Andrzej Czaykowski – Cichociemny

Andrzej Czaykowski – Cichociemny

ps. „Garda”

 

Czaykowski_Andrzej_Rudolf-221x300 Andrzej Czaykowski - Cichociemny

mjr Andrzej Czaykowski

Ur. 7 lutego 1912 w Urdominie w powiecie kalwaryjskim, zm. 10 października 1953 w Warszawie – harcerz, żołnierz Armii Krajowej, oficer Wojska Polskiego, Armii Polskiej gen. Andersa, Armii Krajowej, uczestnik Powstania Warszawskiego, więzień sowieckich łagrów, cichociemny.

 

 

krzyz-harcerski-zhp-300x301 Andrzej Czaykowski - CichociemnyOd wiosny 1918 r. po przeprowadzce rodziny do Warszawy, uczęszczał do Gimnazjum im. Władysława IV, następnie do gimnazjum w Kutnie. Działał w Związku Harcerstwa Polskiego.

Ukończył we Lwowie 1. Korpus Kadetów im. Marszałka Piłsudskiego, w Grudziądzu Szkołę Podchorążych Kawalerii. Autor  wierszy, wydawca pisma „Tętent”.

 

 

II wojna światowa

W 1939 r. dowódca plutonu łączności w 1 Pułku Ułanów Krechowieckich im. Bolesława Mościckiego Suwalskiej Brygady Kawalerii. Po ciężkich walkach pod Olszewem jego pluton przebił się do Wołkowyska. Tam włączony w skład 11 szwadronu tego pułku.

Po agresji sowieckiej na Polskę 17 września walczył przeciwko Armii Czerwonej pod Grodnem, po czym przebił się na Litwę. Internowany w obozie w Rakiszkach. 27 listopada 1939 r. zbiegł wraz z dowódcą 11 szwadronu rtm. Wincentym Chrąszczewskim. Przedarł się do Wilna, gdzie nawiązał kontakty konspiracyjne z ZWZ.

W lutym 1940 r. wysłany jako łącznik do Warszawy, schwytany przez Rosjan na granicy w okolicach Oszmiany. Wywieziony do łagru (obozu pracy) w Kargopolu, w rejonie Archangielska.

Po amnestii w 1941 r., od listopada w szwadronie przybocznym gen. Władysława Andersa w Armii Polskiej w ZSRR. Wraz z nim przez Bagdad, Suez, Durban, Rio de Janeiro i Nowy Jork dotarł do Wielkiej Brytanii.

 

Grzegorz Skrukwa – Armia Andersa – nadzieja dla Polaków w ZSRR
w: Zesłaniec, 2008, nr. 34, s. 29 – 40

 

Andrzej Wojtaszak – Armia Polska w ZSRR
w: Zesłaniec, 2007, nr 32, s. 89 – 106

 

 

Cichociemny

button-zrzuty_200-150x150 Andrzej Czaykowski - CichociemnyZgłosił się do służby w Kraju. Przeszkolony w zakresie dywersji i odbioru zrzutów, zaprzysiężony we wrześniu 1943 r.

Halifax-mk3-300x225 Andrzej Czaykowski - Cichociemny

Handley Page Halifax

Zrzucony do Polski w nocy z 16 na 17 kwietnia 1944 roku w sezonie operacyjnym „Riposta”, w operacji lotniczej „Weller 10” (dowódca operacji: F/L Stanisław Daniel, ekipa skoczków nr: XLIV), z samolotu Halifax JP-222 „E” (1586 Eskadra PAF, załoga: pilot – F/O Kazimierz Szrajer, pilot – F/S Roman Szwedowski / nawigator – F/L Stanisław Daniel / radiotelegrafista – F/S Bazyli Chmaruk / mechanik pokładowy – Sgt. Marcin Chmielewski / strzelec – Sgt. Antoni Wesołowski / despatcher – Sgt. Józef Petryszak). Zrzut na placówkę odbiorczą „Przycisk”, w okolicy miejscowości Kazimierzów,  7 km  od Sochaczewa.

