylak / nawigator – F/L Roman Chmiel / radiotelegrafista – W/O Edward Gągała / mechanik pokładowy – Sgt. henryk Zientek / strzelec – W/O Antoni Lewkonowicz / despatcher – W/O Stanisław Zieliński).

Consolidated-B-24-Liberator-300x227 Jan Różycki - Cichociemny

Consolidated B-24 Liberator

Zrzut na placówkę odbiorczą „Mewa”, w okolicach miejscowości Rozprza, 19 km od Piotrkowa Trybunalskiego.

Razem z nim skoczyli: sierż. Władysław Flont ps. Grandziarz, ppor. Władysław Godzik ps. Skrzat, kpt. Teodor Hoffman ps. Bugaj, płk. dypl.  Wacław Kobyliński ps. Dziad, mjr Mieczysław Pękala ps. Bosak. Był to drugi lot tej ekipy, w poprzednim (7/8 października) nie można było wykonać zadania.

Po skoku awansowany do stopnia rotmistrza ze starszeństwem od 18 października 1944 r. Przydzielony do Podokręgu Piotrków, od listopada 1944 r. do 10 stycznia 1945 r. komendant Rejonu Obwodu Piotrków.

 

Kazimierz Stępień – Cichociemni na Ziemi Piotrkowskiej
w: Biuletyn informacyjny AK nr 10 (198) październik 2006, s. 39 – 43

 

 

Po wojnie

26 lutego 1945 r. zarejestrował sie w RKU Warszawa powiat, 12 października ujawnił się  w Komisji Likwidacyjnej b. AK.

Po zdemobilizowaniu od 6 marca 1945 r. kierownik Oddziału Dróg i Mostów, od października 1948 r. naczelnik Wydziału Komunikacyjnego  Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie. Od grudnia 1946 r. do września 1947 r., rzeczoznawca Ministerstwa Komunikacji przy zakupach maszyn kolejowych i drogowych.

23 sierpnia 1949 r. aresztowany przez UB w Krakowie pod fałszywymi zarzutami łapówkarstwa oraz… spowodowania katastrofy samolotu, w której zginął tragicznie gen. Sikorski. 30 października 1950 r. skazany na 4 lata więzienia.  13 marca 1953 r.  po amnestii zwolniony, potem uniewinniony.

W latach 1953–1956 projektant w Biurze Studiów i Projektów Transportu Drogowego i Lotniczego, od 1955 roku kierownik pracowni gruntów w Instytucie Badań Drogowych.

Od października 1955 r. wykładowca Politechniki Wrocławskiej, w 1956 r. jako kierownik Katedry Budowy Dróg i Ulic, od 26 września 1957 r. jako docent, od 4 kwietnia 1966 r. jako profesor nadzwyczajny. Od wtześnia 1968 r. do sierpnia 1971 dyrektor Instytutu Inżynierii Ladowej, następnie do emerytury we wrześniu 1971 r. kierownik Zakładu Dróg, Ulic i Mostów. Od 1 lutego 1980 do 31 grudnia 1989 r. pracował na pół etatu jako specjalista.

Pełnił wiele funkcji, m.in. przewodniczący Podsekcji Dróg w Komitecie Inżynierii PAN, przez wiele lat przewodniczący Wydziału Nauk Technicznych Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego, we władzach Naczelnej Organizacji Technicznej, Związku Inżynierów Drogowych, Związku Pracowników Drogowych.

Władał biegle językiem niemieckim, francuskim, angielskim i rosyjskim. Zmarł 6 września 1991 roku we  Wrocławiu, pochowany na tamtejszym cmentarzu św. Wawrzyńca.

Antoni Szydło. Prof. Jan Różycki – oddany Polsce i nauce w: Pryzmat nr 238, maj/czerwiec 2010, s. 69–72.

 

Awanse
  • podporucznik – ze starszeństwem od 1 lipca 1925 r.
  • porucznik – ze starszeństwem od 1 stycznia 1935 roku
  • major – 18 października 1944 r. 

 

 

Odznaczenia

 

 

 

Upamiętnienie

17 listopada 2005 roku na wewnętrznym dziedzińcu gmachu głównego Politechniki Wrocławskiej odsłonięto pomnik prof. Jana Benedykta Różyckiego. Na pomniku znajduje się napis: Profesor Politechniki Wrocławskiej / Inżynier dróg i mostów / Uczestnik wojny 1920 r. / III powstania śląskiego / Żołnierz września 1939 / Kampanii francuskiej / Armii Krajowej / Cichociemny / Więzień UB.

Dziedziniec gmachu głównego Politechniki Wrocławskiej otrzymał imię profesora Jana Różyckiego, co upamiętnia tablica.

Jego nazwisko widnieje również na tablicy wybitnie zasłużonych dla Politechniki Wrocławskiej w gmachu głównym uczelni.

