Stanisław Sędziak – Cichociemny

Stanisław Sędziak – Cichociemny

ps.: „Warta”, „Wola”, „Oset”, „Wojna”, „S-2”, „T”

Stanisław Jerzy Sędziak vel Stanisław Sędziszewski, vel Zaremba, vel Kulesza, vel Czesław Noakowski

 

37-1136-1-278x400 Stanisław Sędziak - Cichociemny

ppłk. Stanisław Sędziak
ze zbiorów NAC

ur. 7 września 1913 r. w Gwizdałach (pow. węgrowski), zm. 2 sierpnia 1978 r. w Toruniu – oficer dyplomowany Wojska Polskiego, Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, Armii Krajowej, Obywatelskiej Armii Krajowej,  Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj, WiN, skazany na śmierć, cichociemny.

 

 

Uczył się w szkole powszechnej w Gwizdałach, od 1924 r. w gimnazjum w Grodnie, od 1927 r. w związku z przeprowadzką rodziny w Białymstoku. Od 1930 r. w Korpusie Kadetów nr 3 w Rawiczu, w 1934 r. zdał egzamin dojrzałości.

Od 1934 r. w Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowi Mazowieckiej, po jej ukończeniu w 1936 r. awansowany do stopnia podporucznika, przydzielony jako dowódca plutonu do 7 Pułku Legionów 3 Dywizji Piechoty Legionów w Chełmie.

W czasie wolnym od zajęć uczył się języków obcych: angielskiego, niemieckiego, rosyjskiego oraz łaciny.

 

 

II wojna światowa

W kampanii wrześniowej dowódca 8 kompanii 95 Pułku Piechoty Rezerwy 39 Dywizji Piechoty Rezerwy, w składzie  Armii „Lublin”, walczył w rejonie Puław, Kazimierza Dolnego, od 22 do 27 września (II Bitwa Tomaszewska) w rejonie Łęcznej, Rejowca, Krasnobrodu.

camp-Coetquidian-300x198 Stanisław Sędziak - CichociemnyDo 8 grudnia w rejonie Chełma i Sierpca, następnie przez Warszawę, Kraków dotarł do Tarnowa. Pomimo iż nie posiadał dokumentów oraz miał przy sobie broń, uniknął aresztowania podczas kontroli dokumentów na stacji, wykorzystując chwilę nieuwagi Niemców i przechodząc do grupy osób już skontrolowanych.

W nocy 17/18 grudnia w rejonie Piwnicznej przekroczył granicę ze Słowacją, przez Węgry, Jugosławię, następnie morzem dotarł 7 lutego 1940 r. do Marsylii (Francja). Wstąpił do Polskich Sił Zbrojnych, przydzielony do Centrum Wyszkolenia Piechoty w Camp de Coëtquidan 

Po upadku Francji, 30 czerwca 1940 r. ewakuowany z portu St. Jean-de-Luz, dotarł do Liverpoolu (Wielka Brytania), następnie w Biggar. Przydzielony początkowo jako dowódca batalionu szkolnego, następnie do grudnia 1940 r. dowódca plutonu 7 kompanii 3 batalionu 1 Brygady Strzelców.

Od 2 stycznia do 31 maja 1941 r. uczestnik I kursu Wyższej Szkoły Wojennej, po ukończeniu mianowany oficerem dyplomowanym. 20 marca 1941 r. awansowany do stopnia porucznika. Do grudnia 1941 r. praktyka w sztabie brytyjskiej 54 Dywizji Zmotoryzowanejj.

