Franciszek Żaak – Cichociemny

Franciszek Żaak – Cichociemny

ps.: „Mamka”, „Hiacynt”, „Przekładnia”

Franciszek Marian Żaak vel Franciszek Bakierski

 

AAK-Franciszek-ppor-łącz-rez-295x400 Franciszek Żaak - Cichociemny

ppor. Franciszek Żaak
źródło: JW GROM

ur. 4 sierpnia 1919 r. we Lwowie (obecnie Ukraina), zm. 19 lipca 1944 r. we Lwowie (obecnie Ukraina) – żołnierz Armii Czerwonej, Armii Andersa, Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, oficer Armii Krajowej, łącznościowiec, cichociemny.

 

 

odznaka-instruktor-PW-II-stopnia-300x287 Franciszek Żaak - Cichociemny

odznaka PW II st.

Od 1927 r. uczył się w szkole powszechnej we Lwowie, od 1931 r. w IX Państwowym Gimnazjum im. Jana i Andrzeja Śniadeckich, w 1939 r. zdał egzamin dojrzałości.

Działał w Przysposobieniu Wojskowym, w 1937 r. zdobył odznakę instruktorską Przysposobienia Wojskowego II stopnia. Od 18 lipca do 13 sierpnia 1939 r. w 16 Batalionie Junackich Hufców Pracy w Wiźnie k. Łomży.

Pracował jako szofer – mechanik w firmie Osińskiego.

 

 

II wojna światowa

22 kwietnia 1941 r. powołany do odbycia słuzby wojskowej w Armii Czerwonej, przydzielony do jednostki w Czugojewie k. Charkowa.

Po układzie Sikorski – Majski zwolniony, od marca 1942 r. w Armii Polskiej gen. Andersa, przydzielony do 2 kompanii Szkoły Podchorążych Piechoty 8 Dywizji Piechoty. Ewakuowany wraz z Armią do Iraku, następnie do Afryki Południowej.

Od września 1942 r. w Wielkiej Brytanii.

 

 

Cichociemny
skan260-287x400 Franciszek Żaak - Cichociemny

Protokół ws. depozytu, skan: Fundacja dla Demokracji, źródło: JW GROM

button-zrzuty_200-150x150 Franciszek Żaak - CichociemnyZgłosił się do służby w Kraju. Przydzielony do Sekcji Dyspozycyjnej Sztabu Naczelnego Wodza, przeszkolony m.in. na stacji STS 43  na kursie „N” w Anstruther, ze specjalnością w łączności, mianowany starszym strzelcem podchorązym 21 lutego 1943 r. Przydzielony do Oddziału VI (Specjalnego) Sztabu Naczelnego Wodza, zaprzysiężony na rotę AK 10 lipca 1943 r. w Audley End, awansowany do stopnia podporucznika 14 września 1943 r.

Zrzucony do Polski w nocy z 14 na 15 września 1943 roku w sezonie operacyjnym „Riposta”, w operacji lotniczej „Neon 7” (dowódca operacji: F/O Antoni Freyer, ekipa skoczków nr: XXX), z samolotu Halifax JD-362 „L” (138 Dywizjon RAF, załoga: pilot – F/S Henryk Bober, pilot – F/S Stanisław Kozłowski / nawigator – F/O Antoni Freyer / radiotelegrafista – Sgt. Alfred Pawlitta / mechanik pokładowy – Sgt. Jan Prymus / strzelec – Sgt. Jan Wernikowski).

Halifax-mk3-300x225 Franciszek Żaak - Cichociemny

Handley Page Halifax

Start z lotniska Tempford pod Londynem, zrzut na placówkę odbiorczą „Spodek”, w okolicach miejscowości Mariańskie Porzecze, Łucznica, 8 km od stacji kolejowej Garwolin.

Razem z nim skoczyli: ppor. Kazimierz Fuhrman ps. Zaczep, ppor. Roman Wiszniowski ps. Harcerz.

