Jan Biały – Cichociemny

Jan Biały – Cichociemny

37-900-208x300 Jan Biały - Cichociemny

Jan Biały, plik NAC

ps. „Kadłub”, „Pokrywka”

Ur. 16 czerwca 1897 w Krakowie, zm. 2 października 1984 w Bytomiu – pułkownik pilot Wojska Polskiego, dowódca 304 Dywizjonu Bombowego, „cichociemny”, powstaniec warszawski, więzień w PRL-u.

 

W roku 1914 ukończył siódmą klasę w Gimnazjum św. Anny w Krakowie.

W październiku 1915 r. wcielony do cesarskiej i królewskiej Armii i przydzielony do 57 Pułku Piechoty. Od 1 stycznia do 15 marca 1916 roku uczeń szkoły oficerskiej w Opawie. Od marca 1916 r.ł na froncie rosyjskim, a od 10 października na froncie włoskim jako dowódca plutonu. Od 1 listopada w niewoli, w której spędził ponad dwa lata, do końca I wojny światowej.

Na początku listopada 1918 roku wstąpił do Armii gen. Józefa Hallera. Przydzielony do 4, potem 6 Pułku Strzelców Polskich, przemianowanego na 6 Pułk Strzelców Pieszych, następnie na 48 Pułk Strzelców Kresowych. Od 19 maja 1920 roku walczył na wojnie z bolszewikami jako dowódca kompanii.

Okres międzywojenny

Od lutego do maja 1921 r. referent w Ministerstwie Spraw Wojskowych. Następnie powrócił do grudnia 1943 r. w 48 Pułku Strzelców Kresowych w Stanisławowie. Ukończył kurs doszkolenia w Szkole Podchorążych Piechoty w Warszawie oraz instruktorów w Grudziądzu. Od grudnia 1923 r. do kwietnia 1926 r. w sztabie dowódcy 11 Dywizji Piechoty w Stanisławowie.

W 1925 roku odbył kurs obserwatorów lotniczych dla oficerów innych broni, w następnym roku ukończył kurs pilotażu w 3 Pułku Lotniczym w Poznaniu. Od 13 listopada 1926 r. do 20 maja 1927 r. ukończył kurs pilotażu w Niższej Szkole Pilotów w Bydgoszczy, na samolotach Caudron i Hanriot.

11 czerwca 1927 r. przeniesiony do korpusu oficerów lotnictwa i przydzielony do 11 Pułku Myśliwskiego w Lidzie jako ficera ewidencji personalnej. Od 14 lipca 1928 roku dowódca 113 Eskadry Myśliwskiej, w związku z rozformowaniem pułku przeniesionej do Krakowa i przemianowanej na 121 Eskadrę Myśliwską. Od 8 lipca 1929 r. oficer nadzoru technicznego 2 Pułku Lotniczego, od 9 października dowódca parku pułkowego. Od 13 października roku ponownie dowódca 121 Eskadry Myśliwskiej. Od listopada  do początku lutego 1930 r. odbył kurs dowódców eskadr w Centrum Wyszkolenia Oficerów Lotnictwa w Dęblinie.

22 maja 1930 roku po wypadku lotniczym w szpitalu w Katowicach, potem w Krakowie, rehabilitacja trwała prawie 3 lata. Nie powrócił do lotnictwa myśliwskiego. 20 października 1934 r. przeniesiony do 24 Eskadry Rozpoznawczej jako oficer taktyczny. Od 31 stycznia do 4 marca 1935 r. ponownie na kursie dowódców eskadr w CWOL w Dęblinie.

Nocą z 6 na 7 sierpnia 1935 roku ponownie uczestniczył w wypadku lotniczym, z lekkimi obrażeniami przez dziesięć dni w szpitalu w Krakowie.

Od 20 listopada 1935 r. dowódca 21 Eskadry Liniowej, od 3 listopada 1936 r. dowódca 26 Eskadry Towarzyszącej. Od 18 października 1937 r. na wstępnym kursie w Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie. Od 3 listopada 1937 roku słuchacz Wyższej Szkoły Lotniczej w Warszawie. W listopadzie 1938 roku wrócił do 2 Pułku Lotniczego jako dowódca I Dywizjonu Liniowego, w skład którego wchodziły dwie eskadry samolotów PZL.23 Karaś.

II wojna światowa

jan_bialy_5-216x300 Jan Biały - CichociemnyLatem 1939 roku I Dywizjon przemianowany na II Dywizjon Bombowy Lekki, który wszedł w skład Brygady Bombowej. W czasie kampanii wrześniowej uczestniczył w bombardowaniach niemieckich wojsk pancernych oraz bitwach powietrznych z niemieckimi myśliwcami Messerschmitt Bf 109.

W wyniku dużych strat dywizjon 10 września rozwiązano, część samolotów przekazano VI Dywizjonowi Bombowemu. Wraz z personelem ewakuowany na wschód. Po agresji sowieckiej 17 września 1939 r. z podkomendnymi przekroczył granicę Rumunii, internowany w Tulcei. Po ucieczce z obozu internowania pod koniec października 1939 r. dotarł do Marsylii.

We Francji początkowo szkolił lotników, potem przeniesiony do polskiej bazy lotniczej w Lyonie. 4 marca 1940 r. awansowany na dowódcę grupy (131) polskich lotników w Rennes. Po kapitulacji Francji z oddziałem 18 podoficerów i szeregowych dotarł do Glasgow. Przeniesiony do Blackpool i Bramcote. Otrzymał rozkaz utworzenia trzeciego polskiego dywizjonu bombowego – 304 Dywizjonu Bombowego „Ziemi Śląskiej im. Ks. Józefa Poniatowskiego”. Odszedł z dywizjonu 22 grudnia 1940 roku wskutek nieporozumień z doradcą RAF S/Ldr Williamem M. Grahamem.

W latach 1941–1942 służył jako pilot w jednostce ferry, szkole strzelców pokładowych 2 BGS oraz szkole nawigatorów 2 AONS. Od 9 czerwca 1941 r. jako polski oficer łącznikowy przy 25 Flying Training Group. 29 stycznia 1943 r. przydzielony do 30. dywizjonu. Jako drugi pilot rozpoczął loty bojowe w poszukiwaniu U-Bootów.

Cichociemny

W połowie 1943 roku zgłosił się do służby w Kraju.  W październiku 1943 r. w specjalnej brytyjskiej jednostce 1426 Enemy Aircraft Flight przeszkolony w zakresie pilotażu i obsługi niemieckich samolotów He 111H, Bf 110C oraz Ju 88A.  5 listopada 1943 r. zaprzysiężony na rotę Armii Krajowej. Zrzucony do Polski w nocy z 27 na 28 kwietnia 1944 roku w ramach operacji lotniczej „Weller”, na placówkę odbiorczą „Koza” 18,5 km od Lublina. Przerzucono 360 tys.  i 10,8 tys. dolarów w złocie. Zaginęły 4 zasobniki ze sprzętem.

Razem z nim skoczyli: Jerzy Iszkowski ps. Orczyk, Bronisław Lewkowicz ps. Kurs, Edmund Marynowski ps. Sejm.

Po aklimatyzacji i przerzuceniu do Warszawy przydzielony do Wydziału Lotnictwa Oddziału III Komendy Głównej Armii Krajowej. Od lipca 1944 r.  dowódca warszawskiej „Bazy Lotniczej Okęcie”.

 

Powstanie Warszawskie

1 sierpnia 1944 r. wraz z oddziałem próbował opanować lotnisko Okęcie, bezskutecznie. Niemcy zepchnęli oddział w kierunku Włoch, przez co nie wrócił już do Warszawy. 

W październiku 1944 r, po nawiązaniu kontaktu z płk. Romanem Rudkowskim „Rudym” w Krakowie, mianowany zastępcą szefa Wydziału Lotnictwa KG AK.

 

Po wojnie

jan_bialy_1-300x292 Jan Biały - Cichociemny2 lutego 1945 roku aresztowany przez NKWD. Początkowo przesłuchiwany w więzieniu w Krakowie przy ul. Montelupich, następnie w Częstochowie, Bytomiu, Łodzi, Poznaniu i Rawiczu. 5 października 1945 roku zwolniony z więzienia. W maju 1946 roku wyjechał przez zieloną granicę do Niemiec. Od czerwca w Anglii, gdzie przydzielony do Polskich Sił Powietrznych w bazie w Dunholme Lodge.

