Stefan Jasieński – Cichociemny

Stefan Jasieński – Cichociemny

ps.: „Alfa”, „Omega”, „Urban”

 

37-984-280x400 Stefan Jasieński - Cichociemny

ppor. Stefan Jasieński
w zbiorach NAC

Stefan Ignacy Antoni Jasieński herbu Dołęga

vel Stefan Jarema, vel Jan Krzemiński, vel Janusz Kręcki, vel Stanisław Kozioł

 

Ur. 2 kwietnia 1914 w Wilnie (obecnie Litwa), zamordowany po 3 stycznia 1944 r. w KL Auschwitz – podporucznik Armii Krajowej, cichociemny.

 

Od 1919 r. wraz z rodzicami, po powrocie z Rosji, w Nakle nad Notecią. Ukończył tam szkołę powszechną. W latach 1924 -1932 w Gimnazjum Zgromadzenia OO Marianów na Bielanach.

W latch 1933 – 1939 studiował na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej, wybuch wojny uniemożliwił mu zdobycie dyplomu.

Od września 1937 r. do sierpnia 1938 r. na kursie w Szkole Podchorążych Rezerwy Kawalerii w Grudziądzu, przydzielony do 1 Pułku Strzelców Konnych w Garwolinie.

 

II wojna światowa
neg.nr-21127-3-300x375 Stefan Jasieński - Cichociemny

Herb Warszawy na ścianie celi 21 (blok 11 KL Auschwitz) wykonany przez ppor. cc. Stefana Jasieńskiego, źródło: Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau

W kampanii wrześniowej, do 19 września 1939 r.  jako dowódca pocztu w III plutonie motocyklistów szwadronu rozpoznawczego 1 PSK Warszawskiej Brygady Pancerno – Motorowej. Walczył m.in. w rejonie Dzierzkowic, pod Krasnikiem, Krasnobrodem, Tomaszowem Lubelskim. L:ekko ranny, wnioskowany do odznaczenia Krzyżem Walecznych.

Przekroczył granicę polsko-węgierską 19 września 1939 roku. Internowany, uciekł, przez Jugosławię i Włochy 10 październiku dotarł do Paryża Francja).

Wstąpił do PSZ, od 15 października do 25 listopada w plutonie rozpoznawczym 1 Pułku Piechoty w Coëtquidan. Następnie m.in. jako zastępca dowódcy plutonu, później dowódca plutonu w 10 Brygadzie Kawalerii Pancernej. Od 10 czerwca 1940 r. dowódca plutonu w 10 Pułku Strzelców Konnych.

Po kapitulacji Francji ewakuowany do Wielkiej Brytanii, 26 czerwca dotarł do Liverpoolu. 1 lipca 1940 r. wstąpił do PSZ, przydzielony do I szwadronu 10 PSK 10 Brygady Kawealerii Pancernej, m.in. pełnił funkcję chorążego pocztu sztandarowego jednostki. Mianowany podporucznikiem, ze starszeństwem od 11 listopada 1941 r.

 

Cichociemny

button-zrzuty_200-150x150 Stefan Jasieński - CichociemnyZgłosił się do służby w Kraju. 16 maja 1942 r. skierowany na Oficerski Kurs Doskonalący Administracji Wojskowej (polska szkoła wywiadu).  Zaprzysiężony na Rotę AK 29 grudnia 1942 roku.

Zrzucony do Polski w nocy z 13 na 14 marca 1943 roku w operacji lotniczej „Window”, na placówkę odbiorczą „Żbik”, w okolicach miejscowości Lelów, Bystrzanowice, 8 km od Koniecpola. Skoczków podjął oddział ppor. Henryka Furmańczyka ps. Henryk.

Razem z nim skoczyli: Antoni Chmielowski ps. Wołk, Stefan Ignaszak ps. Drozd, Władysław Maksyś ps. Azot.

neg.nr-3959-266x400 Stefan Jasieński - Cichociemny

Jezus Ukrzyżowany, na ścianie celi 21 (blok 11 KL Auschwitz) wykonany przez ppor. cc. Stefana Jasieńskiego, źródło: Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau

Po aklimatyzacji do warunków okupacyjnych w Warszawie, od kwietnia 1943 r. oficer ośrodka wywiadowczego (kryptonim „3CW” i „53KK”) przydzielony do wywiadu ofensywnego dalekiego zasięgu Oddziału II (referat „Wschód”) Komendy Głównej AK oraz prowadzący Ekspozyturę Wileńską.

spadochroniarz-urban-207x300 Stefan Jasieński - Cichociemny

okładka książki Adama Cyry pt. Spadochroniarz „Urban”, wyd. Państwowe Muzeum Auschwitz – Birkenau

W październiku 1943 r. zdekonspirowany przed gestapo, po załamaniu swego szefa mjr. cc. Franciszka Koprowskiego ps. Dąb. Uciekł, przedostał się do Warszawy, do marca 1944 r. w dyspozycji szefa referatu „Wschód”, uczestniczył w jego reorganizacji. Od maja 1944 r. kierownik komórki bezpieczeństwa w tym referacie, pn. ASKO (Asekuracja Komórka Ogólna).