Razem z nim skoczyli: ppor. Tadeusz Nowobilski ps. Dzwon, kpt. Leopold Skwierczyński ps. Aktor, ppłk. dypl. Adam Szydłowski ps. Poleszuk. Skoczkowie przywieźli m.in. 216 tys. dolarów i 6 tys. dolarów w złocie na potrzeby AK. Był to drugi lot tej wkipy, w poprzednim (12/13 kwietnia) nie można było wykonać zadania.

Przydzielony do Komendy Głównej Armii Krajowej jako oficer operacyjny „Komórki Zrzutów”, następnie w I Oddziale.

 

 

Powstanie Warszawskie

button-cc-pw__ Andrzej Czaykowski - CichociemnyWalczył na Mokotowie jako zastępca dowódcy II baonu powstałego jako batalion ochrony sztabu Zgrupowania „Baszta”. Następnie jako dowódca baonu „Ryś” oraz zastępca dowódcy połączonych baonów „Oaza-Ryś” płk. Remigiusza Grocholskiego „Waligóry”. Ranny. 

W Śródmieściu jako zastępca dowódcy zgrupowania „Mokotów”. Od października 1944 r. w Kwaterze Głównej Armii Krajowej.

Po upadku Powstania uczestniczył w organizowaniu konspiracji w Częstochowie.

W grudniu 1944 r. aresztowany w Częstochowie przez Niemców, wywieziony do obozu Gross-Rosen, następnie Mittelbau-Dora.

 

 

Po wojnie

Pozostań na emigracji w Wielkiej Brytanii. Działał w zarządzie Stowarzyszenia Polskich Kombatantów w Londynie.

Planował emigrację do Maroka. Za namową ministra spraw wewnętrznych rządu RP na uchodźstwie gen. Romana Odzierzyńskiego,  29 lipca 1949 r. powrócił do kraju z jego rozkazami.

13 sierpnia 1951 r. w Krakowie aresztowany przez UB.  30 kwietnia 1953 r. skazany przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie za szpiegostwo na karę śmierci, utratę praw publicznych i utratę mienia. W śledztwie milczał. Dowodów na działalność szpiegowską nie przedstawiono. 31 sierpnia 1953 r. Najwyższy Sąd Wojskowy utrzymał karę śmierci, Rada Państwa nie skorzystała z prawa łaski.

10 października 1953 r. rozstrzelany w więzieniu mokotowskim w Warszawie. W egzekucji uczestniczył członek składu sędziowskiego por. Stefan Michnik.

Miejsce pochówku nieznane, prawdopodobnie Służew. Grób symboliczny znajduje się na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie w Kwaterze „Na Łączce”.

 

 

Odznaczenia

 

 

Krzysztof Adam Tochman – Uzupełnienia do „Cichociemnych” J. Tucholskiego
w: Zeszyty Historyczne nr 99, s. 207 – 211, Instytut Literacki, Paryż 1992 r.

 

Andrzej Bogusławski – Jeszcze o „Cichociemnych” J. Tucholskiego
w: Zeszyty Historyczne nr 101, s. 212 – 217, Instytut Literacki, Paryż 1992 r.

 

 

Upamiętnienie

PL_Warsaw_st_Hyacinth_church_cichociemni_commemorative_plaque-229x300 Andrzej Czaykowski - Cichociemny

Tablica w kościele św. Jacka w Warszawie, upamiętniająca poległych cichociemnych

CC-tablica-JW-GROM-204x300 Andrzej Czaykowski - Cichociemny

tablica upamiętniająca poległych Cichociemnych
w Sali Tradycji JW GROM

 

W 1980 roku w lewej nawie kościoła św. Jacka przy ul. Freta w Warszawie odsłonięto tablicę Pamięci żołnierzy Armii Krajowej, cichociemnych spadochroniarzy, poległych za niepodległość Polski.

