Andrzej Czaykowski – Cichociemny

Andrzej Czaykowski – Cichociemny

ps. „Garda”

vel Aleksander Wasilewski,  vel Tomasz Sulikowski

 

Czaykowski_Andrzej_Rudolf-221x300 Andrzej Czaykowski - Cichociemny

mjr Andrzej Czaykowski

Ur. 7 lutego 1912 r. w Urdominie (Litwa), zm. 10 października 1953 r. w Warszawie – harcerz, żołnierz Armii Krajowej, oficer Wojska Polskiego, Armii Polskiej gen. Andersa, Armii Krajowej, uczestnik Powstania Warszawskiego, więzień sowieckich łagrów, obozów koncentracyujnych, cichociemny.

 

 

krzyz-harcerski-zhp-300x301 Andrzej Czaykowski - CichociemnyOd wiosny 1918 r. po przeprowadzce rodziny do Warszawy, uczył się w Gimnazjum im. Władysława IV, następnie Gimnazjum im. J. Lelewela, później w gimnazjum w Kutnie.

Działał w Związku Harcerstwa Polskiego, w gimnazjum w Kutnie założył drużynę harcerską.

Od 1929 r. uczył się w Korpusie Kadetów nr 1 we Lwowie, w 1932 r. zdał rgzamin dojrzałości. Od 14 lipca 1932 r. w Szkole Podchorążych Kawalerii w Grudządzu. Wydawca pisma „Tętent”, autor wierszy. Po jej ukończeniu 15 sierpnia 1934 r. awansowany na stopień podporucznika, przydzielony jako dowódca plutonu 3 szwadronu 1 Pułku Ułanów Krechowieckich im. płk. B. Moscickiego w Augustowie.

 

 

II wojna światowa

W kampanii wrześniowej dowódca plutonu łączności 1 Pułku Ułanów Krechowieckich im. Bolesława Mościckiego Suwalskiej Brygady Kawalerii. Po ciężkich walkach pod Olszewem wraz z plutonem przebił się do Wołkowyska, włączony w skład 2 szwadronu.

Po agresji sowieckiej na Polskę 17 września walczył pod Grodnem, 24 września dotarł do granicy z Litwą, internowany w Olicie, następnie w Rakiszkach. 28 grudnia uciekł, przed Kowno dotarł do Wilna. Wstąpił do Związku Walki Zbrojnej.

11 lutego 1940 r. jako łącznik ZWZ dotarł do Warszawy, po przekroczeniu granicy w rejonie Oszmiany 13 lutego aresztowany przez Sowietów. Skazany na pięć lat łagrów, wywieziony do obozuw Kargopolu, w rejonie Archangielska.

Po układzie Sikorski – Majski zwolniony 15 października 1941 r., w połowie listopada 1941 r. wstąpił do Armii Polskiej gen. Andersa w Buzułuku, przydzielony jako dowódca plutonu szwadronu przybocznego gen. Władysława Andersa.

 

Grzegorz Skrukwa – Armia Andersa – nadzieja dla Polaków w ZSRR
w: Zesłaniec, 2008, nr. 34, s. 29 – 40

 

Andrzej Wojtaszak – Armia Polska w ZSRR
w: Zesłaniec, 2007, nr 32, s. 89 – 106

 

 

Cichociemny

button-zrzuty_200-150x150 Andrzej Czaykowski - CichociemnyW połowie grudnia 1942 r. zgłosił się do służby w Kraju. Przez Bagdad, Suez, Durban (Afryka Południowa), Rio de Janeiro (Brazylia), Nowy Jork (USA) dotarł w maju 1943 r. do Glasgow (Wielka Brytania). Przeszkolony ze specjalnością w dywersji i odbiorze zrzutów, zaprzysiężony na rotę AK 3 września 1943 r. Awansowany na stopień rotmistrza 10 października 1943 r., przerzucony do Głownej Bazy Przerzutowej w Brindisi (Włochy).

Halifax-mk3-300x225 Andrzej Czaykowski - Cichociemny

Handley Page Halifax

Zrzucony do okupowanej Polski w nocy z 16 na 17 kwietnia 1944 roku w sezonie operacyjnym „Riposta”, w operacji lotniczej „Weller 10” (dowódca operacji: F/L Stanisław Daniel, ekipa skoczków nr: XLIV), z samolotu Halifax JP-222 „E” (1586 Eskadra PAF, załoga: pilot – F/O Kazimierz Szrajer, pilot – F/S Roman Szwedowski / nawigator – F/L Stanisław Daniel / radiotelegrafista – F/S Bazyli Chmaruk / mechanik pokładowy – Sgt. Marcin Chmielewski / strzelec – Sgt. Antoni Wesołowski / despatcher – Sgt. Józef Petryszak).

Brindisi_1-300x199 Andrzej Czaykowski - Cichociemny

lotnisko w Brindisi (Włochy)

Start z lotniska Campo Casale nieopodal Brindisi, zrzut na zapasową placówkę odbiorczą „Przycisk”, w okolicy miejscowości Kazimierzów,  7 km  od Sochaczewa. Planowana placówka odbiorcza „Chochla” o godz. 00.14 nie czuwała (nie odpowiedziała na nadawany sygnał).

