Teodor Cetys – Cichociemny

Teodor Cetys – Cichociemny

pseud. „Sław”, „Sławek”, „Wiking”

 

Cetys_Teodor-254x300 Teodor Cetys - Cichociemny

mjr Teodor Cetys

ur. 27 lipca 1908 r. w Warszawie, zm. 17 marca 1993 r. w Otwocku – harcerz, inżynier budownictwa lądowego, oficer Wojska Polskiego, Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, Armii Krajowej, więzień sowieckich łagrów, cichociemny

 

 

krzyz-harcerski-zhp-300x301 Teodor Cetys - CichociemnyW latach 1923 – 1927 uczył się w Państwowej Średniej Szkole Technicznej Kolejowej. Działał w 9 Warszawskiej Drużynie Harcerskiej.

Od 15 października 1927 r. przez rok pracował jako technik w biurze projektów Warszawskiej Spółki Akcyjnej Budowy Parowozów.

Od 15 listopada 1928 r. w Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowi Mazowieckiej, po jej ukończeniu 30 lipca 1929 r. awansowany na stopień kaprala podchorążego. Od 15 października 1939 r. w Szkole Podchorążych Inżynierii.

Awansowany do  stopnia podporucznika 15 sierpnia 1932 r. ze starszeństwem od 15 sierpnia 1931 r. Przydzielony jako dowódca plutonu, następjnie od 21 października 1834 dowódca kompanii 3 Batalionu Saperów Wileńskich w Wilnie. Awansowany do stopnia porucznika 13 matca 1935 r., przydzielony jako dowódca samodzielnego plutonu w Ośrodku Sapersko – Pionierskim 29 Dywizji Piechoty, następnie od 16 kwietnia 1937 r. adiutant dowódcy Ośrodka.

5 lutego 1937 r. zdał jako ekstern egzamin dojrzałości w Wilnie, odbył staż przed Wyższą Szkołą Wojenną. W 1938 r. zdał egzamin do Wyższej Szkoły Wojennej (rocznik 1939/1940).

Od 1 stycznia 1938 r. ponownie dowódca samodzielnego plutonu w Ośrodku Sapersko – Pionierskim 29 Dywizji Piechoty, od 11 lutego 1939 r. uczestnik kursu próbnego przed Wyższą Szkołą Wojenną w Rembertowie. Od 27 sierpnia 1939 r. dowódca 2 kompanii 29 Batalionu Saperów 29 Dywizji Piechoty.

 

 

II wojna światowa

W kampanii wrześniowej, od 8 września dowódca Batalionu Saperów 29 Dywizji Piechoty, w składzie Armii „Prusy”. Po kapitulacji w II bitwie tomaszowskiej w niewoli niemieckiej, w rejonie Biłgoraja. Uciekł,przez Warszawę dotarł 3 listopada do granicy z Węgrami, 11 listopada przekroczył granicę  włosko – francuską.

Od 21 listopada do 24 grudnia w koszarach Bessieres w Paryżu (Francja), przydzielony jako dowódca plutonu, następnie dowódca kompanii szkolnej w Centrum Wyszkolenia Saperów. Od 6 maja 1940 r. dowódca kompanii podoficerskiej.

Po upadku Francji ewakuowany z St. Jean de Luz statkiem m/s „Batory”, 23 czerwca 1940 r. dotarł do Plymouth (Wielka Brytania). Od 26 czerwca adiutant dowódcy Batalionu Saperów w Elgin.

Od 2 stycznia 1941 r. do 31 maja 1941 r. uczestnik kursu Wyższej Szkoły Wojennej w Londynie (I na obczyźnie), po jego ukończeniu mianowany oficerem dyplomowanym.

 

Maciej Szczurowski – Geneza formowania Armii Polskiej we Francji 1939 – 1940
w: Piotrkowskie Zeszyty Historyczne, 2002, nr 4 s. 115 – 143

 

Monika Bielak – Ewakuacja żołnierzy polskich z Francji do Wielkiej Brytanii
i Afryki Północnej w latach 1940-1941
w: IPN, Polska 1918-1989 – Od niepodległości do niepodległości. Historia Polski 1918-1989

 

 

Cichociemny

button-zrzuty_200-150x150 Teodor Cetys - CichociemnyZgłosił się do służby w Kraju. Przeszkolony ze specjalnością w dywersji, zaprzysiężony na rotę AK 6 lutego 1942 r. Awansowany do stopnia kapitana, ze starszeństwem od 9 kwietnia 1942 r.