Od końca lipca 1944 r., rozkazem komendanta głównego AK gen. Tadeusza Komorowskiego ps. Bór, w dyspozycji Komendy Okręgu Śląskiego AK oraz Grupy Operacyjnej ‚Odra”.

W celu rozpoznania możliwości uratowania więźniów poprzez atak AK na obóz koncentracyjny Auschwitz – Birkenau, kontaktował się z miejscowymi przedstawicielami AK, BCh, PPS, komendantem Okręgu mjr./ppłk. Zygmuntem Janke ps. Walter. Nawiązał także kontakt (poprzez grypsy) ze Związkiem Organizacji Wojskowej działającym w KL Auschwitz, kierownym przez Józefa Cyrankiewicza, obozową komórką konspiracyjną założoną w 1941 r. przez rtm. Witolda Pileckiego

Wykonując zadanie mieszkał w majątku Manowskich w Kańczudze, potem w Osieku (m.in. u artysty malarza Józefa Chlebusa), niekiedy w Malcu, u kowala Franciszka Pawia.

 

gryps Józefa Cyrankiewicza do Stefana Jasieńskiego z 22 sierpnia 1944 r.
źródło: Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau

 

gryps Józefa Cyrankiewicza do Stefana Jasieńskiego z 8 września 1944 r.
źródło: Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau

 

Obóz koncentracyjny Auschwitz – Birkenau
neg.nr-21127-1-298x400 Stefan Jasieński - Cichociemny

kalendarz na ścianie celi 21 w bloku 11 ppor. cc. Stefana Jasieńskiego
źródło: Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau

W nocy z 28 na 29 września 1944 r., podczas zasadzki w Malcu postrzelony w trakcie ucieczki, następnie aresztowany.

Osadzony w KL Auschwitz, początkowo w bloku szpitalnym (nr 21), po kilku tygodniach w bloku śmierci (nr 11), w cel nr 21. Nie załamał się pomimo ciężkich przesłuchań przez gestapo. Wprowadził przesłuchujących w błąd, zeznając że jest oficerem alianckim, właśnie zrzuconym w pobliżu obozu.

Auschwitz1b-300x323 Stefan Jasieński - Cichociemny

plan obozu Auschwitz I

Po aresztowaniu, Komenda Główna AK wysłała do SNW w Londynie depeszę z propozycją nadania przez BBC komunikatu w jęz. niemieckim, zapowiadającym odwet na oficerach niemieckich znajdujących się w niewoli brytyjskiej, w przypadku śmierci ppor. Stefana Jasieńskiego. Audycja została nadana przez BBC pod koniec października 1944 r.

Zamordowany w bloku śmierci (nr 11), w niewyjaśnionych okolicznościach, w pierwszych dniach (prawdopodobnie 4 – 7) stycznia 1945 r.

 

W 1965 r. były więzień KL Auschwitz Karol Świetorzecki, wspólnie z Zofią Sroczyńską odkryli, że na drzwiach celi nr 21 znajduje się unikalny ideogram ppor. Stefana Jasieńskiego, „streszczający” Jego życiorys.

Obok drzwi ppor. cc. Stefan Jasieński wykonał na ścianie celi Syrenkę z tarczą i mieczem (herb Warszawy), kalendarz swojego pobytu w celi oraz wizerunki Jezusa Ukrzyżowanego i Jezusa Miłosiernego.

 

Elementy ideogramu ppor. cc. Stefana Jasieńskiego
neg.nr-3957-300x220 Stefan Jasieński - Cichociemny

unikalny ideogram – „życiorys” ppor. cc. Stefana Jasieńskiego
źródło: Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau

  • herb rodu Jasieńskich Dołęga
  • otwarta książka, ołówek, pióro, rysownica, przykładnica, dwie ekierki, kielnia, cyrkiel korporacji Arkonia – symbolizujące  studia na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej
  • lanca ułańska z proporcem, szabla, koń, motocykl, czołg – symbolizujące służbę wojskową w kawalerii oraz wojskach pancernych
  • Znak Cichociemnych (spadający do ataku orzeł z wieńcem w szponach), samolot Halifax, skoczek na spadochronie – symbolizujące powrót do Polski jako Cichociemny
  • sylwetka psa z wyścigów psich w Wielkiej Brytanii
  • kielich ze słabo czytelną datą 1 styczeń 1945 r. – symbolizujący prawdopodobnie powitanie Nowego Roku
  • podobizna kalifaktora (więzień gospodarczy) aresztu w bloku nr 11 z nazwiskiem Jakub Kozielczuk

 

 

Lucjan Sikora – Przerwana misja „Urbana”
w: Biuletyn informacyjny AK nr 1 (265) styczeń 2004, s. 18 – 21

neg.nr-3958-272x400 Stefan Jasieński - Cichociemny

Jezus Miłosierny, na ścianie celi 21 wykonany przez ppor. cc. Stefana Jasieńskiego, źródło: Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau

 
Odznaczenia

 

Życie rodzinne

Syn Leona inzyniera chemika, dyrektora cukrowni w Nakle (zm. 1936 r.) oraz Zofii z d. Zboromirska (zm. 1937 r.).

