Jerzy Buyno – Cichociemny

Jerzy Buyno – Cichociemny

ps.: „Gżegżółka”

po wojnie tajny współpracownik UB, TW Mieczysławski

 

37-920-205x300 Jerzy Buyno - Cichociemny

por. Jerzy Buyno
źródło: NAC

Ur. 12 listopada 1906 r. w Warszawie, zm. 28 czerwca 1956 r. w Warszawie – nauczyciel, oficer Wojska Polskiego, Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, Armii Krajowej, uczestnik kampanii norweskiej, bitwy o Narvik, cichociemny.

 

 

Uczył się w Gimnazjum Państwowym im. J. Kochanowskiego we Lwowie, w 1925 r. zdał egzamin dojrzałości.

Od 1925 r. studia na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu im. Jana Kazimierza we Lwowie, w 1931 r. obronił dyplom magistra filizofii w zakresie filologii polskiej.

81_Pułk_Strzelców_Grodzieńskich-245x350 Jerzy Buyno - CichociemnyOd 11 sierpnia 1931 r. uczestnik dywizyjnego kursu Szkoły Podchorążych rezerwy Piechoty przy 81 Pułku Piechoty Strzelców Grodzieńskich w Grodnie. Po jej ukończeniu, od 7 lipca 1932 r. na praktyce w 3 kompanii ciężkich karabinów maszynowych, 12 września 1932 r. przeniesiony do rezerwy.

Od 1930 r. nauczyciel języka polskiego w Szkole Dokształcającej Zawodowej, od 1934 r. nauczyciel języka polskiego i przysposobienia obronnego w II Męskim Gimnazjum i Liceum im. Hugona Kołłątaja w Warszawie.

Awansowany na stopień podporucznika ze starszeństwem od 1 stycznia 1935 r.

 

 

II wojna światowa

PSZ-Narvik-300x229 Jerzy Buyno - CichociemnyW kampanii wrześniowej 1939 r. nie zmobilizowany, walczył jako dowódca kompanii Robotniczej Brygady Obrony Warszawy.

Wraz z przyrodnim bratem, późniejszym Cichociemnym Stanisławem Harasymowiczem ps. Lalka, w nocy z 1 na 2 listopada 1939 r. przekroczył granicę ze Słowacją, następnie z Węgrami, 18 listopada 1939 r. dotarł do Francji.

Wstąpił do Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie pod dowództwem francuskim. Przydzielony jako dowódca 3 plutonu 4 kompanii ciężkich karabinów maszynowych 4 batalionu 2 półbrygady Samodzielnej Brygady Strzelców Podhalańskich. Od 24 kwietnia 1940 r. uczestnik kampanii norweskiej, od 8 maja 1940 r. uczestnik bitwy o Narwik, odznaczony Krzyżem Walecznych.

 

Maciej Szczurowski – Geneza formowania Armii Polskiej we Francji 1939 – 1940
w: Piotrkowskie Zeszyty Historyczne, 2002, nr 4 s. 115 – 143

 

Po upadku Francji dotarł do jej nieokupowanej części, od lipca 1940 r. w obozie pracy, 25 września 1941 r. uciekł.

Campo_Concentracion_Miranda_Croquis-300x155 Jerzy Buyno - CichociemnyWspólnie z grupą żołnierzy kupił zniszczony jacht „Laribaut”, wyremontował go w porcie Cassis. W nocy z 10 na 11 października 1940 r. wypłynął jachtem z zatoczki Kalanki w drogę do Gibraltaru, wraz z grupą 23 żołnierzy, w tym późniejszymi Cichociemnymi – kpt. Kazimierzem Szternalem oraz ppor. Kazimierzem Osuchowskim. Sztorm, uszkodzenie masztu oraz awaria motoru zmusiła ich do zawinięcia do portu Tossa de Mar nieopodal Barcelony. Aresztowani przez Hiszpanów, osadzeni w więzieniu w Fiwueras, od 18 listopada w obozie koncentracyjnym Miranda de Ebro. Wskutek starań Polskiego Czerwonego Krzyża zwolniony 27 maja 1942 r. 

Od października 1942 r. w Brazylii, prowadził akcję werbunkową do Polskich Sił Zbrojnych. W lutym 1943 r. jako kurier dyplomatyczny Ministerstwa Spraw Zagranicznych wypłynął z Rio de Janeiro z grupą polskich ochotników,  przez Nowy Jork dotarł w kwietniu 1943 r. do Wielkiej Brytanii.

 

 

Cichociemny

button-zrzuty_200-150x150 Jerzy Buyno - CichociemnyZgłosił się do służby w Kraju. Przeszkolony ze specjalnością w dywersji i propagandzie, zaprzysiężony na rotę AK 5 listopada 1943 r., przeniesiony do Głównej Bazy Przerzutowej w Brindisi we Włoszech. Przydzielony do Oddziału VI (Specjalnego) Sztabu Naczelnego Wodza, awansowany na stopień porucznika 1 marca 1943 r.

Halifax-mk3-300x225 Jerzy Buyno - Cichociemny

Handley Page Halifax

Zrzucony do Polski w nocy z 16 na 17 kwietnia 1944 roku w sezonie operacyjnym „Riposta”, w operacji lotniczej „Weller 15” (dowódca operacji: F/O Władysław Krywda, ekipa skoczków nr: XLV), z samolotu Halifax JP-236 „A” (1586 Eskadra PAF, załoga: pilot – F/L Michał Goszczyński, pilot – F/L Zbigniew Sancewicz / nawigator – F/O Władysław Krywda / radiotelegrafista – F/S Tadeusz Łuksza / mechanik pokładowy – F/S Antoni Mentlak / strzelec – W/O Romuald Małachowski / despatcher – F/S Piotr Straub).

Brindisi_1-300x199 Jerzy Buyno - Cichociemny

lotnisko w Brindisi (Włochy)

Start z lotniska Campo Casale nieopodal Brindisi, zrzut na placówkę „Obraz” za ujściem Bugu – Narwi, w okolicach miejscowości Krawcowizna, 12 km od Tłuszcza.

Razem z nim skoczyli: ppor. Stanisław Harasymowicz ps. Lalka (jego brat przyrodni), st. sierż. Mieczysław Psykała ps. Kalwadosik,  mjr. dypl. Jerzy Szymański ps. Boga. Skoczkowie przerzucili 388,2 tys. dolarów w banknotach na potrzeby AK oraz 4 pasy z pieniędzmi dla Delegatury Rządu. Zrzucono także 9 zasobników i 6 paczek, razem ze skoczkami w dwóch nalotach na placówkę, w godz. 00.10 – 00.15. Samolot szczęśliwie powrócił do bazy po locie trwającym 9 godzin 45 minut. Skoczków podjął oddział Batalionów Chłopskich

 

Grzegorz Rutkowski – Udział Batalionów Chłopskich
w odbiorze zrzutów lotniczych z Zachodu na terenie okupowanej Polski
w: „Zimowa Szkoła Historii Najnowszej 2012. Referaty„, IPN, Warszawa 2012, s. 15 – 25

 

Po skoku aklimatyzacja do realiów okupacyjnych, od czerwca 1944 r. przydzielony jako referent odbioru zrzutów do Okręgu Nowogródek AK. Od lipca 1944 r. przydzielony jako dowódca 5 kompanii 7 batalionu 77 Pułku Piechoty AK.

Po operacji Ostra Brama  aresztowany przez sowietów, uciekł. Przez Grodno dotarł do Siedlec.

 

 

Po wojnie

Od lutego 1945 r. nauczyciel języka polskiego i przysposobienia obronnego oraz dyrektor III Miejskiego Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącego im. ks. H. Kołłątaja w Warszawie.  W latach 1949-1950 kandydat na członka PZPR, następnie usunięty z partii. 

16 kwietnia 1952 r. zwerbowany do współpracy z UB jako TW Mieczysławski. Według okresowej oceny „z posiadanych zadań wywiązuje się, jest zdyscyplinowany i wykazuje chęci do pracy, podczas werbunku oraz po werbunku podał kompr[omitujące] mater[iały] na b. kolegów. Jeszcze krótko z nami współpracuje, lecz przy dalszej pracy nad nim może być dobrym informatorem, stosunek do Org[anów] BP [bezpieczeństwa] wykonuje pozytywnie, dążeniem jego jest, ażeby w przyszłości być członkiem PZPR”.

Zmarł 28 czerwca 1956 r. w Warszawie, pochowany na Cmentarzu Powązkowskim – kw. ADOD rz. 1 gr. 29/30.

 

Krzysztof A. Tochman – Rozpracowanie żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie
przez komunistyczny aparat represji na wybranych przykładach cichociemnych
w: Politycznie obcy!, IPN Szczecin, 2016, s. 131 – 157

 

 

Twórczość

m.in.:

  • wstęp do słownika Ireny Arctowej Razem czy osobno: słowniczek wyrazów pisanych łącznie lub rozdzielnie (Kraków, 1951)
  • artykuł w czasopiśmie Polonistyka pt. Jak poprawiam prace pisemne z języka polskiego w klasach od VIII do XI, 1955, vol. 2, str. 23–36.

 

 

Awanse

 

 

tablica_Jerzy_Buyno_2-300x253 Jerzy Buyno - Cichociemny

Tablica na budynku Warszawa, ul. Polna 46 D

Odznaczenia

 

 

Upamiętnienie

20 maja 2017 na budynku w którym mieszkał w Warszawie przy ul. Polnej 46 D odsłonięto tablicę pamiątkową.

 

 

Życie rodzinne

Syn Adama, działacza PPS-Lewicy oraz Walerii Heleny z domu Lewandowskiej. W 1931 r. zawarł związek małzeński z Zofią z domu Sokołowską (1906–1965). Mieli córkę Irenę (ur. 1932 r.), polonistkę, nauczycielkę oraz Andrzeja (ur. 1934 r.) adiunkta Politechniki Warszawskiej. 

Przyrodni brat Cichociemnego Stanisława Harasymowicza ps. Lalka

 

 

Upamiętnienie Cichociemnych

jw-grom-pomnik-cc-4-300x248 Jerzy Buyno - Cichociemnyjw-grom-pomnik-cc-3-300x238 Jerzy Buyno - CichociemnyW 1989 r. powstał film dokumentalny „Cichociemni” (scenariusz i reżyseria Marek Widarski).

15 maja 2005 odsłonięto na terenie jednostki specjalnej – Jednostki Wojskowej GROM w Warszawie pomnik poświęcony cichociemnym spadochroniarzom AK. Znaczna część ekspozycji Sali Tradycji jednostki GROM poświęcona jest Cichociemnym.

Od 4 sierpnia 1995 roku jednostka nosi nazwę – Jednostka Wojskowa GROM im. Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej

W 2008 roku powstał film dokumentalny „My cichociemni. Głos żyjących” (scenariusz i reżyseria Paweł Kędzierski).

pomnik-cc-warszawa-761x642-300x253 Jerzy Buyno - Cichociemny

Pomnik CC w Warszawie

7 października 2013 roku w Warszawie przy ul. Matejki, naprzeciwko Sejmu R.P. odsłonięto Pomnik Cichociemnych Spadochroniarzy AK.

cc-boening-300x199 Jerzy Buyno - CichociemnyW 2013 roku powstał film dokumentalny „Cichociemni. Wywalcz wolność lub zgiń” (scenariusz i reżyseria Dariusz Walusiak).

W 2016 roku Sejm R.P. ustanowił rok 2016 Rokiem Cichociemnych. NBP wyemitował srebrną kolekcjonerską monetę o nominale 10 zł upamiętniającą 75. rocznicę pierwszego zrzutu Cichociemnych.

cc-monety-300x157 Jerzy Buyno - Cichociemnycc-pomnik-powazki--300x213 Jerzy Buyno - CichociemnyW 2017 roku PLL LOT umieścił znak spadochronowy oraz podpis upamiętniający Cichociemnych na kadłubie Boeinga 787 (SP-LRG).

Cichociemni są patronem wielu szczepów, drużyn oraz organizacji harcerskich. Opublikowano wiele książek i artykułów o Cichociemnych.

Na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie znajdują się groby kilku Cichociemnych oraz poświęconym Im pomnik „TOBIE OJCZYZNO”

sala-tradycji-grom Jerzy Buyno - Cichociemny

Sala Tradycji Jednostki Wojskowej GROM

button-publikacje_200-300x101 Jerzy Buyno - Cichociemny

 

 

Źródła:
  • informacje własne
  • Krzysztof A. Tochman: Słownik biograficzny cichociemnych. T. 1. Oleśnica: Firma „Kasperowicz – Meble”, 1994, s. 25–26. ISBN 8390249901.
  • Kajetan Bieniecki: Lotnicze wsparcie Armii Krajowej, Arcana, Kraków 1994 r. ISBN 83-86225-10-6
  • Krzysztof A. Tochman – Rozpracowanie żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie przez komunistyczny aparat represji na wybranych przykładach cichociemnych, w: Politycznie obcy!, IPN Szczecin, 2016, s. 131 – 157
  • Jędrzej Tucholski: Cichociemni. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1984, s. 299. ISBN 8321105378.
  • Jędrzej Tucholski: Cichociemni 1941–1945 – Sylwetki spadochroniarzy. Wojskowy Instytut Historyczny, s. 206–207.
  • relacja z odsłonięcia tablicy na stronie XXI Liceum Ogólnokształcącego w Warszawie

 

Zobacz także biogram w Wikipedii

 

pl_PLPolski
en_GBEnglish (UK) pl_PLPolski