Halifax-mk3-300x225 Teodor Cetys - Cichociemny

Handley Page Halifax

Zrzucony do Polski w nocy z 8 na 9 kwietnia 1942 r. w operacji lotniczej „Cravat” (dowódca operacji: F/O Mariusz Wodzicki, ekipa skoczków nr: VIII), z samolotu Halifax L-9618 „W” (138 Dywizjon RAF, załoga: pilot – F/S Julian Pieniążek, pilot – F/S Stanisław Kłosowski / nawigator – F/O Mariusz Wodzicki / radiotelegrafista – P/O Ignacy Bator / mechanik pokładowy – Sgt. Czesław Kozłowski / strzelec – Sgt. Zdzisław Nowiński / despatcher – F/S Tadeusz Madejski).

Tempsford-300x222 Teodor Cetys - Cichociemny

Lotnisko RAF, Tempsford

Start z lotniska Tempsford, zrzut na placówkę odbiorczą „Łąka”, w okolicach miejscowości Drzewicz, 10 km od Łowicza.

Razem z nim skoczyli: por. Adam Boryczka ps. Brona, kpt. dypl. Henryk Kożuchowski ps. Hora, kpt. dypl. Stefan Mich ps. Jerz, por. Roman Romaszkan ps. Tatar, por. dypl. Alfred Zawadzki ps. Kos.Samolot zrzucił skoczków oraz jedną paczkę w pierwszym nalocie na placówkę odbiorczą, o godz. 01.20. W drodze powrotnej samolot ok. godz. 02.55 w rejonie Szczecina został silnie ostrzelany przez niemiecką artylerię przeciwlotniczą, jednak szczęśliwie powrócił do bazy po locie trwającym 12 godzin 15 minut. Był to ostarni zrzut w pierwszym, próbnym sezonie operacyjnym.

Po skoku aklimatyzacja do realiów okupacyjnych w Warszawie, mieszkał przy ul. Widok 7/7.

Od maja przydzielony do Okręgu Wilno AK, dotarł do Wilna 27 czerwca 1942 r., mianowany szefem Oddziału III Komendy Okręgu Wilno AK. Od połowy czerwca 1943 r. także jako zastępca szefa sztabu Komendy Okręgu.

Od czerwca 1944 r. szef sztabu oddziałów partyzanckich Okręgów:  Wilno i Nowogródek AK, także podczas operacji Ostra Brama, tj. ataku oddziałów AK na Wilno w nocy  6/ 7 lipca 1944 r. 

17  lipca 1944 r. aresztowany oraz rozbrojony, z płk  Aleksandrem Krzyżanowskim ps. Wilk, w Wilnie przy ul. Kościuszki 16, w kwaterze gen. Czerniachowskiego, dowódcy 3 Frontu Białoruskiego, gdzie przybył na rzekomą „naradę”.

miejsca-zeslan-Polakow-300x172 Teodor Cetys - Cichociemny

GUŁ-ag – mapa zesłań, pracy i straceń Polaków

Od 17 lipca osadzony w więzieniu  w Wilnie, przy ul. Ofiarnej oraz Łukiszkach, od 15 lutego 1946 r. w łagrze w Ostaszkowie.

W nocy 23/24 czerwca 1946 r. wraz z Cichociemnym ppłk Adamem Szydłowskim ps. Poleszuk uciekł, jednak po ok. 3 tygodniach ponownie aresztowany pod Płockiem, ponownie osadzony w Ostaszkowie, w obozowym karcerze. Po podjęciu głodówki przewieziony do szpitala w Ostaszkowie, następnie ponownie w łagrze. Od maja 1947 r. w łagrze w Morszańsku  (Tambowska Obłast), od lipca 1948 r. w Brześciu. 25 lipca 1948 r. powrócił do Polski.

 

 

Po wojnie

Od 11 października 1948 r. kierownik budowy oraz kierownik grupy robót Warszawskiego Przedsiębiostwa Budownictwa Przemysłowego.

W 1952 r. obronił dyplom inżyniera na Politechnice Warszawskiej. Od 15 grudnia 1952 r. do 20 sierpnia 1961 r. naczelny inżynier Warszawskiego Przedsiębiorstwa Budowy Elektrowni i Przemysłu „Beton-Stal”, budującego m.in. elektrociepłownie w Warszawie: Żerań i Siekierki, elektrownie w Adamowie, Koninie i Łodzi, elektrociepłownię w Kozienicach. Od 21 sierpnia 1961 r. dyrektor i naczelny inżynier Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego „Stalbet”. Od 16 stycznia 1964 r. naczelny inżynier oraz p.o. dyrektora Puławskiego Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego.

Od 1 stycznia 1966 r. dyrektor Zakładu Badań i Doświadczeń przy Zjednoczeniu Budownictwa Przemysłowego „Centrum” oraz pełnomocnik ds. budowy fabryki półprzewodników TEWA.  Od 1 lutego 1972 r. naczelny inżynier Warszawskiego Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego „Dźwigar” oraz pełnomocnik dyrektorów zjednoczeń: Budownictwa Przemysłowego „Centrum” i Przemysłu Elektronicznego ds. budowy Zakładu półprzewodników „Unitra”.  Od 1 stycznia 1974 r. na emeryturze.

Zmarł 17 marca 1993 r. w Otwocku, pochowany na Cmentarzu Powązkowskim.

 

 

Awanse

 

 

Odznaczenia

 

 

Twórczość

cetys-500px-212x300 Teodor Cetys - CichociemnyW lutym 2015 roku Wydawnictwo Tetragon opublikowało książkę zawierającą Jego wspomnienia pt. Z Warszawy do Warszawy. Zapiski cichociemnego (oprac. Juliusz S. Tym).

 

 

Życie rodzinne

Syn Stanisława, rzemieślnika oraz Amelii z domu Ruszczyńskiej. Miał czworo rodzeństwa, m.in. siostrę Marię Cetys.

W 1950 r. zawarł związek małżeński z Heleną z z domu Komorowską (ur. 1917 r.), primo voto Ostrowską. Ojczym Marka Ostrowskiego (ur. 1944 r.), dziennikarza.

 

 

Upamiętnienie Cichociemnych

jw-grom-pomnik-cc-4-300x248 Teodor Cetys - Cichociemnyjw-grom-pomnik-cc-3-300x238 Teodor Cetys - CichociemnyW 1989 r. powstał film dokumentalny „Cichociemni” (scenariusz i reżyseria Marek Widarski).

15 maja 2005 odsłonięto na terenie jednostki specjalnej – Jednostki Wojskowej GROM w Warszawie pomnik poświęcony cichociemnym spadochroniarzom AK. Znaczna część ekspozycji Sali Tradycji jednostki GROM poświęcona jest Cichociemnym.

Od 4 sierpnia 1995 roku jednostka nosi nazwę – Jednostka Wojskowa GROM im. Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej

W 2008 roku powstał film dokumentalny „My cichociemni. Głos żyjących” (scenariusz i reżyseria Paweł Kędzierski).

pomnik-cc-warszawa-761x642-300x253 Teodor Cetys - Cichociemny

Pomnik CC w Warszawie

7 października 2013 roku w Warszawie przy ul. Matejki, naprzeciwko Sejmu R.P. odsłonięto Pomnik Cichociemnych Spadochroniarzy AK.

cc-boening-300x199 Teodor Cetys - CichociemnyW 2013 roku powstał film dokumentalny „Cichociemni. Wywalcz wolność lub zgiń” (scenariusz i reżyseria Dariusz Walusiak).

W 2016 roku Sejm R.P. ustanowił rok 2016 Rokiem Cichociemnych. NBP wyemitował srebrną kolekcjonerską monetę o nominale 10 zł upamiętniającą 75. rocznicę pierwszego zrzutu Cichociemnych.

cc-monety-300x157 Teodor Cetys - Cichociemnycc-pomnik-powazki--300x213 Teodor Cetys - CichociemnyW 2017 roku PLL LOT umieścił znak spadochronowy oraz podpis upamiętniający Cichociemnych na kadłubie Boeinga 787 (SP-LRG).

Cichociemni są patronem wielu szczepów, drużyn oraz organizacji harcerskich. Opublikowano wiele książek i artykułów o Cichociemnych.

Na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie znajdują się groby kilku Cichociemnych oraz poświęcony Im pomnik „TOBIE OJCZYZNO”

sala-tradycji-grom Teodor Cetys - Cichociemny

Sala Tradycji Jednostki Wojskowej GROM

button-publikacje_200-300x101 Teodor Cetys - Cichociemny

Źródła:
  • informacje własne
  • Teodor Cetys: Z Warszawy do Warszawy. Zapiski cichociemnego. Warszawa: Tetragon, 2015. ISBN 9788363374303.
  • Krzysztof Tochman: Słownik biograficzny cichociemnych. Wyd. 3. T. 1. Rzeszów: 2008, s. 42–44. ISBN 9788392453482.
  • Kajetan Bieniecki: Lotnicze wsparcie Armii Krajowej, Arcana, Kraków 1994 r. ISBN 83-86225-10-6
  • Jan Erdman: Droga do Ostrej Bramy. Londyn: 1984.
  • Longin Tomaszewski: Wileńszczyzna lat wojny i okupacji 1939–1945. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2001. ISBN 8388794108.

 

Zobacz także biogram w Wikipedii