Po demobilizacji ukończył kurs hotelarsko-gastronomiczny. W czerwcu 1948 r. wrócił do Polski, osiadł w Bytomiu. Od 1949 r. pracował jako inspektor BHP, następnie referent planowania w Centralnym Zarządzie Przemysłu Ceramiki Budowlanej Przemysłu Węglowego w Katowicach.

W październiku 1952 r. aresztowany przez UB i przez kilka miesięcy osadzony w więzieniach w Bytomiu i Katowicach. Zwolniony w marcu 1953 roku.

Podjął pracę jako inspektor planowania w Przedsiębiorstwie Materiałów Budowlanych Przemysłu Węglowego w Bytomiu. Dorabiał do pensji ucząc j. angielskiego. W 1961 r. przeszedł na emeryturę. Zmarł 2 października 1984 r., pochowany na cmentarzu parafialnym Mater Dolorosa w Bytomiu.

Awanse

podporucznik – listopad 1918
porucznik – 3 maja 1922 r. ze starszeństwem od 1 czerwca 1919 r.
kapitan – 18 lutego 1930 roku ze starszeństwem od 1 stycznia 1930 r.
major – luty 1937
podpułkownik – 1940
pułkownik – 1944.

Ordery i odznaczenia

Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari
Krzyż Walecznych – trzykrotnie
Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami
Srebrny Krzyż Zasługi

Życie rodzinne

Syn Józefa adwokata i Jadwigi z domu Szymoniak z rodziny nauczycielskiej. Ożenił się w 1938 roku ze Zdzisławą Szkonter (ur. w 1915 r.). Miał syna Janusza (1939–1966).

Upamiętnienie

Ulica_Pułkownika_Jana_Białego_-_otwarcie-200x300 Jan Biały - CichociemnyBialy-Jan-tablica-bytom-300x225 Jan Biały - Cichociemny2 marca 2013 roku na elewacji kamienicy przy bytomskiej ulicy Jagiellońskiej 19, w której mieszkał odsłonięto pamiątkową tablicę z napisem: W tym domu w latach 1948–1984 mieszkał płk dypl. pilot Jan Biały ps. Kadłub (1897–1984). Żołnierz I wojny światowej, wojny polsko-bolszewickiej i II wojny światowej. Od 1918 roku oficer „Błękitnej Armii” gen. Józefa Hallera, następnie w 28. Pułku Piechoty Strzelców Kresowych. Od 1925 roku oficer Pułku Lotniczego w Krakowie. W czasie kampanii wrześniowej dowódca II Dywizjonu Bombowego Lekkiego Armii „Kraków”. Pierwszy dowódca 304. Dywizjonu Bombowego „Ziemi Śląskiej” im. ks. Józefa Poniatowskiego w Polskich Siłach Powietrznych w Wielkiej Brytanii. Cichociemny, uczestnik Powstania Warszawskiego. Za męstwo na polu walki odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari V klasy, trzykrotnie Krzyżem Walecznych, Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami.

2–3 marca 2013 roku w ramach X Międzynarodowego Festiwalu Plastikowych Modeli Redukcyjnych Bytom 2013 rozegrano po raz pierwszy Memoriał płk. Jana Białego.

23 czerwca 2014 r. Rada Miejska w Bytomiu dotychczasową ul. Aleksandra Fredry przemianowała na ulicę Pułkownika Jana Białego. Odsłonięcie tablicy pamiątkowej odbyło się 10 listopada 2014 roku.

cc-niepodleglosc-200x300 Jan Biały - Cichociemny

Źródła:
  • informacje własne
  • Wikipedia
  • Krzysztof A. Tochman: Słownik biograficzny cichociemnych. T. 1. Oleśnica: Firma „Kasperowicz – Meble”, 1994, s. 21–22. ISBN 8390249901.
  • Jędrzej Tucholski: Cichociemni. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1984, s. 293. ISBN 8321105378.
  • Jędrzej Tucholski: Cichociemni 1941–1945 – Sylwetki spadochroniarzy. Wojskowy Instytut Historyczny, s. 209–210.
  • biogram na stronie polishairforce.pl Jan Biały