Razem z nim skoczyli: ppor. Tadeusz Nowobilski ps. Dzwon, kpt. Leopold Skwierczyński ps. Aktor, ppłk. dypl. Adam Szydłowski ps. Poleszuk. Był to drugi lot tej ekipy, w poprzednim (12/13 kwietnia) nie można było wykonać zadania. Skoczkowie przywieźli m.in. 216 tys. dolarów i 6 tys. dolarów w złocie na potrzeby AK. Zrzucono także dziewięć zasobników oraz sześć paczek, wraz ze skoczkami w pięciu nalotach na placówkę w godz. 00.20 – 00.40. Samolot powrócił szczęśliwie do bazy po locie trwającym  dziesięć godzin.

Po skoku aklimatyzacja do realiów okupacyjnych, mieszkał w Warszawie przy ul. Marszałkowskiej 94/6 u Marii Natanson. Od maja 1944 r. przydzielony do Komendy Głównej AK jako oficer operacyjny Komórki Przerzutów Powietrznych „M II-Grad”, od lipca do Oddziału I KG AK.

 

 

Powstanie Warszawskie

button-cc-pw__ Andrzej Czaykowski - CichociemnyUczestniczył w Postaniu Warszawskim, początkowo jako zastępca dowódcy 2 batalionu Pułku „Baszta”. Od 19 sierpnia organizator oraz dowódca batalionu „Ryś” Pułku „Waligóra”. Wraz z batalionem uczestnik ciężkich walk na Mokotowie oraz Sielcach, 15 września ranny. Zastępca dowódcy połączonych batalionów „Oaza-Ryś” kpt. Jacka Wyszogrodzkiego ps. Janusz.

26 września wraz z grupą żołnierzy przeszedł kanałami do Śródmieścia Południowego, następnie dowódca grupy mokotowskiej na odcinku taktycznym, dowodzonym przez Cichociemnego mjr. Narcyza Łopianowskiego ps. Sarna. Za niezwykłą dzielność 1 października 1944 r. odznaczony Virtuti Military, awansowany na stopień majora.

Po upadku Powstania wyszedł z grupą żołnierzy do Ożarowa, uciekł, dotarł do Milanówka. Od grudnia w składzie odtworzonej Komendy Głownej AK, nadal w Komórce Przerzutów Powietrznych „Syrena”, następnie w Oddziale III (operacyjnym).

29 grudnia 1944 r. aresztowany w Częstochowie przez gestapo, osadzony w więzieniu w Tomaszowie Mazowieckim, następnie Montelupich w Krakowie. W połowie stycznia 1945 r. wywieziony do obozu Gross-Rosen, następnie Mittelbau-Dora k. Nordhausen. 11 kwietnia uwolniony przez żołnierzy amerykańskich.

 

Aleksander Dobraczyński – Kanały warszawskie. Ich rola podczas Powstania Warszawskiego 1944 r.
w: Koło Byłych Żołnierzy AK – Oddział Londyn, polishresistance-ak.org

 

 

Po wojnie
Oddzial-VI-Londyn-300x253 Andrzej Czaykowski - Cichociemny

Oddział VI SNW, Londyn

Od maja 1945 r. w Wielkiej Brytanii, zameldował się w Oddziale VI (Specjalnym) Sztabu Naczelnego Wodza w Londynie.

Od czerwca 1945 r. przydzielony do 12 Pułku Ułanów Podolskich 3 Dywizji Strzelców Karpackich, od lutego 1946 r. zastępca dowódcy pułku.

Od kwietnia 1947 r. w Londynie, zdemobilizowany 25 lipca 1947 r. Działał w Stowarzyszeniu Polskich Kombatantów, m.in. jako wiceprezes.

Po rozmowach z gen. Romanem Odzierzyńskim, ministrem spraw wewnętrznych rządu RP na uchodźstwie,  29 lipca 1949 r. powrócił do kraju jako Tomasz Sulikowski.

13 sierpnia 1951 r. w Krakowie aresztowany przez UB w Krakowie przy ul. Łobzowskiego 43/11.  Osadzony w więzieniu w Warszawie przy ul. Rakowieckiej. 30 kwietnia 1953 r. przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie, pod fałszywym zarzutem szpiegostwa skazany na śmierć i utratę praw publicznych. W śledztwie milczał. 31 sierpnia 1953 r. Najwyższy Sąd Wojskowy utrzymał wyrok.

10 października 1953 r. rozstrzelany w więzieniu mokotowskim w Warszawie. W egzekucji uczestniczył członek składu sędziowskiego por. Stefan Michnik.

Miejsce pochówku nieznane, prawdopodobnie Służew, symboliczny grób na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie w Kwaterze „Na Łączce”.

 

Krzysztof Adam Tochman – Uzupełnienia do „Cichociemnych” J. Tucholskiego
w: Zeszyty Historyczne nr 99, s. 207 – 211, Instytut Literacki, Paryż 1992 r.