Skoczków podjęli wspólnie: oddział Armii Krajowej oraz Batalionów Chłopskich z rejonu Wilga, dowodzony przez komendanta rejonu Wacława Rybarczyka ps. Opór.

Po skoku aklimatyzacja do realiów okupacyjnych w Warszawie, następnie od października przydzielony jako radiotelegrafista  (według Krzysztofa A. Tochmana) do batalionu „Istra” lub (według akt sprawy przed Wojskowym Sądem Specjalnym) do jednostki „Knadra” Oddziału V Komendy Głównej AK.

 

Grzegorz Rutkowski – Udział Batalionów Chłopskich
w odbiorze zrzutów lotniczych z Zachodu na terenie okupowanej Polski
w: „Zimowa Szkoła Historii Najnowszej 2012. Referaty„, IPN, Warszawa 2012, s. 15 – 25

 

1 listopada 1943 r. samowolnie wyjechał do swojej żony do Lwowa, do 9 grudnia 1943 r. pozostawał bez kontaktu z przełożonymi. 15 grudnia 1943 r. komendant główny AK nakazał wszcząć postępowanie w sprawie dezercji. 7 lutego 1944 r. Wojskowy Sąd Specjalny odmówił wydania wyroku, nakazując sprawdzenie istotnych okoliczności. Po sprawdzeniu wyjaśniono, iż nawiązał kontakt z Obszarem Lwów AK, pełni służbę w „Lutni”, nie powrócił do Warszawy, ponieważ skradziono mu pieniądze i dokumenty. 17 kwietnia 1944 r. Wojskowy Sąd Specjalny uniewinnił go od  zarzutu dezercji.

Od 19 lutego 1944 r. formalnie przeniesionydo Obszaru AK Lwów, od 12 marca jako „Hiacynt” radiotelegrafista, dowódca patrolu radiołączności „Tempo” w plutonie radiowym „Opacz”.

31 maja 1944 r. aresztowany przez Niemców, wraz z radiotelegrafistą Władysławem Oźmińskim ps. Sęp, w lokalu we Lwowie, przy ul. Paulinów 30, podczas pracy na radiostacji o kryptonimie „Wanda” 36J, tzw. „pipsztoku” (prawdopodobnie AP-1). Prawdopodobnie radiostacja została namierzona przez niemiecki oddział radiopelengacyjny. Ciężko pobici podczas aresztowania, obaj przewiezieni do więzienia przy ul. Łąckiego. Przesłał do rodziny trzy grypsy pisane krwią na chusteczce. 19 lipca 1944 r. wraz z innymi więźniami wywieziony na rozstrzelanie.

 

Jacek Janiec – Biogram cichociemnego Obszaru AK Lwów
ppor. łącz. rezerwy Franciszka Michała Żaaka ps. „Mamka”, „Hiacynt”, vel Franciszek Bekielski (1919-1944)
w: Wewnętrzny Biuletyn Informacyjny Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej
Środowisko Żołnierzy AK Obszaru Lwowskiego
wrzesień 2016 nr 26, s. 46 – 55

 

Bartłomiej Szyprowski – Cichociemny „Mamka” przed Wojskowym Sądem Specjalnym Komendy Głównej AK
Przegląd Historyczno – Wojskowy 2013 r., nr 14 965)/3 (245), s. 202 – 206

 

 

Awanse

 

 

Ordery i odznaczenia

 

 

Życie rodzinne

Syn Władysława mechanika samochodowego oraz Marii z domu Hawling. Zawarł związek małżeński z Heleną z domu Świderską, 2 v. Zaręba. Nie mieli dzieci.

