Jan Rostworowski – Cichociemny

Jan Rostworowski – Cichociemny

ps.: „Mat”, „Karo”

Jan Maria Józef Rostworowski vel Jan Karpiński

 

ROSTWOROWSKI-Jan-ppor-piech-rez-293x400 Jan Rostworowski - Cichociemny

ppor. Jan Rostworowski
źródło: JW GROM

ur. 3 października 1913 r. w Lublinie, zamordowany 22 września 1944 r. w Gross-Rosen – dziennikarz, oficer Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, uczestnik kampanii norweskiej, walk o Narvik, oficer wywiadu ofensywnego Armii Krajowej, więzień Abwehry, obozu koncentracyjnego, cichociemny

 

 

skan12712-1-255x400 Jan Rostworowski - Cichociemny

skan: Fundacja dla Demokracji
źródło: JW GROM

Mieszkał wraz z rodziną w majątku Kemblo (Kębło).  Od 1927 r. uczył się w Gimnazjum Męskim Spółki Cywilnej Szkoły Średniej (tzw. Szkoła Lubelska) w Lublinie, następnie w Gimnazjum im. ks. Sułkowskich w Rydzynie, później ponownie w tzw. Szkole Lubelskiej w Lublinie. W 1934 r. zdał egzamin dojrzałości.

Od 1934 r. studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu im. J. Piłsudskiego w Warszawie oraz praca jako dziennikarz w koncernie prasowym „ABC”.

Przerwał studia, od 1936 r. korespondent „ABC” oraz Polskiej Agencji Telegraficznej w Berlinie. Publikował w „Wieczorze Warszawskim”oraz „Czasie” pod pseudonimem N. Nałęcz, także krótko współpracował z „Merkuryuszem”.

Wskutek sporów z dziennikarzami hitlerowskimi (m.in. pojedynek) po roku zmuszony do wyjazdu z Berlina. Od 1937 r. korespondent „Kuriera Warszawskiego” w Rzymie.

 

 

II wojna światowa

camp-Coetquidian-300x198 Jan Rostworowski - Cichociemny14 września wyjechał z Rzymu do Francji,  2 października wstąpił do Polskich Sił Zbrojnych. Do 9 marca 1940 r. na kursie Szkoły Podchorążych Piechoty w Camp de Coëtquidan.

PSZ-Narvik-300x229 Jan Rostworowski - CichociemnyOd 10 marca 1940 r. w 2 kompanii ciężkich karabinów maszynowych 2 batalionu Samodzielnej Brygady Strzelców Podhalańskich. Uczestnik walk w kampanii norweskiej oraz w bitwie o Narvik. Odznaczony Krzyżem Walecznych.

Po upadku Francji, od 1 lipca 1940 r. do 20 sierpnia 1940 r. dowódca Centrum Ewakuacyjnego przy Polskiej Organizacji Wojskowej w Andorze, organizował przerzut Polaków z Francji przez Pireneje do Wielkiej Brytanii.

Pod koniec sierpnia przez Madryt (Hiszpania) oraz Portugalię dotarł do wybrzeży, następnie statkiem dotarł do Wielkiej Brytanii. Od 27 września w Polskich Siłach Zbrojnych w Wielkiej Brytanii, od 18 października 1941 r. przydzielony  do 1 batalionu strzelców podhalańskich 1 Samodzielnej Brygady Strzelców.

 

Maciej Szczurowski – Geneza formowania Armii Polskiej we Francji 1939 – 1940
w: Piotrkowskie Zeszyty Historyczne, 2002, nr 4 s. 115 – 143

 

Monika Bielak – Ewakuacja żołnierzy polskich z Francji do Wielkiej Brytanii
i Afryki Północnej w latach 1940-1941
w: IPN, Polska 1918-1989 – Od niepodległości do niepodległości. Historia Polski 1918-1989

 

Halina Waszczuk-Bazylewska – Od WW-72 do „Liceum”
w: Niepodległość i Pamięć 1997 r., nr 4/1 (7) [1], s. 153-176

 

 

Cichociemny
skan12703-2-276x400 Jan Rostworowski - Cichociemny

skan: Fundacja dla Demokracji
źródło: JW GROM

button-zrzuty_200-150x150 Jan Rostworowski - CichociemnyZgłosił się do służby w Kraju. Przeszkolony ze specjalnością w wywiadzie, od 20 maja do 27 grudnia 1942 r. uczestnik Oficerskiego Kursu Doskonalącego Administracji Wojskowej (kryptonim polskiej szkoły wywiadu, zwanej przez Cichociemnych „kursem gotowania na gazie”) w Glasgow. Zaprzysiężony na rotę AK 29 grudnia 1942 r. w Audley End, awansowany do stopnia podporucznika ze starszeństwem od 13 marca 1943 r.

Zrzucony do okupowanej Polski w nocy z 13 na 14 marca 1943 r. w sezonie operacyjnym „Intonacja”, w operacji lotniczej „Tile” (dowódca operacji: F/O Karol Gębik, ekipa skoczków nr:  XXIV), z samolotu Halifax DT-725 „J” (138 Dywizjon RAF, załoga: pilot – F/O Jan Miszewski, pilot – F/O Stanisław Machej / nawigator – F/O Karol Gębik, F/O Jerzy Polkowski / radiotelegrafista – F/S Janusz Antoniewicz / mechanik pokładowy – Sgr. March – RAF / strzelec – F/S Marian Koc / despatcher – F/S Kazimierz Pacut).

Tempsford-300x222 Jan Rostworowski - Cichociemny

Lotnisko RAF, Tempsford

Start z lotniska RAF Tempsford, zrzut na placówkę odbiorczą „Olcha”, ok. 9 km od Kielc.

Razem z nim skoczyli: por. Oskar Farenholc ps. Sum, por. Janusz Prądzyński ps. Trzy, ppor. Edwin Scheller-Czarny ps. Fordon.

Halifax-mk3-300x225 Jan Rostworowski - Cichociemny

Handley Page Halifax

Skoczkowie przerzucili 616,5 tys. dolarów w banknotach oraz 547 tys. marek na potrzeby AK. Zrzucono także sześć zasobników oraz dwie paczki.

Od kwietnia 1943 r. przydzielony do Oddziału II (wywiad) Komendy Głownej AK, sekcja „Zachód” o kryptonimie 1 AW wydziału wywiadu ofensywnego „Stragan”, obejmującego swą działalnościa wywiadowczą terytorium „Rzeszy”. Wielokrotnie realizował zadania wywiadowcze m.in. w Berlinie oraz Monachium.

6 czerwca 1943 r. aresztowany w rejonie Monachium przez niemiecki kontrwywiad wojskowy Abwehrę. Osadzony w więzieniu w Berlinie, od października 1943 r. do marca 1944 r. w więzieniu na Pawiaku w Warszawie. Wielokrotnie przesłuchiwany w ciężkim śledztwie, torturowany, nikogo nie wydał, skrajnie załamany próbował popełnić samobójstwo.

28 marca 1944 r. wywieziony do obozu koncentracyjnego Gross-Rosen, osadzony z numerem 26040 w bloku nr 5, wraz z ksiżęmi salezjanami i misjonarzami z kościoła św. Krzyża w Warszawie. Działał w konspiracji obozowej, którą dowodził płk Mieczysław Tabaczyński ps. Rulka. Słuchacz obozowego, tajnego Seminarium Duchownego, według relacji współosadzonych zamierzął wstąpić do zakonu Salezjanów.

Pod koniec lipca 1944 r. wraz z kilkunastoma osobami przeniesiony do karnej kompanii (Strafkommando), tam bestialsko maltretowany, m.in. przez blokowego Kurta Vogla. Pracował ciężko w kamieniołomach, nabawił się zapalenia płuc. Skrajnie wycieńczony, 22 września 1944 r. został przez blokowego zadeptany na śmierć.

 

dr Andrzej Suchcitz – Wywiad Armii Krajowej
źródło: Koło Byłych Żołnierzy Armii Krajowej – Oddział Londyn
www.polishresistance-ak.org

 

Maciej Żuczkowski – Wywiad Armii Krajowej
w: Pamięć.pl nr 4-5/2012, Instytut Pamięci Narodowej Warszawa, s. 44 – 49

 

Andrzej Pepłoński – Współdziałanie Oddziału II Sztabu Naczelnego Wodza
z Secret Intelligence Service w okresie II wojny światowej
w: Słupskie Studia Historyczne 2003 r. nr 10, s. 149-165

 

 

Awanse
  • podporucznik – ze starszeństwem od 13 marca 1943 r.

 

 

Ordery i odznaczenia

 

 

Życie rodzinne
skan12714-1-300x191 Jan Rostworowski - Cichociemny

skan: Fundacja dla Demokracji
źródło: JW GROM

1999-milosc-polityka-walka-209x300 Jan Rostworowski - CichociemnySyn Antoniego Rostworowskiego, ziemianina, posiadacza majątków: Milejów i Kemblo, doktora filozofii, szambelana papieża Piusa XI, współtwórcy Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego (obecnie Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II) oraz Marii von Breza. Rodziny nie założył.

Najmłodszy z rodzeństwa, miał trzech braci: Antoniego Bogusława Marię (1900–1938), Stanisława Kostkę (1901–1977), Mikołaja Marię (ur. 1914 r.) oraz cztery siostry: Annę Marię Józefa (1902–1976), Marię Klarę Józefa (1899–1996), Konstancję Marię (1907–1944) oraz Justynę Zofię (1910–1941), zamężną Wysocką-Woyszkiewicz.

Jego wujem (bratem jego ojca) był Wojciech Rostworowski, ziemianin, prawnik, dziennikarz, senator III oraz IV kadencji II R.P.

 

 

Upamiętnienie

PL_Warsaw_st_Hyacinth_church_cichociemni_commemorative_plaque-229x300 Jan Rostworowski - Cichociemny

Tablica w kościele św. Jacka w Warszawie, upamiętniająca poległych Cichociemnych

CC-tablica-JW-GROM-204x300 Jan Rostworowski - Cichociemny

tablica upamiętniająca poległych Cichociemnych w Sali Tradycji JW GROM

 

W lewej nawie kościoła św. Jacka przy ul. Freta w Warszawie odsłonięto w 1980 roku tablicę pamięci żołnierzy Armii Krajowej, cichociemnych spadochroniarzy, poległych za niepodległość Polski.

W Sali Tradycji Jednostki Wojskowej GROM znajduje się tablica upamiętniająca Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej, którzy oddali życie za Ojczyznę.

 

 

 

 

 

 

Upamiętnienie Cichociemnych

jw-grom-pomnik-cc-4-300x248 Jan Rostworowski - Cichociemnyjw-grom-pomnik-cc-3-300x238 Jan Rostworowski - CichociemnyW 1989 r. powstał film dokumentalny „Cichociemni” (scenariusz i reżyseria Marek Widarski).

15 maja 2005 odsłonięto na terenie jednostki specjalnej – Jednostki Wojskowej GROM w Warszawie pomnik poświęcony cichociemnym spadochroniarzom AK. Znaczna część ekspozycji Sali Tradycji jednostki GROM poświęcona jest Cichociemnym.

Od 4 sierpnia 1995 roku jednostka nosi nazwę – Jednostka Wojskowa GROM im. Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej

W 2008 roku powstał film dokumentalny „My cichociemni. Głos żyjących” (scenariusz i reżyseria Paweł Kędzierski).

pomnik-cc-warszawa-761x642-300x253 Jan Rostworowski - Cichociemny

Pomnik CC w Warszawie

7 października 2013 roku w Warszawie przy ul. Matejki, naprzeciwko Sejmu R.P. odsłonięto Pomnik Cichociemnych Spadochroniarzy AK.

cc-boening-300x199 Jan Rostworowski - CichociemnyW 2013 roku powstał film dokumentalny „Cichociemni. Wywalcz wolność lub zgiń” (scenariusz i reżyseria Dariusz Walusiak).

W 2016 roku Sejm R.P. ustanowił rok 2016 Rokiem Cichociemnych. NBP wyemitował srebrną kolekcjonerską monetę o nominale 10 zł upamiętniającą 75. rocznicę pierwszego zrzutu Cichociemnych.

cc-monety-300x157 Jan Rostworowski - Cichociemnycc-pomnik-powazki--300x213 Jan Rostworowski - CichociemnyW 2017 roku PLL LOT umieścił znak spadochronowy oraz podpis upamiętniający Cichociemnych na kadłubie Boeinga 787 (SP-LRG).

Cichociemni są patronem wielu szczepów, drużyn oraz organizacji harcerskich. Opublikowano wiele książek i artykułów o Cichociemnych.

Na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie znajdują się groby kilku Cichociemnych oraz poświęconym Im pomnik „TOBIE OJCZYZNO”

sala-tradycji-grom Jan Rostworowski - Cichociemny

Sala Tradycji Jednostki Wojskowej GROM

button-publikacje_200-300x101 Jan Rostworowski - Cichociemny

 

 

 

Źródła:
  • informacje własne
  • Krzysztof A. Tochman: Słownik biograficzny cichociemnych. T. 2. Rzeszów: Wydawnictwo „Abres”, 1996, s. 151–152. ISBN 83-902499-5-2.
  • Kajetan Bieniecki: Lotnicze wsparcie Armii Krajowej, Arcana, Kraków 1994 r. ISBN 83-86225-10-6
  • Jędrzej Tucholski: Cichociemni. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1984, s. 399. ISBN 8321105378.
  • Jędrzej Tucholski: Cichociemni 1941–1945 – Sylwetki spadochroniarzy. Wojskowy Instytut Historyczny, s. 144.

 

Zobacz także biogram w Wikipedii