 

Maciej Szczurowski – Geneza formowania Armii Polskiej we Francji 1939 – 1940
w: Piotrkowskie Zeszyty Historyczne, 2002, nr 4 s. 115 – 143

 

Monika Bielak – Ewakuacja żołnierzy polskich z Francji do Wielkiej Brytanii
i Afryki Północnej w latach 1940-1941
w: IPN, Polska 1918-1989 – Od niepodległości do niepodległości. Historia Polski 1918-1989

 

 

Cichociemny
Halifax-mk3-300x225 Stanisław Sędziak - Cichociemny

Handley Page Halifax

button-zrzuty_200-150x150 Stanisław Sędziak - Cichociemny16 grudnia 1941 r. zgłosił się do służby w Kraju. Przeszkolony ze specjalnością w dywersji, zaprzysiężony na rotę AK, awansowany do stopnia kapitana ze starszeństwem od 3 września 1942 r.

Zrzucony do Polski w nocy z 3 na 4 września 1942 roku w sezonie operacyjnym „Intonacja”, w operacji lotniczej „Rheumatism” (dowódca operacji: F/L Stanisław Król, ekipa skoczków: IX), z samolotu Halifax W-7774 „T” (138 Dywizjon RAF, załoga: pilot – F/S Stanisław Kłosowski, pilot – F/S Franciszek Sobkowski / nawigator – F/L Stanisław Król / radiotelegrafista – F/S Walenty Wasilewski / i in.).

Tempsford-300x222 Stanisław Sędziak - Cichociemny

Lotnisko RAF, Tempsford

Start z lotniska RAF Tempsford, zrzut na placówkę odbiorczą „Ugór”, w okolicach miejscowości Łyszkowice, 3,2 km od Czatolina.

Razem z nim skoczyli: mjr. dypl. Jan Lech ps. Granit, kpt. Zygmunt Policiewicz ps. Świerk, mjr. dypl. Wincenty Ściegienny ps. Las oraz kurierzy: por. Adam Cużytek ps. Roman i bomb. Stanisław Stach ps. Marian. Był to drugi lot tej ekipy, w poprzednim (1/2 września) zadanie nie mogło zostać wykonane.

Po skoku aklimatyzacja do realiów okupacyjnych w Warszawie, mieszkał przy ul. Czerwonego Krzyża 19/21 oraz ul. Złotej 3.

Okreg_Nowogrodek_ak-282x350 Stanisław Sędziak - CichociemnyW październiku 1942 r. mianowany szefem sztabu Okręgu Nowogródek AK, dowodzonego przez mjr Janusza Szlaskiego ps. Prawdzic. Od grudnia 1942 r. w Lidzie, poprawił funkcjonowanie sztabu oraz okręgu. W maju 1944 r. w Okręgu działało dziewięć batalionów piechoty (1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 77 Pułku Piechoty oraz 1 batalion 78 Pułku Piechoty), dwa szwadrony kawalerii oraz m.in. oddziały saperów i łączności, całość w składzie czterech Zgrupowań:  „Północ”, „Południe”, „Wschód” oraz „Zachód”. Oddziały partyzanckie AK przeprowadziły setki akcji bojowych przeciwko Niemcom oraz Sowietom.

Od 1 czerwca 1944 r. komendantem Podokręgu Nowogródek AK mianowano Cichociemnego ppłk. dypl. Adama Szydłowskiego ps. Poleszuk. 25 czerwca 1944 r. obowiązki szefa sztabu Okręgu przejął Cichociemny kpt. dypl.  Ludwik Fortuna ps. Siła.

Przeciwnik operacji „Ostra Brama”. Za szczególną odwagę i zasługi w dowodzeniu oddziałami AK  26 czerwca 1944 r. odznaczony Krzyżem Walecznych po raz pierwszy i drugi, 28 września  1944 r. Orderem Virtuti Militari.

Nie stawił się na organizowaną przez Sowietów 17 lipca 1944 r. w Boguszach „odprawę” dla oficerów AK z okręgów Wilno i Nowogródek, dzięki czemu uniknął aresztowania przez NKWD.

 

 

Po wojnie

Od listopada w Wilnie, następnie w Okręgu Białystok AK, dowodzonym przez płk.Delegatura_SZ_1945-300x317 Stanisław Sędziak - Cichociemny Wacława Liniarskiego ps. Mścisław, który po rozwiązaniu AK w styczniu 1945 r. przemianował podległe jednostki na Obywatelską Armię Krajową.

