Zamach na Hansa Franka

Zamach na Hansa Franka

 

zamach-frank-pomnik-241x300 Zamach na Hansa Franka20 stycznia 1944, komendant Okręgu Kraków AK Cichociemny płk Józef Spychalski ps. Luty wydał mjr Stanisławowi Więckowskiemu ps. Wąsaty oraz  Cichociemnemu Ryszardowi Nuszkiewiczowi ps. Powolny rozkaz zorganizowania zamachu na generalnego gubernatora Hansa Franka, zwanego przez Niemców „Królem Polski”.

At the night of January 29/30th 1944 a Silent Unseen Ryszard Nuszkiewicz ps. Powolny zaplanował zamach razem z Cichociemnym Henrykiem Januszkiewiczem ps. Spokojny. Wg. własnej relacji zaproponował – jako miejsce zasadzki rejon zalewu wodnego znajdującego się między drogą Cudów-Niepołomice a stacją kolejową Grodkowice. Niewielki zalew wodny przy torze kolejowym i las stanowiły istotny atut dla zasadzki ogniowo-ruchowej, natomiast tor kolejowy nie był ani lepszy, ani gorszy od każdego innego odcinka trasy. (Ryszard Nuszkiewicz, „Dynamit. Z dziejów Ruchu Oporu w Polsce Południowej”).

Hans-Frank-gubernator-214x300 Zamach na Hansa Franka

Datę zamachu wybrano nieprzypadkowo. 30 stycznia 1944 wypadała 11 rocznica objęcia władzy przez Hitlera oraz  czwarta rocznica istnienia Generalnego Gubernatorstwa.

 

Plan akcji przewidywał:

  1. wykolejenie przy pomocy ładunku wybuchowego niemieckiego pociągu specjalnego, jadącego z Krakowa w  kierunku Lwowa, od strony północnej toru,
  2. przeprowadzenie zasadzki ogniowo – ruchowej, tj. ostrzelania wykolejonego pociągu z broni maszynowej i obrzucenie go granatami przez grupę uderzeniową, od strony południowej toru;
  3. wycofanie po akcji patrolu minerskiego i grupy uderzeniowej na południe, w rejon Wieliczki-Łapanowa;
  4. działania pozorujące odskok grupy uderzeniowej na północ (spuszczenie łodzi na Wiśle w porcie niepołomickim, kilka demonstracyjnych strzałów)  przeprowadzone przez patrol terenowy Kedywu w Niepołomicach.

 

Zamach mieli przeprowadzić żołnierze AK:

  • patrol minerski – 5 żołnierzy uzbrojonych w broń krótką:  Cichociemny Ryszard Nuszkiewicz ps. Powolny, Cichociemny Henryk Januszkiewicz ps. Spokojny, Cichociemny Władysław Wiśniewski ps. Wróbel oraz ppor. Zygmunt Kawecki ps. Mars i strz. Kazimierz Lotys ps. Zawała.
  • grupa uderzeniowa – 25 zołnierzy oddziału partyzanckiego „Błyskawica” oraz formowanego oddziału „Grom”, uzbrojona w 3 pistolety maszynowe, karabiny i broń krótką
  • patrol pozorujący – 6 żołnierzy z drużyny „Pomost” w Niepołomicach, uzbrojonych w karabin, broń krótką i rakietnicę.

 

NUSZKIEWICZ-Ryszard-por-piech-300x370 Zamach na Hansa Franka

mjr Ryszard Nuszkiewicz
źródło: JW GROM

Ok. godz. 21.30 Cichociemny Ryszard Nuszkiewicz ps. Powolny, Cichociemny Henryk Januszkiewicz ps. Spokojny oraz „Mars”, zgodnie z planem zakładaja na torach ładunek wybuchowy: granulowany trotyl, „zorganizowany” z kopalni soli w Wieliczce. Zakładają spłonki oraz ok. 50 metrów przewodu elektrycznego do zapalarki bateryjnej, umiejscowionej na skraju lasu. Całość instalacji starannie maskują. Minowanie toru przerywają na chwilę, na czas przejścia patrolu Bahnschutzu. Ładunek wybuchowy zostaje założony ok godz. 22.oo

Frank-ipn-250x141 Zamach na Hansa FrankaOk. godz. 22.20 od strony Bochni nadjeżdża prawym torem lokomotywa pchająca przed sobą wagon – lorę z piaskiem. To niemiecka tzw. kontrola trasy. Ok. godz. 23.10 od strony Krakowa nadjeżdża pociąg specjalny: „dwie salonki” (nr 1006 oraz 1001) oraz wagon z 25 funkcjonariuszami  niemieckiej Komendy Policji Ochrony Kolei, doczepione do pociągu pospiesznego. W pierwszej „salonce” nr 1001 jechali niemieccy dygnitarze –  Wilhelm Koppe, Gerteis, Fischer, Dazur, w drugiej o numerze 1006 – Hans Frank ze swoim adiutantem Pfaffenrothem oraz współpracownikami: Gassnerem, Mohrem, Nicklem.