 

Andrzej Bogusławski – Jeszcze o „Cichociemnych” J. Tucholskiego
w: Zeszyty Historyczne nr 101, s. 212 – 217, Instytut Literacki, Paryż 1992 r.

 

 

Awanse

 

 

Ordery i odznaczenia

 

 

Życie rodzinne

Syn Witolda, ziemianina oraz Haliny z domu Przegonia-Kryńskiej. Rodziny nie założył

 

 

Upamiętnienie

PL_Warsaw_st_Hyacinth_church_cichociemni_commemorative_plaque-229x300 Andrzej Czaykowski - Cichociemny

Tablica w kościele św. Jacka w Warszawie, upamiętniająca poległych cichociemnych

CC-tablica-JW-GROM-204x300 Andrzej Czaykowski - Cichociemny

tablica upamiętniająca poległych Cichociemnych
w Sali Tradycji JW GROM

 

W 1980 roku w lewej nawie kościoła św. Jacka przy ul. Freta w Warszawie odsłonięto tablicę Pamięci żołnierzy Armii Krajowej, cichociemnych spadochroniarzy, poległych za niepodległość Polski.

W Sali Tradycji Jednostki Wojskowej GROM znajduje się tablica upamiętniająca Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej, którzy oddali życie za Ojczyznę.

4 września 1993 r. w Warszawie na placu przy kościele św. Antoniego odsłonięto poświęconą Mu tablicę pamiątkową.

 
 

 

 

cc-Czaykowski-scan_050-300x214 Andrzej Czaykowski - Cichociemny

Z paszportu „Cichociemni”, żródło: PWPW

 

W grudniu 2016 r. Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych dla uczczenia pamięci 316 Cichociemnych wyprodukowała w limitowanej serii stu egzemplarzy paszport testowy „Cichociemni”.

 

 

 

 

Upamiętnienie Cichociemnych

jw-grom-pomnik-cc-4-300x248 Andrzej Czaykowski - Cichociemnyjw-grom-pomnik-cc-3-300x238 Andrzej Czaykowski - CichociemnyW 1989 r. powstał film dokumentalny „Cichociemni” (scenariusz i reżyseria Marek Widarski).

15 maja 2005 odsłonięto na terenie jednostki specjalnej – Jednostki Wojskowej GROM w Warszawie pomnik poświęcony cichociemnym spadochroniarzom AK. Znaczna część ekspozycji Sali Tradycji jednostki GROM poświęcona jest Cichociemnym.

Od 4 sierpnia 1995 roku jednostka nosi nazwę – Jednostka Wojskowa GROM im. Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej

W 2008 roku powstał film dokumentalny „My cichociemni. Głos żyjących” (scenariusz i reżyseria Paweł Kędzierski).

pomnik-cc-warszawa-761x642-300x253 Andrzej Czaykowski - Cichociemny

Pomnik CC w Warszawie

7 października 2013 roku w Warszawie przy ul. Matejki, naprzeciwko Sejmu R.P. odsłonięto Pomnik Cichociemnych Spadochroniarzy AK.

cc-boening-300x199 Andrzej Czaykowski - CichociemnyW 2013 roku powstał film dokumentalny „Cichociemni. Wywalcz wolność lub zgiń” (scenariusz i reżyseria Dariusz Walusiak).

W 2016 roku Sejm R.P. ustanowił rok 2016 Rokiem Cichociemnych. NBP wyemitował srebrną kolekcjonerską monetę o nominale 10 zł upamiętniającą 75. rocznicę pierwszego zrzutu Cichociemnych.

cc-monety-300x157 Andrzej Czaykowski - Cichociemnycc-pomnik-powazki--300x213 Andrzej Czaykowski - CichociemnyW 2017 roku PLL LOT umieścił znak spadochronowy oraz podpis upamiętniający Cichociemnych na kadłubie Boeinga 787 (SP-LRG).

Cichociemni są patronem wielu szczepów, drużyn oraz organizacji harcerskich. Opublikowano wiele książek i artykułów o Cichociemnych.

Na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie znajdują się groby kilku Cichociemnych oraz poświęconym Im pomnik „TOBIE OJCZYZNO”

sala-tradycji-grom Andrzej Czaykowski - Cichociemny

Sala Tradycji Jednostki Wojskowej GROM

button-publikacje_200-300x101 Andrzej Czaykowski - Cichociemny

 

Źródła:
  • informacje własne
  • Kajetan Bieniecki: Lotnicze wsparcie Armii Krajowej, Arcana, Kraków 1994 r. ISBN 83-86225-10-6
  • biogram uczestnika Powstania Warszawskiego 1944.pl
  • Karta 261/53 indeksu represjonowanych Instytutu Pamięci Narodowej. (pdf)
  • Tadeusz Swat: Niewinnie Straceni 1945-56. Wyd. Fundacja Ochrony Zabytków, Warszawa 1991.
  • Straceni w więzieniu mokotowskim.
  • Teczki więźniów 1953, Czaykowski Andrzej.

 

Zobacz także biogram w Wikipedii

 

pl_PLPolski
en_GBEnglish (UK) pl_PLPolski