Krzyz_Zrzeszenia_WiN Stanisław Sędziak - CichociemnyOd połowy lutego zastępca szefa sztabu Okręgu Białostockiego AK, Cichociemnego mjr dypl. Wincentego Ściegiennego ps. Las, nadzorował oddziały oraz kierował redakcją i kolportażem pism: „Biuletyn Informacyjny Ziemi Białostockiej”, „Echa Leśne”, „Puszcza Szumi”, „Wolne Słowo”, „Honor i Ojczyzna”. Autor publikacji pod ps. Zaremba, Wojna, Kulesza, Noakowski.

Od 2 marca 1945 r., po aresztowaniu Cichociemnego mjr dypl. Wincentego Ściegiennego ps. Las, szef sztabu Okręgu Białystok AK. Od sierpnia 1945 r., po aresztowaniu płk. Wacława Liniarskiego ps. Mścisław, dowódca Okręgu Białystok AK, przystąpił do Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj. 1 czerwca 1945 r. awansowany do stopnia podpułkownika.

Od października 1945 r. II zastępca (d/s wojskowych) płk. Józefa Rybickiego ps. Maciej, komendanta (prezesa) Obszaru Centralnego (Warszawa) Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość, po jego aresztowaniu 22 grudnia zastępca prezesa Zarządu Obszaru Centralnego WiN.

4 stycznia 1947 r. aresztowany, od 11 stycznia w więzieniu na Mokotowie, odmówił wstąpienia do LWP, przez prawie rok w ciężkim śledztwie, torturowany. Sądzony wspólnie z działaczami Komitetu Porozumiewawczego Organizacji Polski Podziemnej „Stocznia”

cela-wiezienie-Mokotow-300x200 Stanisław Sędziak - Cichociemny

cela więzienia na Mokotowie

27 grudnia 1947 r. wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie skazany na śmierć. 22 lutego 1947 r. wyrok zmieniono na dożywocie. Osadzony od 12 stycznia 1949 r. w więzieniu we Wronkach, od 24 listopada 1954 r. w Rawiczu., następnie w Strzelcach Opolskich. 7 maja 1956 Wojskowy Sąd Garnizonowy w Warszawie, w związku z amnestią zmienił wyrok na 12 lat więzienia. 

24 kwietnia 1957 r. Rada Państwa zawiesiła wykonanie reszty wyroku na okres dwóch lat, zwolniony z więzienia 29 kwietnia 1957 r. Zamieszkał w Chełmży, od 1967 r. w Toruniu, inwigilowany przez UB. W 1973 r., gdy miał 50 lat (sic!) i był cieżko chory, otrzymał wezwanie do odbycia… dwuletniej zasadniczej służby wojskowej…

memorial-WiN-243x350 Stanisław Sędziak - CichociemnyOd 1 grudnia 1957 r. podjął pracę jako inspektor w Oddziale Produkcji Impregnatów „Tetra” Zjednoczonych Zespołów Gospodarczych „INCO” w Warszawie. Od 21 grudnia 1960 rewindykator opakowań w woj, krakowskim, łodzkim i białostockim, od 1 września 1962 r. inspektor kontroli obrotu opakowań woj. warszawskiego i bydgoskiego. Od 1 stycznia 1970 r. starszy inspektor informacji technicznej, od 1 grudnia akwizytor w Biurze Zbytu Zespołu Chemii Zjednoczonych Zespołów Gospodarczych „INCO”. Od 12 marca 1971 r. na emeryturze.

Autor opracowań (w maszynopisie): pt. Działalność Nowogródzkiego Okręgu Armii Krajowej (Warszawa, 1962 r.) oraz pt. Relacje.

Zmarł 2 sierpnia 1978 r. w szpitalu przy ul. Batorego w Toruniu, pochowany na cmentarzu przy ul. Gałczyńskiego.