W Sali Tradycji Jednostki Wojskowej GROM znajduje się tablica upamiętniająca Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej, którzy oddali życie za Ojczyznę.

 

 
 

 

 

cc-Czaykowski-scan_050-300x214 Andrzej Czaykowski - Cichociemny

Z paszportu „Cichociemni”, żródło: PWPW

 

W grudniu 2016 r. Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych dla uczczenia pamięci 316 Cichociemnych wyprodukowała w limitowanej serii stu egzemplarzy paszport testowy „Cichociemni”.

 

 

 

 

Upamiętnienie Cichociemnych

jw-grom-pomnik-cc-4-300x248 Andrzej Czaykowski - Cichociemnyjw-grom-pomnik-cc-3-300x238 Andrzej Czaykowski - CichociemnyW 1989 r. powstał film dokumentalny „Cichociemni” (scenariusz i reżyseria Marek Widarski).

15 maja 2005 odsłonięto na terenie jednostki specjalnej – Jednostki Wojskowej GROM w Warszawie pomnik poświęcony cichociemnym spadochroniarzom AK. Znaczna część ekspozycji Sali Tradycji jednostki GROM poświęcona jest Cichociemnym.

Od 4 sierpnia 1995 roku jednostka nosi nazwę – Jednostka Wojskowa GROM im. Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej

W 2008 roku powstał film dokumentalny „My cichociemni. Głos żyjących” (scenariusz i reżyseria Paweł Kędzierski).

pomnik-cc-warszawa-761x642-300x253 Andrzej Czaykowski - Cichociemny

Pomnik CC w Warszawie

7 października 2013 roku w Warszawie przy ul. Matejki, naprzeciwko Sejmu R.P. odsłonięto Pomnik Cichociemnych Spadochroniarzy AK.

cc-boening-300x199 Andrzej Czaykowski - CichociemnyW 2013 roku powstał film dokumentalny „Cichociemni. Wywalcz wolność lub zgiń” (scenariusz i reżyseria Dariusz Walusiak).

W 2016 roku Sejm R.P. ustanowił rok 2016 Rokiem Cichociemnych. NBP wyemitował srebrną kolekcjonerską monetę o nominale 10 zł upamiętniającą 75. rocznicę pierwszego zrzutu Cichociemnych.

cc-monety-300x157 Andrzej Czaykowski - Cichociemnycc-pomnik-powazki--300x213 Andrzej Czaykowski - CichociemnyW 2017 roku PLL LOT umieścił znak spadochronowy oraz podpis upamiętniający Cichociemnych na kadłubie Boeinga 787 (SP-LRG).

Cichociemni są patronem wielu szczepów, drużyn oraz organizacji harcerskich. Opublikowano wiele książek i artykułów o Cichociemnych.

Na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie znajdują się groby kilku Cichociemnych oraz poświęconym Im pomnik „TOBIE OJCZYZNO”

sala-tradycji-grom Andrzej Czaykowski - Cichociemny

Sala Tradycji Jednostki Wojskowej GROM

button-publikacje_200-300x101 Andrzej Czaykowski - Cichociemny

 

Źródła:
  • informacje własne
  • Kajetan Bieniecki: Lotnicze wsparcie Armii Krajowej, Arcana, Kraków 1994 r. ISBN 83-86225-10-6
  • biogram uczestnika Powstania Warszawskiego 1944.pl
  • Karta 261/53 indeksu represjonowanych Instytutu Pamięci Narodowej. (pdf)
  • Tadeusz Swat: Niewinnie Straceni 1945-56. Wyd. Fundacja Ochrony Zabytków, Warszawa 1991.
  • Straceni w więzieniu mokotowskim.
  • Teczki więźniów 1953, Czaykowski Andrzej.

 

Zobacz także biogram w Wikipedii