 

 

Życie rodzinne

Syn Wincentego, urzednika i Janiny z domu Gardeckiej. Miał brata Kazimierza. W 1927 roku zawarł związek małżeński z Janiną z Kuźmickich (ur. 1901). Mieli dwoje dzieci: syna Bohdana (1931-1950) oraz córkę Ewę (ur. 1937), absolwentkę architektury Politechniki Warszawskiej.

Bohdan Różycki był harcerzem „Zawiszaków” Szarych Szeregów, w wieku 13 lat uczestniczył w Powstaniu Warszawskim jako łącznik ps. Polan oraz doręczyciel poczty polowej. W 1947 r. w Liceum im. Jana III Sobieskiego w Krakowie zorganizował niejawne kółko samokształceniowe, które miało przeciwdziałać sowietyzacji. W 1950 r. reaktywował organizację, aby zbrojnie odbic ojca z więzienia. Wraz z przyjacielem przeprowadził dwie akcje rozbrojenia milicjantów.  W kwietniu 1950 roku przeprowadzili trzecią, nieudaną akcję rozbrojeniową w pobliżu Wawelu. Bohdan zginął w strzelaninie z MO, jego przyjaciela z liceum Marka Kubińskiego po brutalnym śledztwie skazano na śmierć, wyrok wykonano na podwórzu krakowskiego więzienia przy ul. Montelupich…

 

cc-niepodleglosc-200x300 Jan Różycki - Cichociemny

 

Upamiętnienie Cichociemnych

jw-grom-pomnik-cc-4-300x248 Jan Różycki - Cichociemnyjw-grom-pomnik-cc-3-300x238 Jan Różycki - CichociemnyW 1989 r. powstał film dokumentalny „Cichociemni” (scenariusz i reżyseria Marek Widarski).

15 maja 2005 odsłonięto na terenie jednostki specjalnej – Jednostki Wojskowej GROM w Warszawie pomnik poświęcony cichociemnym spadochroniarzom AK. Znaczna część ekspozycji Sali Tradycji jednostki GROM poświęcona jest Cichociemnym.

Od 4 sierpnia 1995 roku jednostka nosi nazwę – Jednostka Wojskowa GROM im. Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej

W 2008 roku powstał film dokumentalny „My cichociemni. Głos żyjących” (scenariusz i reżyseria Paweł Kędzierski).

pomnik-cc-warszawa-761x642-300x253 Jan Różycki - Cichociemny

Pomnik CC w Warszawie

7 października 2013 roku w Warszawie przy ul. Matejki, naprzeciwko Sejmu R.P. odsłonięto Pomnik Cichociemnych Spadochroniarzy AK.

cc-boening-300x199 Jan Różycki - CichociemnyW 2013 roku powstał film dokumentalny „Cichociemni. Wywalcz wolność lub zgiń” (scenariusz i reżyseria Dariusz Walusiak).

W 2016 roku Sejm R.P. ustanowił rok 2016 Rokiem Cichociemnych. NBP wyemitował srebrną kolekcjonerską monetę o nominale 10 zł upamiętniającą 75. rocznicę pierwszego zrzutu Cichociemnych.

cc-monety-300x157 Jan Różycki - Cichociemnycc-pomnik-powazki--300x213 Jan Różycki - CichociemnyW 2017 roku PLL LOT umieścił znak spadochronowy oraz podpis upamiętniający Cichociemnych na kadłubie Boeinga 787 (SP-LRG).

Cichociemni są patronem wielu szczepów, drużyn oraz organizacji harcerskich. Opublikowano wiele książek i artykułów o Cichociemnych.

Na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie znajdują się groby kilku Cichociemnych oraz poświęconym Im pomnik „TOBIE OJCZYZNO”

sala-tradycji-grom Jan Różycki - Cichociemny

Sala Tradycji Jednostki Wojskowej GROM

button-publikacje_200-300x101 Jan Różycki - Cichociemny

 

Źródła:
  • informacje własne
  • Krzysztof A. Tochman: Słownik biograficzny cichociemnych. T. 3. Zwierzyniec – Rzeszów: Obywatelskie Stowarzyszenie „Ostoja”, 2002, s. 90–94. ISBN 83-910535-4-7.
  • Kajetan Bieniecki: Lotnicze wsparcie Armii Krajowej, Arcana, Kraków 1994 r. ISBN 83-86225-10-6
  • Jędrzej Tucholski: Cichociemni. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1984, s. 400. ISBN 8321105378.
  • Jędrzej Tucholski: Cichociemni 1941–1945 – Sylwetki spadochroniarzy. Wojskowy Instytut Historyczny, s. 255–256.

 

Zobacz:
  • Bohaterów nie ma. Obowiązkiem mężczyzny jest tylko opanować strach. Ja się bałem nie raz i nie dwa – PolskieRadio.pl
  • „Osobiście dobiłem twojego syna”. Tak UB-ek łamał Różyckiego – PCh24.pl

Zobacz także biogram w Wikipedii