Silny wybuch ładunku wyrzuca pociąg z torów, wagony składają się w harmonijkę… W oficjalnym komunikacie (Dziennik gen. gubernatora Hansa Franka, s. 148) ogłoszono później, że eksplozja nastąpiła bezpośrednio za ostatnią osią wagonu salonowego 1006 (w którym jechał Frank).

 

Tak relacjonuje przebieg zamachu w swoich wspomnianiach Cichociemny Ryszard Nuszkiewicz ps. Powolny:

Około godz. 22.20 ubezpieczenie wschodnie melduje pociąg od strony Bochni. Przed naszymi oczyma przejeżdża czarne cielsko lokomotywy pchającej przed sobą wagon – lorę z piaskiem. Zdziwienie jednak wywołuje to, że parowóz jedzie prawym, nieprzepisowym torem, gdy na kolejach Ostbahnu obowiązywał ruch lewostronny. Nietrudno oczywiście było się domyślić, że jest to kontrola trasy, często stosowana przez Niemców na „bezpiecznych” liniach kolejowych GG. W ślad za nadjeżdżającą lokomotywą poszybowały myśli nasze do niedalekiego Krakowa, migocącego na horyzoncie swymi przyćmionymi światłami i pulsującego odgłosami nocnego już życia. O ile przyjemniej byłoby teraz siedzieć tam w domu, wśród znajomych i bliskich, w atmosferze ciepłego mieszkania, niż marznąć w zimową noc w ponurym lesie, narażać się, czekać na mniejszą – niż zamierzano – robotę, a potem, niestety, uciekać w dalszą konspirację.

pociag-250x149 Zamach na Hansa FrankaPogrążonych w takich rozmyślaniach, lecz czujnych na wszystko, podrywa około godziny 23.10 błysk latarki „Kruka” i zbliżający się turkot nadjeżdżającego od strony Krakowa pociągu. Drugi sygnał „Kruka” oznacza, że pociąg mija już jego stanowisko, a więc jest blisko swego przeznaczenia. Za chwilę nocną ciszę Niepołomickiej Puszczy przerywa głośne hasło „Spokojnego”. Naciśnięcie zapalarki przez „Marsa” i… z toru kolejowego bucha słup ognia, a grad kamieni i ziemi rozpryskuje się daleko po lesie.

Obserwując wybuch stwierdzam – z jednej strony nieco wczesne odpalenie, z drugiej strony – podziwiam orientację i refleks wytrawnego maszynisty, który z miejsca hamuje lokomotywę, zmniejszając wydatnie następstwa kraksy. Pociąg wyrzucony z szyn podskakuje po torowisku rwąc podkłady kolejowe i w zwalniającym biegu zatrzymuje się zgięty w harmonijkę na pobliskim wiadukcie.

Wśród ogólnej ciszy jakby zamarłego pociągu podrywamy się do odskoku. Gdy przebiegamy drogę pod wiaduktem na stronę południową linii kolejowej, skrzywiony i zaszokowany przestrachem pociąg odzywa się gęstą kanonadą karabinów maszynowych swej ochrony i dobrze uzbrojonych pasażerów. Błysk licznych rakiet świetlnych i strzelanina godna niejednej bitwy – łamie sen puszczy. Sceneria ta towarzyszy nam przez długie kilometry odskoku.

 

37-982-280x400 Zamach na Hansa Franka

kpt. Henryk Januszkiewicz
Source: NAC

37-1193-275x400 Zamach na Hansa Franka

ppor Władysław Wiśniewski
ze zbiorów NAC

Zamach (niestety, nieudany) przeprowadzono w nocy 29/30 stycznia 1944, wysadzając fragment torów na szlaku kolejowym pomiędzy stacjami Podłęże i Grodkowice (obecnie Szarów) w Puszczy Niepołomnickiej.

W akcji wzięło udział 25 żołnierzy z oddziałów „Błyskawica” oraz „Grom” oraz pięciosobowy patrol minerski i sześcioosobowy patrol pozorujący.

Akcja spowodowała dwudniową przerwę w ruchu kolejowym na ważnej linii strategicznej, poderwanie morale okupanta oraz personalne przesunięcia we władzach Generalnej Guberni. Po akcji, w odwecie Niemcy rozstrzelali w Podłęzu i Dębicy stu więżniów z krakowskiego więzienia przy ul. Montelupich.

 

 

 

Sources:
  • Own sources
  • Ryszard Nuszkiewicz – Zamach na pociąg Hansa Franka 29 I 1944, w: Dynamit cz.2. Z dziejów Ruchu Oporu w Polsce Południowej, Wydawnictwo Literackie 1967
  • Krzysztof A. Tochman: Słownik biograficzny cichociemnych. T. 1. Oleśnica: Wydawnictwo „Abres”, 1994, s. 95-97. ISBN 8390249901
  • Krzysztof A. Tochman: Słownik biograficzny cichociemnych. T. 3. Zwierzyniec – Rzeszów: Obywatelskie Stowarzyszenie „Ostoja”, 2002, s. 40-44. ISBN 83-902499-5-2
  • Krzysztof A. Tochman: Słownik biograficzny cichociemnych. T. 4. Zwierzyniec – Rzeszów: Obywatelskie Stowarzyszenie „Ostoja”, 2011, s. 237–239. ISBN 978-83-933857-0-6