 

 

Upamiętnienie

PL_Warsaw_st_Hyacinth_church_cichociemni_commemorative_plaque-229x300 Franciszek Żaak - Cichociemny

Tablica w kościele św. Jacka w Warszawie, upamiętniająca poległych Cichociemnych

CC-tablica-JW-GROM-204x300 Franciszek Żaak - Cichociemny

tablica upamiętniająca poległych Cichociemnych w Sali Tradycji JW GROM

 

W lewej nawie kościoła św. Jacka przy ul. Freta w Warszawie odsłonięto w 1980 roku tablicę pamięci żołnierzy Armii Krajowej, cichociemnych spadochroniarzy, poległych za niepodległość Polski.

W Sali Tradycji Jednostki Wojskowej GROM znajduje się tablica upamiętniająca Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej, którzy oddali życie za Ojczyznę.

 

 

 

 

 

 

Upamiętnienie Cichociemnych

jw-grom-pomnik-cc-4-300x248 Franciszek Żaak - Cichociemnyjw-grom-pomnik-cc-3-300x238 Franciszek Żaak - CichociemnyW 1989 r. powstał film dokumentalny „Cichociemni” (scenariusz i reżyseria Marek Widarski).

15 maja 2005 odsłonięto na terenie jednostki specjalnej – Jednostki Wojskowej GROM w Warszawie pomnik poświęcony cichociemnym spadochroniarzom AK. Znaczna część ekspozycji Sali Tradycji jednostki GROM poświęcona jest Cichociemnym.

Od 4 sierpnia 1995 roku jednostka nosi nazwę – Jednostka Wojskowa GROM im. Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej

W 2008 roku powstał film dokumentalny „My cichociemni. Głos żyjących” (scenariusz i reżyseria Paweł Kędzierski).

pomnik-cc-warszawa-761x642-300x253 Franciszek Żaak - Cichociemny

Pomnik CC w Warszawie

7 października 2013 roku w Warszawie przy ul. Matejki, naprzeciwko Sejmu R.P. odsłonięto Pomnik Cichociemnych Spadochroniarzy AK.

cc-boening-300x199 Franciszek Żaak - CichociemnyW 2013 roku powstał film dokumentalny „Cichociemni. Wywalcz wolność lub zgiń” (scenariusz i reżyseria Dariusz Walusiak).

W 2016 roku Sejm R.P. ustanowił rok 2016 Rokiem Cichociemnych. NBP wyemitował srebrną kolekcjonerską monetę o nominale 10 zł upamiętniającą 75. rocznicę pierwszego zrzutu Cichociemnych.

cc-monety-300x157 Franciszek Żaak - Cichociemnycc-pomnik-powazki--300x213 Franciszek Żaak - CichociemnyW 2017 roku PLL LOT umieścił znak spadochronowy oraz podpis upamiętniający Cichociemnych na kadłubie Boeinga 787 (SP-LRG).

Cichociemni są patronem wielu szczepów, drużyn oraz organizacji harcerskich. Opublikowano wiele książek i artykułów o Cichociemnych.

Na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie znajdują się groby kilku Cichociemnych oraz poświęconym Im pomnik „TOBIE OJCZYZNO”

sala-tradycji-grom Franciszek Żaak - Cichociemny

Sala Tradycji Jednostki Wojskowej GROM

button-publikacje_200-300x101 Franciszek Żaak - Cichociemny

 

 

Źródła:
  • informacje własne
  • Krzysztof A. Tochman: Słownik biograficzny cichociemnych. T. 1. Oleśnica: Firma „Kasperowicz – Meble”, 1994, s. 145. ISBN 83-902499-0-1.
  • Kajetan Bieniecki: Lotnicze wsparcie Armii Krajowej, Arcana, Kraków 1994 r. ISBN 83-86225-10-6
  • Jędrzej Tucholski: Cichociemni. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1984, s. 443. ISBN 8321105378.
  • Jędrzej Tucholski: Cichociemni 1941–1945 – Sylwetki spadochroniarzy. Wojskowy Instytut Historyczny, s. 171.

 

Zobacz także biogram w Wikipedii