 

 

Upamiętnienie

PL_Warsaw_st_Hyacinth_church_cichociemni_commemorative_plaque-229x300 Stefan Jasieński - Cichociemny

Tablica w kościele św. Jacka w Warszawie, upamiętniająca poległych Cichociemnych

CC-tablica-JW-GROM-204x300 Stefan Jasieński - Cichociemny

tablica upamiętniająca poległych Cichociemnych w Sali Tradycji JW GROM

W lewej nawie kościoła św. Jacka przy ul. Freta w Warszawie odsłonięto w 1980 roku tablicę pamięci żołnierzy Armii Krajowej, cichociemnych spadochroniarzy, poległych za niepodległość Polski.

W Sali Tradycji Jednostki Wojskowej GROM znajduje się tablica upamiętniająca Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej, którzy oddali życie za Ojczyznę.

W 1995 r. ma zamówienie TVP powstał film dokumentalny pt. „Życiorys z celi śmierci” w reżyserii Andrzeja Brzozowskiego

W czerwcu 2000 r. na ścianie zabytkowej kapliczki w Malcu k. Kęt (powiat Oświęcim) odsłonięto pamiątkową tablicę, ufundowaną przez Fundację Byłych Żołnerzy JW GROM.

W 2005 r. Powiatowemu Zespołowi nr 3 Szkół Technicznych i Ogólnokształcących (obecnie Powiatowe Centrum Kształcenia Technicznego i Branżowego) w Oświęcimiu nadano imię cichociemnego ppor. Stefana Jasieńskiego.

W 2005 r. ukazała się książka Adama Cyry pt. Spadochroniarz Urban”, wydana przez Państwowe Muzeum Auschwitz – Birkenau (ISBN 83-88526-85-5).

 

 

Upamiętnienie Cichociemnych

jw-grom-pomnik-cc-4-300x248 Stefan Jasieński - Cichociemnyjw-grom-pomnik-cc-3-300x238 Stefan Jasieński - CichociemnyW 1989 r. powstał film dokumentalny „Cichociemni” (scenariusz i reżyseria Marek Widarski).

15 maja 2005 odsłonięto na terenie jednostki specjalnej – Jednostki Wojskowej GROM w Warszawie pomnik poświęcony cichociemnym spadochroniarzom AK. Znaczna część ekspozycji Sali Tradycji jednostki GROM poświęcona jest Cichociemnym.

Od 4 sierpnia 1995 roku jednostka nosi nazwę – Jednostka Wojskowa GROM im. Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej

W 2008 roku powstał film dokumentalny „My cichociemni. Głos żyjących” (scenariusz i reżyseria Paweł Kędzierski).

pomnik-cc-warszawa-761x642-300x253 Stefan Jasieński - Cichociemny

Pomnik CC w Warszawie

7 października 2013 roku w Warszawie przy ul. Matejki, naprzeciwko Sejmu R.P. odsłonięto Pomnik Cichociemnych Spadochroniarzy AK.

cc-boening-300x199 Stefan Jasieński - CichociemnyW 2013 roku powstał film dokumentalny „Cichociemni. Wywalcz wolność lub zgiń” (scenariusz i reżyseria Dariusz Walusiak).

W 2016 roku Sejm R.P. ustanowił rok 2016 Rokiem Cichociemnych. NBP wyemitował srebrną kolekcjonerską monetę o nominale 10 zł upamiętniającą 75. rocznicę pierwszego zrzutu Cichociemnych.

cc-monety-300x157 Stefan Jasieński - Cichociemnycc-pomnik-powazki--300x213 Stefan Jasieński - CichociemnyW 2017 roku PLL LOT umieścił znak spadochronowy oraz podpis upamiętniający Cichociemnych na kadłubie Boeinga 787 (SP-LRG).

Cichociemni są patronem wielu szczepów, drużyn oraz organizacji harcerskich. Opublikowano wiele książek i artykułów o Cichociemnych.

Na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie znajdują się groby kilku Cichociemnych oraz poświęcony Im pomnik „TOBIE OJCZYZNO”

sala-tradycji-grom Stefan Jasieński - Cichociemny

Sala Tradycji Jednostki Wojskowej GROM

button-publikacje_200-300x101 Stefan Jasieński - Cichociemny

Zobacz:

 

Źródła:
    • informacje własne
  • Krzysztof A. Tochman: Słownik biograficzny cichociemnych. T. 4. Wyd. Obywatelskie Stowarzyszenie „Ostoja”, Rzeszów, 2011 s. 95–89. ISBN 9788393385706.
  • Jędrzej Tucholski: Cichociemni. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1984. ISBN 8321105378.
  • Jędrzej Tucholski: Cichociemni 1941–1945 – Sylwetki spadochroniarzy. Wojskowy Instytut Historyczny.

 

Zobacz także biogram w Wikipedii