 

 

Awanse

 

 

Ordery i odznaczenia

 

 

Życie rodzinne

Syn Antoniego hutnika i zarządcy majątków oraz Marii z domu Wolińskiej. W 1956 r. w kościele św. Wojciecha w Złotorii pod Toruniem (potajemnie, z obawy przed aresztowaniem) zawarł związek mażeński z Wandą z domu Mizgiera (ur. 1928 r.). Mieli dwóch synów: Andrzeja (ur. 1958 r.) i Sławomira (ur. 1961 r.) oraz córkę Zofię (ur. 1968 t.).

 

 

Upamiętnienie

2 września 2010 r. Rada Miejska Torunia nadała jednej z ulic na Stawkach imię ppłk. cc Stanisława Sędziaka

 

 

Upamiętnienie Cichociemnych

jw-grom-pomnik-cc-4-300x248 Stanisław Sędziak - Cichociemnyjw-grom-pomnik-cc-3-300x238 Stanisław Sędziak - CichociemnyW 1989 r. powstał film dokumentalny „Cichociemni” (scenariusz i reżyseria Marek Widarski).

15 maja 2005 odsłonięto na terenie jednostki specjalnej – Jednostki Wojskowej GROM w Warszawie pomnik poświęcony cichociemnym spadochroniarzom AK. Znaczna część ekspozycji Sali Tradycji jednostki GROM poświęcona jest Cichociemnym.

Od 4 sierpnia 1995 roku jednostka nosi nazwę – Jednostka Wojskowa GROM im. Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej

W 2008 roku powstał film dokumentalny „My cichociemni. Głos żyjących” (scenariusz i reżyseria Paweł Kędzierski).

pomnik-cc-warszawa-761x642-300x253 Stanisław Sędziak - Cichociemny

Pomnik CC w Warszawie

7 października 2013 roku w Warszawie przy ul. Matejki, naprzeciwko Sejmu R.P. odsłonięto Pomnik Cichociemnych Spadochroniarzy AK.

cc-boening-300x199 Stanisław Sędziak - CichociemnyW 2013 roku powstał film dokumentalny „Cichociemni. Wywalcz wolność lub zgiń” (scenariusz i reżyseria Dariusz Walusiak).

W 2016 roku Sejm R.P. ustanowił rok 2016 Rokiem Cichociemnych. NBP wyemitował srebrną kolekcjonerską monetę o nominale 10 zł upamiętniającą 75. rocznicę pierwszego zrzutu Cichociemnych.

cc-monety-300x157 Stanisław Sędziak - Cichociemnycc-pomnik-powazki--300x213 Stanisław Sędziak - CichociemnyW 2017 roku PLL LOT umieścił znak spadochronowy oraz podpis upamiętniający Cichociemnych na kadłubie Boeinga 787 (SP-LRG).

Cichociemni są patronem wielu szczepów, drużyn oraz organizacji harcerskich. Opublikowano wiele książek i artykułów o Cichociemnych.

Na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie znajdują się groby kilku Cichociemnych oraz poświęcony Im pomnik „TOBIE OJCZYZNO”

sala-tradycji-grom Stanisław Sędziak - Cichociemny

Sala Tradycji Jednostki Wojskowej GROM

button-publikacje_200-300x101 Stanisław Sędziak - Cichociemny

 

 

Źródła:
  • informacje własne
  • Krzysztof A. Tochman: Słownik biograficzny cichociemnych. T. 2. Rzeszów: Wydawnictwo „Abres”, 1996, s. 162 – 164. ISBN 83-902499-5-2.
  • Kajetan Bieniecki: Lotnicze wsparcie Armii Krajowej, Arcana, Kraków 1994 r. ISBN 83-86225-10-6
  • Jędrzej Tucholski: Cichociemni. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1984, ISBN 8321105378.
  • Jędrzej Tucholski: Cichociemni 1941–1945 – Sylwetki spadochroniarzy. Wojskowy Instytut Historyczny.

 

Zobacz także: