Tag Archives: Wachlarz

Armia Krajowa

 


41_cc-Tobie-Ojczyzno-grupa-250x139 Armia KrajowaSpis treści:


 

Orzel_AK-244x300 Armia Krajowa

Armia Krajowa to zakonspirowane siły zbrojne Polskiego Państwa Podziemnego, działające na terytorium II Rzeczypospolitej, okupowanym przez hitlerowskie Niemcy oraz ZSRR.

Jej protoplastą były: Służba Zwycięstwu Polski utworzona 27 września 1939 oraz Związek Walki Zbrojnej powołany 13 listopada 1939 przez władze R.P.  14 lutego 1942 rozkazem Naczelnego Wodza – generała broni  Władysława Sikorskiego – została przemianowana na Armię Krajową.

Była najliczniejszą, najdłużej działającą, a także stosującą najbardziej zróżnicowane formy walki  formacją zbrojną w okupowanej Europie. Była podziemnym Wojskiem Polskim. Niezwykłe jest także to, że Jej prymatem była walka o niepodległość Polski ponad partyjnymi i politycznymi uprzedzeniami.

W skład Armii Krajowej weszły m.in. oddziały: części Narodowej Organizacji Wojskowej (od 1942), Konfederacji Narodu (od sierpnia 1943), części Narodowych Sił Zbrojnych (od 1944), części Batalionów Chłopskich (od 1943), Gwardii Ludowej WRN (od 1940).

Zanim kraj upadł, polskie władze położyły fundament pod rozległą organizację zbrojnego oporu. W kraju pozostało dziewięciuset Polaków wyszkolonych w walce partyzanckiej, a w trzystu podziemnych schronach w całym kraju zmagazynowano materiały wybuchowe, granaty, karabiny i pistolety. Polska spośród wszystkich okupowanych krajów najbardziej odrzuciła kolaborację. Jej Armia Krajowa (od 14 lutego 1942 roku, wcześniej od listopada 1939 – Związek Walki Zbrojnej) – największy, najbardziej zaawansowany i najlepiej zorganizowany ruch oporu w całej Europie – nie pozostawiła żadnej wątpliwości, że oczekuje od Polaków, że przeciwstawią się Niemcom w każdy możliwy sposób – poczynając od odmawiania współpracy, a kończąc na dywersji i sabotażu
Lyne Olson, Wyspa ostatniej nadziei. Anglicy, Polacy i inni, s. 188

 

Fenomen Polskiego Państwa Podziemnego

polskie-panstwo-podziemne-300x215 Armia KrajowaArmia Krajowa była częścią Polskiego Państwa Podziemnego. Funkcjonujące podczas II wojny św. w okupowanej Polsce konspiracyjne struktury polskiego państwa, podległe rządowi na uchodźstwie (najpierw we Francji, potem w Wielkiej Brytanii) są fenomenem na skalę światową. Nie było nigdy nigdzie na świecie tak rozbudowanej oraz tak sprawnie funkcjonującej struktury.

Okupowana Polska miała swój rząd w Londynie oraz własne Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. W okupowanym kraju działały podziemne sądy, wydające wyroki, które egzekwowali żołnierze AK.

Przez całą okupację działały tajne komplety, czyli podziemne szkoły. Na terenie Generalnej Guberni działało ok 2 tys. szkół średnich. Podziemne uczelnie podczas wojny wyszkoliły w konspiracji ok. 10 tys. studentów. Przez cały czas okupacji wydawano podziemną prasę (ok. 1400 tytułów) oraz książki. Na przełomie 1943/44 łączny nakład prasy podziemnej wynosił ok. 250 tys. czasopism, 65,5 tys. broszur oraz ok. 120 tys. ulotek. Działały także podziemne teatry, organizowano koncerty, wieczory poetyckie…

Marek Ney-Krwawicz – Fenomen Polskiego Państwa Podziemnego
w: Biuletyn informacyjny AK nr 1 (237) styczeń 2010, s. 12 – 16

 

Marek Ney-Krwawicz – Armia Krajowa w strukturach Polskiego Państwa Podziemnego
w: Biuletyn informacyjny AK nr 2 (262) luty 2012, s. 7 – 10

 

Konspiracyjna Armia Krajowa

Działająca w konspiracji Armia Krajowa składała się wyłącznie z ochotników, w szczytowym okresie swego istnienia liczyła aż 390 tys. żołnierzy! Liczebnie była liczniejsza niż Wojsko Polskie na początku 1939. Była armią bez koszar. W 1944 służyło w niej 10,8 tys. oficerów, w większości żołnierzy zawodowych. Stanowiska dowódcze, na różnych szczeblach, obejmowały także osoby cywilne. Przy tej liczebności wojska brakowało zawodowej kadry dowódczej. Cichociemni mieli wydatnie pomóc w przygotowaniu i przeprowadzeniu powstania powszechnego w Kraju! Mieli wesprzeć realizację celu strategicznego oraz taktycznego AK.

Celem władz polskich podczas II wojny światowej było odzyskanie niepodległości oraz odbudowa państwa w granicach co najmniej z sierpnia 1939, z przyłączeniem obszaru Prus Wschodnich, Gdańska, Pomorza i Śląska Opolskiego.

Celem strategicznym Armii Krajowej było przeprowadzenie w Polsce, w końcowej fazie wojny zwycięskiego powstania powszechnego. Celem taktycznym było prowadzenie walki bieżącej: wywiad, sabotaż, represje, dywersja. Według tajnego brytyjskiego raportu z 25 listopada 1941, w Związku Walki Zbrojnej służyło wówczas 121 tys. żołnierzy, w tym niespełna 3,8 tys. oficerów. Zaledwie 35 tys. miało broń…

 

Patryk Pleskot – W różnorodności siła. Pluralizm ideowy Armii Krajowej
w: Biuletyn informacyjny AK nr 2 (262) luty 2012, s. 25 – 29

 

 

Dywersja i wywiad

Działalność Armii Krajowej szczegółnie koncentrowała się na dywersji, sabotażu oraz wywiadzie. W latach 1942 – 1945 oddziały żołnierzy Polski Walczącej przeprowadziły ponad 110 tys. akcji zbrojnych oraz dywersyjnych, w tym ponad 2,3 tys. na transport (m.in. wykolejono 1,3 tys. pociągów z wojskiem i uzbrojeniem). Zabito w walce ponad 150 tys. niemieckich żołnierzy i policjantów oraz kolaborantów.

Wywiad AK m.in. zdobył informacje o konstrukcji oraz ustalił miejsce produkcji rakiet V1 i V2 w Peenemünde na wyspie Uznam. Najbardziej znaczącym sukcesem polskiego wywiadu było rozpracowanie niemieckiego systemu szyfrowania informacji, znanego jako „Enigma”. Już w 1942 Polacy dostarczyli dokumenty opisujące strukturę całości niemieckich sił lądowych i powietrznych.

„(…) wyrażam uznanie Armii Krajowej za dokonany wysiłek w ostatnim roku i zapewniam Pana, że uważamy ją dzisiaj za najlepiej zorganizowaną i najbardziej sprawną armię podziemną w Europie

gen. Collin Gubbins (SOE) w liście z 1 maja 1943 do gen. Tadeusza Klimeckiego (szef Sztabu Naczelnego Wodza)

 

Wkład polskiego wywiadu w wysiłek aliantów 1945 ocenił oficer łącznikowy MI6 (1940-1946) komandor Wilfred Dunderdalespośród 45 770 raportów wywiadowczych z okupowanej Europy, które dotarły w czasie wojny do aliantów, 22 047, czyli 48 procent, pochodziło ze źródeł polskich. (…) Wynika z tego, że w ciągu ostatnich pięciu lat polscy agenci w Europie pracowali bez przerwy i że dostarczyli oni, mimo wielkiego zagrożenia dla siebie i swoich rodzin, wielką ilość materiału wszelkiego rodzaju i obejmującego wiele tematów”.

W 2004 oraz w 2005 opublikowano ustalenia Polsko-Brytyjskiej Komisji Historycznej pt. ”Polsko – brytyjska współpraca wywiadowcza podczas II wojny światowej” (wyd. Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, Warszawa 2004, 2005 ISBN 83-89115-11-5 oraz ISBN 83-89115-37-9. W 2005 brytyjski rząd oficjalnie potwierdził że ok. połowa tajnych raportów dla aliantów z okupowanej Europy pochodziła od Polaków.

 

Formacje dywersyjne

Armia_krajowa_struktury-256x300 Armia KrajowaW trakcie swych działań AK tworzyła specjalne formacje dywersyjne: (20-04-1940) Związek Odwetu,  (sierpień 1940) Wachlarz, (maj 1942) Organizację Specjalnych Akcji Bojowych Osa. 22 stycznia 1943 powołano Kierownictwo Dywersji (Kedyw) KG AK. Skupiał Związek Odwetu, Wachlarz, Tajna Organizację Wojskową oraz grupy bojowe Szarych Szeregów.

W czerwcu 1943 powołano Agat (akronim: anty-gestapo), którego dowódcą został Cichociemny, kpt. Adam Borys ps. Pług. W styczniu 1944 jednostka zmieniła nazwę na Pegaz (przeciw-gestapo), a w czerwcu 1944 na Parasol. Przeprowadziła wiele spektakularnych akcji, m.in. przeciwko hitlerowskim dygnitarzom, w tym zamach na kata Warszawy – Franza Kutscherę.

 

Cichociemni

Przerzucani do Polski Cichociemni – wysokiej klasy specjaliści, przeszkoleni w wywiadzie, sabotażu, dywersji, łączności – obejmowali w Armii Krajowej odpowiedzialne funkcje we wszystkich pionach oraz na rozmaitych szczeblach dowodzenia, z funkcją Dowódcy AK włącznie. Podstawowym zadaniem Cichociemnych było wsparcie Armii Krajowej w konspiracyjnej walce w okupowanej Polsce, także przygotowywanie powstania powszechnego, które planowano rozpocząć w ostatniej fazie wojny w Polsce oraz odtworzenie Sił Zbrojnych R.P. po wojnie – także w Polsce.

Cichociemni, choć nie byli formalnie istniejącą jednostką, stali się prekursorami współczesnych jednostek specjalnych. Działania powietrznodesantowe, operacje specjalne, przeprowadzane z użyciem specjalnie wyszkolonych, elitarnych formacji komandosów, są obecnie kluczowym elementem wszelkich strategii oraz  doktryn militarnych na świecie. W Polsce Ich tradycje kontynuuje Jednostka Wojskowa GROM.

 

 

Kazimierz Iranek-Osmecki – Charakter i oblicze polskiego podziemia wojskowego
Londyn 1951 r.  w: Biuletyn informacyjny AK  nr 2 (262) luty 2012, s. 14 – 24

 

Status prawny Armii Krajowej
AK-pomnik-266x300 Armia Krajowa

pomnik Armii Krajowej i Polskiego Państwa Podziemnego w Warszawie

Związek Walki Zbrojnej, później Armia Krajowa miał dosyć specyficzny status prawny. Niektórzy historycy błędnie uważają AK za integralną część Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, a nawet stawiają między nimi znak równości, wprowadzając do publicznego obiegu termin PSZ/AK. Niektórzy politycy akceptują publicznie nawet oczywistą bzdurę, jakoby Cichociemni żołnierze Armii Krajowej rzekomo „stali na czele alianckich operacji wojennych”. To błędne uproszczenia.

Wszyscy żołnierze (w czynnej służbie wojskowej) w okupowanej Polsce stanowili Armię Krajową (choć nie wszyscy się podporządkowali AK, nie wszystkie organizacje scalono) i podlegali dowódcy AK (a nie bezpośrednio Naczelnemu Wodzowi, dowodzącemu PSZ na Zachodzie). Oczywiście dotyczyło to także Cichociemnych.

Rubens-900-300x166 Armia Krajowa

Siedziba Naczelnego Wodza – hotel Rubens, Londyn

Dowódca Armii Krajowej miał wobec żołnierzy Armii Krajowej uprawnienia Naczelnego Wodza do czasu przybycia na terytorium RP NW funkcjonującego na obczyźnie – stanowił tak dekret Prezydenta RP z 1 września 1942 „O tymczasowej organizacji władz na ziemiach Rzeczpospolitej” (powtórzony ze zmianami 26 kwietnia 1944). Polscy żołnierze w okupowanej Polsce byli zatem żołnierzami Armii Krajowej, a nie żołnierzami PSZ; podlegali dowódcy AK. Z dekretu nie wynika, aby AK była częścią PSZ, natomiast wynika, że Dowódca AK podlegał Naczelnemu Wodzowi w Londynie (nota bene, był przezeń wyznaczony).

Art. 12 ust. 1 dekretu Prezydenta R.P. stanowił:
„Na czas nieobecności Naczelnego Wodza dowództwo Sił Zbrojnych na ziemiach Rzeczpospolitej sprawuje wyznaczony przez Naczelnego Wodza i podległy jemu bezpośrednio Komendant Sił Zbrojnych w Kraju”.

Droga do ostatecznego przyjęcia tego dekretu znakomicie ilustruje realność „dowodzenia Armią Krajową” przez Naczelnego Wodza w Londynie – otóż Prezydent RP podpisał ten dekret 1 września 1942, w październiku1942 został wysłany do Delegata Rządu na Kraj, po otrzymaniu poprawek z okupowanej Polski dekret został wydany… 26 kwietnia 1944, tj. po prawie dwudziestu miesiącach…

Oddz-VI-01-250x220 Armia Krajowa

Siedziba Oddziału VI

Dowódca Armii Krajowej dysponował niezwykle szeroką autonomią działania. W praktyce dowodził AK samodzielnie, choć wykonywał rozkazy Naczelnego Wodza. Jego „autonomia” była głównie efektem realistycznego podejścia, tj. ówczesnej technicznej niemożliwości bezpośredniego dowodzenia z zagranicy konspiracyjnymi strukturami w okupowanym kraju.

Pośrednio tą autonomię dowódcy Armii Krajowej podkreślał także status Oddziału VI (Specjalnego) Sztabu Naczelnego Wodza w Londynie, który był niejako „ambasadą AK” w sztabie Naczelnego Wodza. Byl on bowiem INSTYTUCJĄ ŁĄCZNIKOWĄ pomiędzy Naczelnym Wodzem a Dowódcą Armii Krajowej. Warto w tym kontekście zauważyć, że początkowo nawet nosił nazwę „Samodzielny Wydział Krajowy”.

Jak podkreśla jeden z jego szefów płk dypl Marian Utnik:

„W stosunku do konspiracyjnych organizacji wojskowych w Polsce gen. Sosnkowski był komendantem głównym ZWZ, a w kraju byli jego podkomendni (…) Oddział VI spełniał więc rolę sztabu operacyjnego komendanta głównego ZWZ”. Po agresji Niemiec na ZSRR zasadniczo zmieniły się „rola i zadanie Oddziału VI, który z organu dowodzenia stał się w zasadzie organem łącznikowym komendanta głównego AK przy naczelnym wodzu w Londynie (…) Jako łącznik między konspiracją wojskową w Polsce a Sztabem NW w Londynie Oddział VI wykonywał wiele prac, z których jedne cechuje charakter stały, a inne okresowy lub tylko jednorazowy.
(Marian Utnik – Oddział łącznikowy Komendanta Głównego AK przy Naczelnym Wodzu na emigracji (VI Oddział Sztabu Naczelnego Wodza) część I, w: Wojskowy Przegląd Historyczny, Warszawa 1981, nr 3 s. 130 – 158)

Naczelny Wódz dopiero 3 września 1941 (po dwóch latach okupacji) w depeszy do ZWZ oraz Delegata Rządu Na Kraj stwierdził, że UWAŻA organizację wojskową w Kraju za część dowodzonych przez siebie Polskich Sił Zbrojnych. Z formalnoprawnego punktu widzenia depesza NW nie może być uznana za żródło prawa, nawet w ówczesnej wojennej sytuacji. Z jej treści wynika, iż Naczelny Wódz wyraził tylko osobisty pogląd.

Przed przystąpieniem AK do realizacji Akcji Burza, dowódca AK wystąpił do Naczelnego Wodza, aby alianci uznali Armię Krajową za część składową sił sprzymierzonych. Pomimo sprzeciwu ZSRR zachodni alianci: USA oraz Wielka Brytania zareagowali przychylnie. W deklaracji brytyjskiej z 29 sierpnia 1944, ogłoszonej na antenie radiowej BBC, stwierdzono, że „Polska Armia Krajowa obecnie zmobilizowana stanowi siłę kombatancką, będącą integralną częścią Polskich Sił Zbrojnych”. Polityczne deklaracje na antenie radiowej państw obcych, choć sojuszniczych, nie mogą być jednak uznane za źródło polskiego prawa, nawet w wojennej rzeczywistości. Statusu AK jako części PSZ nie uznawali: ZSRR oraz Niemcy, którzy jednak wyjątkowo respektowali go jedynie wobec części żołnierzy AK idących do niewoli po kapitulacji Powstania Warszawskiego.

Reasumując, konspiracyjna organizacja wojskowa w okupowanej Polsce – Armia Krajowa – była strukturą podległą Dowódcy AK, zaś dowódca AK miał wobec niej uprawnienia Naczelnego Wodza, choć sam jemu podlegał. Z treści dekretu Prezydenta RP, także statusu prawnego Oddziału VI (Specjalnego), ustanowionego przecież legalnym rozkazem Naczelnego Wodza jasno wynika, że Armia Krajowa była strukturą wojskową odrębną od Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie (choć przez nie wspieraną) oraz podlegała jedynie swojemu Dowódcy. Z kolei Dowódca AK podlegał Naczelnemu Wodzowi, choć w praktyce miał niezwykle szeroką autonomię w dowodzeniu AK. Teza o AK jako „części” PSZ formowana była na użytek polityczny…

Cichociemni byli żołnierzami Armii Krajowej w służbie specjalnej.
Żołnierzami PSZ byli wcześniej, przed przerzutem do Polski…

Marek Ney-Krwawicz – Polskie Państwo Podziemne. Aspekty wojskowe

 
Finanse Armii Krajowej

500_zł_1940_awers-300x167 Armia KrajowaDziałalność Armii Krajowej finansowana była początkowo (do końca 1941) z kasy polskiego Ministerstwa Skarbu w Londynie, do Polski przerzucono w tym okresie ok. 100 tys. dolarów. Od wiosny 1940 do końca 1942 w kontrolowanej przez Niemców Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych w Warszawie, produkującej dla niemieckiego okupanta banknoty i inne dokumenty, funkcjonowała konspiracyjna organizacja – Podziemna Wytwórnia Banknotów (PWB). Grupa pracowników PWPW, dowodzona przez ppor. Czesława Lecha ps. Biały, na potrzeby Polskiego Państwa Podziemnego produkowała w konspiracji banknoty, dokumenty legalizacyjne, kartki żywnościowe, talony na obuwie itp. Według historyków, do końca 1942 PWB „wyprodukowała” dla AK (właściwie przejęła z produkcji PWPW dla Niemców) aż ok. 18 milionów (!!!) „młynarek” (potoczna nazwa baknotów od nazwiska prezydenta Banku Emisyjnego w Polsce Feliksa Młynarskiego). 12 sierpnia 1943 Armia Krajowa zdobyła w akcji „Góral” aż ok. 105 mln zł, równowartość ok. miliona dolarów po czarnorynkowym kursie. W lipcu 1943 przez kuriera dostarczono do Wielkiej Brytanii klisze banknotów 50, 100 i 500 zł, próby papierów, znaków wodnych oraz farb, co umożliwiło wyprodukowanie w ośrodku SOESTS 38 w Briggens (Wielka Brytania) ok. 50 mln okupacyjnych złotych dla Armii Krajowej.

W kwietniu 1942 amerykański prezydent Franklin Delano Roosevelt przekazał dla krajowych organizacji konspiracyjnych 1,5 mln dolarów dotacji. W lutym 1943 prezydent USA przekazał na potrzeby polskiej konspiracji dotację w wysokości 2,5 mln dolarów; w czerwcu 1944 rząd londyński otrzymał 10 mln dolarów amerykańskiej dotacji. Brytyjskie SOE zadaniowało wywiad AK, otwierając na operację „Big Scheme” (Wachlarz) ok. 3 mln dolarów kredytu. Od stycznia 1944 do końca marca 1945 brytyjski wywiad – Intelligence Service przekazywał za pośrednictwem Oddziału II (wywiad) Sztabu Naczelnego Wodza 0,5 mln dolarów kwartalnej dotacji na prowadzenie polskiego wywiadu; łącznie przekazano ok. 3 mln dolarów. Wszystkie dotacje w dolarach i złocie z przeznaczeniem do wysyłki do okupowanej Polski wyniosły łącznie ok. 20 mln dolarów; część z tego przekazano Delegaturze Rządu na Kraj.

Głównym źródłem finansowania AK były właśnie te środki finansowe, przekazywane do Kraju początkowo przez kurierów trasami lądowymi (ok. 12 proc.), po uruchomieniu zrzutów drogą lotniczą przez Cichociemnych. Później waluty obce przerzucano głównie drogą lotniczą, natomiast okupacyjne złotówki w większości trasami lądowymi. Pieniądze ze zrzutów docierały do Oddziału IV (kwatermistrzostwo) Komendy Głównej AK dopiero po kilku tygodniach. Kwoty w obcych walutach wymagały powolnej wymiany na „czarnym rynku”, aby nie doprowadzić do obniżki cen. Ogółem przerzucane przez kurierów oraz Cichociemnych kwoty nie wystarczały na wszystkie potrzeby.

Budżet ZWZ w 1941 wynosił ok. 517 tys. USD, w 1942 wydatki oszacowano na kwotę 4 mln USD! W 1943 budżet AK wynosił ok. 10 mln USD, w 1944 ok. 20 mln USD (Studium Polski Podziemnej – Armia Krajowa w dokumentach 1939–1945, wyd. Gryf Printers, Londyn 1990, t. II, s. 147; Instrukcja nr 10, w: Armia Krajowa w dokumentach…, t. II, s. 175).

Grzegorz Rutkowski – Środki pieniężne przerzucone drogą lotniczą
dla Polskiego Państwa Podziemnego
w: Dzieje Najnowsze 2018, nr 2, s. 5 – 20

 

Przygotowanie powstania powszechnego w Polsce

Idea przeprowadzenia w Kraju powszechnego powstania zbrojnego, mającego bezpośrednio poprzedzić wkroczenie na terytorium R.P. regularnych wojsk polskich, pojawiła się już w listopadzie 1939. Przygotowaniami w okresie francuskim zajmowało się tzw. Biuro generała Sosnkowskiego. Pod tą kamuflażowa nazwą  funkcjonowała Komenda Główna ZWZ, kierowana przez dowódcę ZWZ gen. broni Kazimierza Sosnkowskiego.

powstanie-powszechne-227x350 Armia Krajowa

„Zasady walki powstańczej”, druk: Tajne Wojskowe Zakłady Wydawnicze KG AK, kwiecień 1943

W ostatniej dekadzie grudnia 1939 odbyła się pierwsza wewnętrzna konferencja KG ZWZ w Paryżu, w sprawie przyszłego powstania powszechnego, z udziałem m.in. płk. dypl. Stanisława Sosabowskiego. 30 grudnia 1939 kpt. Jan Górski skierował do gen. Sosnkowskiego swój pierwszy raport w sprawie utworzenia lotniczej łączności z Krajem. Przygotował opracowanie pt. „Użycie lotnictwa dla łączności i transportów wojskowych drogą powietrzną do Kraju oraz dla wsparcia powstania. Stworzenie jednostek wojsk powietrznych”. Wobec braku reakcji ponowił raport 21 stycznia 1940.

Wreszcie 14 lutego 1940 wraz z kpt. Maciejem Kalenkiewiczem złożyli w tej sprawie trzeci raport. Kpt. Jan Górski podkreślał w nim: „Głównym zadaniem wojsk polskich we Francji jest jak najwydajniejsze i jak najbardziej bezpośrednie działanie na korzyść Kraju. Taką właśnie jego formą jest wsparcie powstania przez desanty oddziałów wojsk polskich tworzonych we Francji.”

W kwietniu 1940 kpt. Kalenkiewicz opracował „Plan wsparcia i osłony powstania w Kraju„. W ostatniej dekadzie kwietnia 1940 obaj kapitanowie zostali przeniesieni do „Biura gen. Sosnkowskiego”, gdzie pracowali nad planami wsparcia drogą lotniczą powstania powszechnego. W maju złożyli do Sztabu Naczelnego Wodza memorandum w tej sprawie.

29 czerwca 1940, po rozwiązaniu dotychczasowej komendy Głównej ZWZ na obczyźnie, z części jej składu utworzono w sztabie Naczelnego Wodza  Samodzielny Wydział Krajowy, ze względów bezpieczeństwa nazywany Odziałem VI, potem Oddziałem Specjalnym Sztabu NW. 10 października 1940 Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych gen. Władysław Sikorski wydał rozkaz L.408/III w sprawie przygotowania Polskich Sił Zbrojnych do możliwości przerzucenia transportem lotniczym do kraju, do bezpośredniego wsparcia i osłony Powstania.

Brytyjski wywiad wojskowy MI (R) w swoim raporcie  dla War Office z 17 lipca 1940 nt. krótko- i długoterminowej strategii współpracy z Polakami uznał możliwość wywołania powstania powszechnego w Polsce, zalecając nawiązanie ścisłej współpracy pomiędzy brytyjskim wywiadem wojskowym a Oddziałem II Sztabu Naczelnego Wodza.

W marcu 1941 kpt. Jan Górski oraz kpt. Maciej Kalenkiewicz  przedłożyli studium strategiczne – Uderzenie powierzchniowe [powietrznodesantowe] jako nowa forma walki zaczepnej.

 

Komenda Główna AK w dokumencie „Zasady walki powstańczej” podkreślała:

powstanie musi charakteryzować długotrwałe, precyzyjne w szczegółach przygotowanie, a następnie krótkie, gwałtowne, powszechne i jednoczesne uderzenie, które poprzez postawienie wszystkiego na jedną kartę i działanie niezwykle śmiałe powinno doprowadzić do rozstrzygnięcia w ciągu niewielu godzin powstańczej nocy.”

 

Meldunek Operacyjny nr 54

AK-okregi-250x223 Armia KrajowaPierwszy plan powstania powszechnego, jako „Meldunek Operacyjny nr 54” w zaszyfrowanej postaci w lutym 1941 wysłano do Sztabu Naczelnego Wodza w Londynie. Gdy „Meldunek” był opracowywany, Polska była okupowana przez hitlerowców i sowietów. Gdy dotarł do Sztabu NW, Niemcy napadły na ZSRR (22 czerwca 1941). Nawiązanie współpracy wojskowej pomiędzy Wielką Brytanią a ZSRR (w tym także pomiędzy SOE a NKWD) spowodowało faktyczne zaniechanie planu wsparcia powstania w Polsce oraz zmniejszenie pomocy militarnej dla Armii Krajowej.

Sztab Naczelnego Wodza przez pewien czas nie miał świadomości zmiany brytyjskich priorytetów. Dla zrealizowania przygotowywanego powstania, przygotowywano reorganizację Polskich Sił Powietrznych. Planowano do końca 1942 utworzenie 12 dywizjonów myśliwskich oraz 4 dywizjony bombowców nurkujących.

Orzel-WP-274x300 Armia Krajowa

Orzełek Wojska Polskiego

Istotnym elementem planu było przygotowanie 2-3 batalionów oddziałów specjalnych. Część z nich miała wylądować w Polsce jeszcze przed wybuchem powstania. Wśród nich miały być:

  • zaporowe oddziały minerskie, wysadzające drogi i linie kolejowe oraz instalujące zapory przeciwczołgowe
  • specjalne oddziały szturmowe, wyspecjalizowane w przejmowaniu oraz niszczeniu lotnisk i obiektów lotniczych
  • partyzanckie oddziały dywersyjne, niszczące łączność oraz kluczowe obiekty wojskowe
  • oddziały łączności, zapewniające sprawny system dowodzenia wojskami powstańczymi

W „Meldunku Operacyjnym nr 54” zaplanowano zrzucenie przynajmniej po jednym batalionie spadochroniarzy w 4 kluczowych dla sukcesu powstania obszarach Polski, tzw. bazie. Były to polskie ziemie etniczne z silnie rozwiniętą konspiracją wojskową: teren GG (bez Galicji Wschodniej), Zagłębie Dąbrowskie, dawne województwo łódzkie, ziemia płocka, zachodnia część dawnego województwa białostockiego oraz rejon Brześcia nad Bugiem. Za niezbędny warunek sukcesu powstania uznano opanowanie obszaru pomiędzy Warszawą, Łodzią, Krakowem, Rzeszowem i Lublinem oraz opanowanie najważniejszych ośrodków, tzw. ognisk walki, tj. celów istotnych dla oporu lub dla powstania.

 

27 grudnia 1941 mjr dypl. cc Jan Górski w swoim pamiętniku zanotował:

Nasz polski pogląd na sposób przeprowadzenia głównej rozgrywki wojennej z Niemcami został dwukrotnie aprobowany przez N.W. [Naczelnego Wodza] i zatwierdzony jego podpisami w rozkazach 408/II tj. 40 oraz 841/III tj. 41.1  (red: wszystkie siły na powstanie powszechne przeznaczyc!).

Rozkazy te wymagają dużego wysiłku w celu doprowadzenia do ich realizacji. Powstaje zagadnienie natury strategicznej wymagające tak samo jednolitego kierownictwa i doboru najlepszych naszych sił. W ramach całego wysiłku anglo-amerykańskiego, europejska kampania kontynentalna odegra bez wątpienia najpoważniejszą rolę. Sposób przeprowadzenia tej kampanii ujęły wyżej wymienione rozkazy. Do dziś dnia nie wysuwa się innego poglądu na tę sprawę. Chyba wśród tych, co widzą rozwiązanie w zwycięstwie Rosji (…) tak na prawdę rozpacz, że rozkazy są, ale działania?

niepublikowane, źródło:  archiwum rodzinne Michała Górskiego  Dziękujemy za  wyrażenie zgody na publikację na naszym portalu.

 

raport-154-234x300 Armia Krajowa

Pierwsza strona odszyfrowanego „Raportu 154”, z archiwum SPP

Raport Operacyjny nr 154

Po agresji hitlerowskiej na Rosję, KG AK opracowała zmodyfikowany plan powstania, znany jako „Raport Operacyjny nr 154”. Wysłano go do Londynu we wrześniu 1942, zawierał także postulaty dotyczące wykorzystania lotnictwa na potrzeby przygotowywanego powstania.

26 lutego 1943 Szef Sztabu Naczelnego Wodza  zatwierdził wariant nr 2 planu Lotniczego Wsparcia Powstania. W marcu 1943 Raport Operacyjny 154 został rozszyfrowany w Sztabie Naczelnego Wodza. W oparciu o niego przygotowano dla Naczelnego Wodza referat streszczający istotę planu.

Po tragicznej śmierci gen. Sikorskiego nie zmalało w Sztabie Naczelnego Wodza tempo przygotowań do lotniczego wsparcia powstania powszechnego w Kraju. Prowadzono je w porozumieniu z Dowództwem Armii Krajowej. Z planem powstania połączono plan OSZ, czyli Odtwarzania Sił Zbrojnych.

W 1943, po przełomie stalingradzkim na froncie wschodnim, w sytuacji pogarszania się stosunków radziecko – polskich, w tym wobec ujawnienia w kwietniu 1943 grobów polskich oficerów w Katyniu, kwestionowania granicy wschodniej przez ZSRR, dowództwo AK sygnalizowało potrzebę zmiany koncepcji powstania. Miałoby ono być przeprowadzane strefami, poczynając od wschodu. Wyodrębniono dwie strefy: od Wilna po Lwów oraz na terenach od linii Białystok – Brześć – Bug – San, na których wybuch powstania miał być zależny od wkraczania wojsk sowieckich.

Dla przygotowania planowanego powstania powszechnego w okupowanej Polsce założono zrzucenie 300 zestawów zasobników OW („Ognisko Walki”) oraz 40 zestawów MD (minersko – dywersyjnych); łącznie ok. 200 ton  zaopatrzenia. Założono straty w zrzutach ok. 25 proc. (85 zestawów), czyli łącznie zapotrzebowano 425 zestawów zasobników, co wymagało 450 lotów z zaopatrzeniem.

Przewidywano, że realnie możliwe będzie wykonanie ok. 200 lotów w operacjach specjalnych SOE. Plan zakładał zrzucenie także w tych operacjach ok. 800 spadochroniarzy (po 4 skoczków w każdej operacji). Pozostałe 250 lotów miało być zorganizowane dzięki pomocy amerykańskiej, w 3-4 operacjach masowych zrzutów z ok. 30-40 samolotów (8-12 zasobników na samolot). Wszystkie te plany pokrzyżowała prosowiecka postawa brytyjskiego Foreign Office (od którego było zależne SOE)…

 

Marek Ney-Krwawicz – Organizacja prac nad powstaniem powszechnym w kraju
w Sztabie Naczelnego Wodza na obczyźnie. Zarys problemu
Kwartalnik Historyczny, Warszawa 1995, tom 102, nr 2-3 s. 197-208, ISSN 0023-5903

 

Instrukcja dla Kraju

26 października 1943 rząd R.P. kierowany przez Naczelnego Wodza przyjął „Instrukcję dla Kraju”, w której przewidywano dwie alternatywy powstania:

  • „Rząd Polski po uzgodnieniu z Aliantami dochodzi do przekonania, że należy dać rozkaz do powstania”, jego głownym celem ma być „opanowanie jak największego obszaru Rzeczypospolitej, jako podstawy do przywrócenia na ziemiach Polski suwerenności Państwa Polskiego i odtworzenia Sił Zbrojnych w Kraju”
  • w przypadku braku zgody aliantów, w sytuacji załamania niemieckiego frontu, wezwanie Kraju „do wzmożonej akcji sabotażowo-dywersyjnej przeciw Niemcom. Akcja ta jednak ma wtedy tylko charakter polityczno – demostracyjny i ochronny„.

 

W „Instrukcji” przyjęto, że:

  • w przypadku nawiązania stosunków dyplomatycznych z ZSRR, rząd miał ujawnić administrację podziemną Polski, odtwarzać Polskie Siły Zbrojne oraz współpracować z Sowietami. W przypadku „przywracania (…) stanu bezprawnej inkorporacji” na ziemiach wschodnich [nie przewidziano inkorporacji całej Polski – przyp. RMZ] rząd miał złożyć protest „u Narodów Zjednoczonych„.;
  • w przypadku braku stosunków dyplomatycznych z ZSRR, wkroczenie wojsk sowieckich miały poprzedzać wystąpienia zbrojne przeciwko Niemcom. W razie sowieckich aresztowań „przedstawicieli ruchu podziemnego” oraz represji wobec Polaków, organizacje podziemne miały „przejść do akcji samoobrony„.

W obu w/w przypadkach zastrzeżono, że „wystąpienia czynne  [czytaj: zbrojne – przyp. RMZ} należy ograniczyć do niezbędnych aktów samoobrony”.

 

„Instrukcja” przewidywała także dość surrealistyczny wariant „porozumienia niemiecko-sowieckiego”, naiwnie zalecając – „władze Krajowe i Siły Zbrojne w Kraju schodzą głębiej pod ziemię, zawieszają działania zbrojne, z wyjątkiem najkonieczniejszych aktów samoobrony i oczekują na dalsze decyzje Rządu, rezerwując swe siły do ostatecznego zrywu w momencie zbliżania się Armii Alianckich„.

Zauważano także, że „postulat przewiezienia naszych wojsk spadochronowych do Kraju może być utrzymany jako słuszny, aczkolwiek stanowi on tylko szczegół nie wpływający zasadniczo na warunki uruchomienia powstania„.

Uwagi Naczelnego Wodza oraz Instrukcja dla Kraju z 26 października 1943
w: dokumenty Sztabu Naczelnego Wodza i Ministerstwa Spraw Wojskowych / MON
żródło: Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego sygn. A.XII.1/39 s. 8-10

 

Jeszcze 27 listopada 1944 szef Sztabu Naczelnego Wodza gen. Stanisław Kopański pisał w depeszy do gen. Leopolda Okulickiego„Prawdopodobieństwo ogólnego powstania na ziemiach polskich pod okupacją niemiecką w obecnych warunkach coraz bardziej maleje, niemniej jednak nie może być całkowicie wykluczone, toteż nie może być wyeliminowane z przygotowań AK”.

1-SBS-1-152x300 Armia Krajowa„Prace sztabowe nad planami wsparcia powstania powszechnego w Kraju, prowadzone w Sztabie Naczelnego Wodza na obczyźnie, stanowiły duże przedsięwzięcie, angażujące w różnym stopniu prawie wszystkie oddziały Sztabu NW i Inspektorat Polskich Sił Powietrznych. (…) Prace te były istotnym fragmentem polskiej myśli wojskowej lat II wojny światowej, a z koncepcji wsparcia powstania oddziałami desantowymi narodziła się pierwsza w historii naszej armii jednostka powietrznodesantowa, jaką była 1 Samodzielna Brygada Spadochronowa, organizowana z myślą o wsparciu krajowego powstania powszechnego”.
Marek Ney-Krwawicz, Organizacja prac nad powstaniem powszechnym w kraju w Sztabie Naczelnego Wodza na obczyźnie. Zarys problemu, „Kwartalnik Historyczny”, 102 (3–4), Warszawa 1995, s. 197–208, ISSN 0023-5903

Podstawowym zadaniem Cichociemnych było wsparcie Armii Krajowej w konspiracyjnej walce w okupowanej przez Niemców i Sowietów Polsce, także przygotowywanie powstania powszechnego, które planowano rozpocząć w ostatniej fazie wojny w Polsce oraz odtworzenie Sił Zbrojnych R.P. po wojnie – także w Polsce.

 

Akcja Burza

Akcja-Burza-297x300 Armia KrajowaW rozkazie z 20 listopada 1943 Dowódca AK  nakazał przeprowadzenie Akcji Burza, czyli operacji wojskowej AK przeciwko Niemcom, prowadzonej bezpośrednio przed wkroczeniem na terytorium II Rzeczypospolitej Armii Czerwonej. Zgodnie z rozkazem, oddziały AK miały nękać oddziały niemieckie oraz koncentrować się na działaniach dywersyjnych, szczególnie na trasach komunikacyjnych. Zakazano działań zbrojnych przeciwko Rosjanom, poza niezbędnymi aktami samoobrony.

Po wkroczeniu na dany teren oddziałów Armii Czerwonej, według tego rozkazu AK miała występować jako gospodarz.  „Miejscowy dowódca polski winien zgłosić się wraz z mającym się ujawnić przedstawicielem cywilnej władzy administracyjnej u dowódcy oddziałów sowieckich i stosować się do jego życzeń„.

Operacja „Burza” trwała od momentu przekroczenia przez Armię Czerwoną granicy polsko-radzieckiej z 1939,  tj. na Wołyniu od 4 stycznia 1944 do stycznia 1945. Wzięło w niej udział ok. 100 tys. żołnierzy i oficerów. Więcej informacji o tej operacji – na stronie Akcji Burza.

 

Powstanie Warszawskie

Powstanie-Warszawskie-flaga-300x188 Armia KrajowaByło jednym z najważniejszych wydarzeń w najnowszej historii Polski. Powstanie Warszawskie rozpoczęło się  1 sierpnia 1944 o godz. 17.oo, trwało 63 dni, zakończyło się formalnie podpisaniem 3 października 1944 po północy zawieszenia broni. Do 5 października 1944 trwało wychodzenie z miasta do niewoli zwartych oddziałów powstańczych.

Była to jedna z największych i najbardziej zaciętych bitew miejskich II wojny światowej, porównywalna z walkami w Stalingradzie. Powstanie objęło część lewobrzeżnych dzielnic Warszawy, mały obszar prawobrzeżnego obszaru stolicy oraz Puszczę Kampinoską i Legionowo. Wzięło w nim udział ok. 50 tys. żołnierzy Armii Krajowej, także kilka tysięcy żołnierzy NSZ, AL, ZWM, KB, PAL. Poległo ok. 16 tys., 20 tys. zostało rannych, 15 tys. wzięto do niewoli.

Do dzisiaj trwają kontrowersje w związku z decyzją o wybuchu Powstania. Po jego wybuchu Armia Czerwona wstrzymała ofensywę na kierunku warszawskim. Rosja nie udzieliła Powstaniu żadnej pomocy, pomoc USA oraz Wielkiej Brytanii miała bardzo ograniczony charakter. Komendant Główny Armii Krajowej gen. Stefan Grot-Rowecki był przekonany o wrogiej postawie Sowietów wobec Polski i Polaków, jeszcze przed ich wkroczeniem na terytorium II Rzeczypospolitej chciał stawić im opór. Jednak uniemożliwiła to m.in. postawa zachodnich aliantów, dbających o własne interesy i karmionych sowiecką propagandą.

Więcej info – Powstanie Warszawskie. W Powstaniu walczyło 95 Cichociemnych, 18 poległo. 

 
Proces szesnastu

proces-szesnastu-300x213 Armia KrajowaMarionetkowy „Rząd Tymczasowy” ustanowiony przez Stalina został uznany przez ZSRR, Czechosłowację i Jugosławię. Od 1 lutego 1945 organizował swoją administrację (powoływał wojewodów, starostów, wójtów) na terenach zajętych przez ZSRR po wyparciu hitlerowców. W dniach 4-11 lutego 1945 przywódcy koalicji antyhitlerowskiej: Winston Churchill, Franklin Delano Roosvelt oraz Józef Stalin spotkali się na konferencji w pałacu Potockich w Liwadii, w okolicach Jałty na Krymie. Podczas tego spotkania, zwanego konferencją jałtańską (konferencją krymską), zaakceptowano zabór polskich Kresów przez ZSRR, ponadto przyznano ZSRR „zwierzchnictwo” nad Polską oraz 1/3 terytorium Niemiec (Turyngia, Saksonia, Mekleburgia, Brandemburgia, Pomorze Przednie). W zamian za aneksję Kresów Polska miała otrzymać dotychczas niemieckie: Ziemię Lubuską, Pomorze Zachodnie, Prusy Wschodnie, Śląsk oraz Wolne Miasto Gdańsk.

13 lutego 1945 premier emigracyjnego rządu w Londynie Tomasz Arciszewski odrzucił postanowienia z Jałty. 21 lutego 1945 parlament Polski Podziemnej – Rada Jedności Narodowej, na spotkaniu w Podkowie Leśnej  uznała postanowienia z Jałty, podkreślając że powzięte w Jałcie postanowienia, bez udziału i zgody przedstawicieli Państwa Polskiego, narzucają Polsce ciężkie i krzywdzące warunki. Na konferencji w Jałcie przedstawiciele mocarstw wyrazili zgodę na utworzenie Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej w Warszawie oraz zobowiązani go do przeprowadzenia wolnych, nieskrępowanych wyborów na zasadzie powszechnego głosowania.

W takiej, bardzo niekorzystnej sytuacji politycznej dowództwo AK przyjęło sowieckie „zaproszenie do rozmów”. Było ono w istocie grą operacyjną gen. Iwana Sierowa z NKWD (zbrodniarz stalinowski, współodpowiedzialny za mord w Katyniu). Pierwszą propozycję spotkania otrzymał Cichociemny, gen. Leopold Okulicki ps. Niedźwiadek, ostatni Komendant Główny AK, wówczas komendant NIE. Na posiedzeniu 21 lutego 1945 RJN jednomyślnie odradziła pójście na takie spotkanie. 4 marca 1945 odbyło się wstępne spotkanie w Pruszkowie delegacji AK z pełnomocnikiem Sierowa, płk Konstantinem Pimienowem. Według powojennych ustaleń, był oficerem sowieckiego kontrwywiadu wojskowego Smiersz naczelnikiem grupy operacyjnej NKWD w Radomiu. Ręczył „słowem honoru” za bezpieczeństwo Polaków.

Proces_szesnastu_-_tablica_pamiątkowa-300x169 Armia Krajowa

tablica przed willą w Pruszkowie, ul. Armii Krajowej

Rozmowy z gen. Sierowem miały się odbyć 28 marca 1945 w willi w Pruszkowie przy ul. Pęcickiej 3 (obecnie ul. Armii Krajowej). 27 marca przybyli: delegat rządu i wicepremier na kraj Jan Stanisław Jankowski, ostatni Komendant Główny AK, Komendant Główny „NIE”, Cichociemny gen. Leopold Okulicki, przewodniczący Rady Jedności Narodowej Kazimierz Pużak (PPS „Wolność, Równość, Niepodległość”),  tłumacz, wiceminister Departamentu Informacji Delegatury RP na Kraj Józef Stemler-Dąbski. Następnego dnia dotarli: Antoni Pajdak (PPS-WRN), Stanisław Jasiukowicz, Kazimierz Kobylański, Zbigniew Stypułkowski i Aleksander Zwierzyński (Stronnictwo Narodowe), Józef Chaciński i Franciszek Urbański  (Stronnictwo Pracy), Adam Bień, Kazimierz Bagiński i Stanisław Mierzwa (Stronnictwo Ludowe) oraz Eugeniusz Czarnowski i Stanisław Michałowski (Zjednoczenie Demokratyczne). NKWD zdradziecko aresztowało wszystkich i następnego dnia wywiozło na Okęcie, skąd odlecieli specjalnym samolotem do Moskwy. Osadzono Ich w więzieniu NKWD na Łubiance.

W pokazowym procesie szesnastu (18-21 czerwca 1945), przeprowadzonym z pogwałceniem prawa międzynarodowego, 12 osób skazano,  3 uniewinniono. Antoni Pajdak został skazany w odrębnym procesie. Mocarstwa zachodnie zaakceptowały stalinowskie wyroki.

Cichociemny, gen. Leopold Okulicki otrzymał najwyższy wyrok – 10 lat więzienia. Do 24 grudnia 1946 więziony w celi nr 62 w więzieniu NKWD na Łubiance, tego dnia zamordowany.

 

Jako jeden z nielicznych negatywnie ocenił proces George Orwell

Polacy zostali oskarżeni o to, że usiłowali zachować niepodległość własnego państwa, jednocześnie przeciwstawiając się narzuconemu ich krajowi marionetkowemu rządowi, jak również o to, że pozostali wierni rządowi w Londynie, który był w tym czasie uznawany przez cały świat, wyjąwszy ZSRR.

 

Gen. Leopold Okulicki ps. Niedżwiadek przed sowieckim sądem w Moskwie

 

Andrzej Chmielarz – Moskiewski proces przywódców Polskiego Państwa Podziemnego,  biuletyn AK  marzec 2017

 

 

Historię bohaterstwa Armii Krajowej kończą:

  • zdrada aliantów oddających Polskę do rosyjskiej „strefy wpływów”,
  • zaakceptowany przez świat niezgodny z prawem międzynarodowym „proces szesnastu” przywódców Polski Podziemnej,
  • morderstwo w celi moskiewskiego więzienia na Łubiance ostatniego dowódcy AK Cichociemnego gen. Leopolda Okulickiego,
  • nawet zdrada we własnych szeregach – żądnego władzy, prosowieckiego, chciwego megalomana bez zasad moralnych gen. Stanisława Tatara – który doprowadził do samobójczej „akcji Burza”, podjudzał do tragicznie zakończonego Powstania Warszawskiego oraz sparaliżował powojenną walkę o wolną Polskę m.in. organizując fałszywą „centralę konspiracyjną Hel”, defraudując państwowe pieniądze funduszu „Drawa” oraz przekazując władzom „Polski Ludowej” ok. 3 tys. teczek personalnych i dokumentów Oddziału VI (Specjalnego)…

 

 

Zobacz także – Zaopatrzenie Armii Krajowej

 

 

Źródła:
  • informacje własne
  • Krzysztof A. Tochman: Słownik biograficzny cichociemnych. T. I. FKM Oleśnica, ISBN 83-902499-0-1
  • Krzysztof A. Tochman: Słownik biograficzny cichociemnych. T. II. ABRES Rzeszów, ISBN 83-902499-5-2
  • Krzysztof A. Tochman: Słownik biograficzny cichociemnych. T. III. OS Ostoja, Zwierzyniec – Rzeszów, ISBN 83-910535-4-7
  • Krzysztof A. Tochman: Słownik biograficzny cichociemnych. T. IV. OS Ostoja, Zwierzyniec – Rzeszów, 978-83-933857-0-6
  • Iwan Rafał – Cichociemni – rekrutacja, szkolenie i przerzut do Polski, w: Koło Historii : materiały Koła Naukowego Historyków Studentów Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Tom 10 (2008) s. 77-106
  • prof. Marek Ney-Krwawicz – Organizacja prac nad powstaniem powszechnym w kraju w Sztabie Naczelnego Wodza na obczyźnie Kwartalnik Historyczny 3-4/1995, ISSN 0023-5903 (pdf)
  • Tadeusz Dubicki, Daria Nałecz, Tessy Stirling – Polsko – brytyjska współpraca wywiadowcza podczas II wojny światowej. t. I. Ustalenia Polsko – Brytyjskiej Komisji Historycznej, Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, Warszawa 2004, s.209, ISBN 83-89115-11-5
  • Instytut Literacki, Zeszyty Historyczne 109 – m.in. Powstańcza burza i jej skutki (pdf)
  • Grzegorz Mazur – Agonia Armii Krajowej 1944 – 1945  Instytut Literacki, Zeszyty Historyczne 114  (pdf)
  • Grzegorz Rutkowski – Środki pieniężne przerzucone drogą lotniczą dla Polskiego Państwa Podziemnego, w: Dzieje Najnowsze 2018, nr 2, s. 5 – 20
  • Waldemar Grabowski – Podziemny rząd – Delegatura Rządu RP na Kraj  Niepodległość i Pamięć 22/2015 (pdf)
  • Jan Karski – Tajna dyplomacja Churchilla i Roosevelta w sprawie Polski  Instytut Literacki, Zeszyty Historyczne 78  (pdf)
  • Andrzej Chmielarz – Moskiewski proces przywódców Polskiego Państwa Podziemnego, biuletyn AK  marzec 2017 s. 1-12
  • Valentine Ian – Baza 43.Cichociemni, Wydawnictwo „Wołoszański”, 2004, s.32, ISBN 83-89344-09-2
  • Mieczysław Czerski – Produkcja banknotów przez Związek Walki Zbrojnej i Armię Krajową, w: Biuletyn Numizmatyczny nr 10-12 (258-260), październik – grudzień 1989, s. 3-9

 

 

 


Tł..

Cichociemni w dywersji

 

Cichociemni byli żołnierzami Armii Krajowej w służbie specjalnej

 


41_cc-Tobie-Ojczyzno-grupa-250x139 Cichociemni w dywersjiSpis treści:


 

Armia Krajowa była najliczniejszą, najdłużej działającą, a także stosującą najbardziej zróżnicowane formy walki konspiracyjną formacją zbrojną w okupowanej Europie. Była podziemnym Wojskiem Polskim.

soe-wykolejony-pociag-dywersja_2-250x175 Cichociemni w dywersjiSkładała się wyłącznie z ochotników, w szczytowym okresie swego istnienia liczyła aż 390 tys. żołnierzy! Liczebnie była liczniejsza niż Wojsko Polskie na początku 1939. Była armią bez koszar. W 1944 służyło w niej 10,8 tys. oficerów, w większości żołnierzy zawodowych. 

W latach 1942 – 1945 oddziały żołnierzy Polski Walczącej przeprowadziły ponad 110 tys. akcji zbrojnych oraz dywersyjnych, w tym ponad 2,3 tys. na transport (m.in. wykolejono 1,3 tys. pociągów z wojskiem i uzbrojeniem). Zabito w walce ponad 150 tys. niemieckich żołnierzy i policjantów oraz kolaborantów.

 

Formacje dywersyjne Armii Krajowej

soe-mina-kolejowa-250x244 Cichociemni w dywersji

Mina kolejowa

W trakcie swych działań AK tworzyła specjalne formacje dywersyjne: (20-04-1940) Związek Odwetu (sierpień 1940) Wachlarz (maj 1942) Organizację Specjalnych Akcji Bojowych Osa. 22 stycznia 1943 powołano Kierownictwo Dywersji (Kedyw) KG AK. Skupiał Związek Odwetu, Wachlarz, Tajną Organizację Wojskową oraz grupy bojowe Szarych Szeregów.

W czerwcu 1943 powołano Agat (akronim: anty-gestapo), którego dowódcą został Cichociemny, kpt. Adam Borys ps. Pług. W styczniu 1944 jednostka zmieniła nazwę na Pegaz (przeciw-gestapo), a w czerwcu 1944 na Parasol. Przeprowadziła wiele spektakularnych akcji, m.in. przeciwko hitlerowskim dygnitarzom, w tym śmiały zamach na kata Warszawy – Franza Kutscherę.

W powołanym rozkazem płk Stefana Roweckiego ps. Grot z 20 kwietnia 1940 Związku Odwetu walczyło 6 Cichociemnych, od lutego 1942 zastępcą komendanta był cichociemny mjr Henryk Krajewski ps. Trzaska.

W utworzonym w lecie 1941 Wachlarzu walczyło 27 Cichociemnych, tj. połowa z zrzuconych wówczas do Polski. Dowodzili wszystkimi Odcinkami:

Odcinek I (Lwów, Tarnopol, Płoskirów, Winnica, Żmerynka, Dniepropietrowsk) – Stanisław Gilowski ps. Gotur;
Odcinek II (Równe, Zwahel, Żytomierz, Kijów) – Jan Piwnik ps. Ponury;
Oddcinek III (Brześć, Pińsk, Dawidgródek) – Alfred Paczkowski ps. Wania;
Odcinek IV (Baranowicze, Słuck, Bobrujsk, Żłobin, Lida, Mińsk, Borysów, Orsza) – Tadeusz Sokołowski ps. Trop;
Odcinek V (Wilno, Dyneburg, Połock, Ryga) – Jan Smela ps. Wir

 

dywersja-pociag-250x153 Cichociemni w dywersji

W Kedywie walczyło ogółem 146 Cichociemnych, w tym 6 ze Związku Odwetu, 27 z Wachlarza oraz 20 w oddziałach partyzanckich. W Kedywie Cichociemni obsadzili m.in. 10 stanowisk szefów lub zastępców szefów Kedywu w obszarach, okręgach i jednym podokręgu, ponadto liczne stanowiska inspektorów oraz oficerów dywersji, w inspektoratach i obwodach, a także kierowników ośrodków dywersyjnych.

Cichociemni byli dowódcami wielu oddziałów AK (zobacz więcej info).

Współpraca z Anglikami – raport sprawozdawczy
dotyczący koncepcji dywersyjnych na terenie Polski
w: Akta Szefa Sztabu Armii Polskiej we Francji
Źródło: Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego, sygn. A.IV.-1/1a, 15

 

Marek Ney – Krwawicz – Bezpieczeństwo służby a życie codzienne żołnierza Armii Krajowej
na przykładzie Komendy Sił Zbrojnych w Kraju
w: Dzieje Najnowsze, rocznik LI – 2019, nr 3, s. 179-209, ISSN 0419-8824

 

 

Cichociemni ze specjalnością w dywersji

UWAGA! tabela ma więcej niż jedną stronę, wyświetla po 15 wierszy na stronie
(Kliknij wybraną kolumnę, aby posortować / kliknij w nazwisko, aby przejść do biogramu / wpisz, aby wyszukać)
Tabelę można przeszukiwać, wpisując dowolny ciąg znaków

 

Autor wykazu – Ryszard M. Zając, wnuk por. cc. Józefa Zająca

Na urządzeniach mobilnych aby zobaczyć całość należy przewinąć w poziomie

StopieńFotoNazwisko imięPseudonim
ppłk.
BAZALA-Leon Cichociemni w dywersji
Bazała LeonStriwiąż
mjr
BAKIEWICZ-Zbigniew Cichociemni w dywersji
Bąkiewicz ZbigniewZabawka
ppor.
BENEDYK-Tadeusz Cichociemni w dywersji
Benedyk TadeuszZahata
kpt.
BENRAD-Adam Cichociemni w dywersji
Benrad AdamDrukarz
ppor.
BERNACZYK-SLONSKI-Kazimierz. Cichociemni w dywersji
Bernaczyk - Słoński KazimierzRango
płk
BETKOWSKI-Jacek Cichociemni w dywersji
Bętkowski JacekTopór 2
ppor.
BICHNIEWICZ-Jerzy Cichociemni w dywersji
Bichniewicz JerzyBłekitny
kpt.
BIDZINSKI-Niemir Cichociemni w dywersji
Bidziński NiemirZiege Karol
ppłk. sap.
BIELSKI-Romuald Cichociemni w dywersji
Bielski RomualdBej
ppor.
BIENIAS-Jan Cichociemni w dywersji
Bienias JanOsterba
mjr sap.
BILSKI-Kazimierz Cichociemni w dywersji
Bilski KazimierzRum
płk.
BORYCZKA-Adam Cichociemni w dywersji
Boryczka AdamBrona
ppłk.
BORYS-Adam Cichociemni w dywersji
Borys AdamPług
por. piech.
BUSLOWICZ-Michal Cichociemni w dywersji
Busłowicz MichałBociek
por.
BUYNO-Jerzy Cichociemni w dywersji
Buyno JerzyGżegżółka
mjr sap.
CETYS-Teodor Cichociemni w dywersji
Cetys TeodorWiking
por.
CHYLINSKI-Eugeniusz Cichociemni w dywersji
Chyliński Eugeniusz Frez
kpt. piech.
CIEPLIK-Franciszek Cichociemni w dywersji
Cieplik FranciszekHatrak
mjr
CZAYKOWSKI-Andrzej Cichociemni w dywersji
Czaykowski Andrzej Garda
por.
CZUMA-Jozef Cichociemni w dywersji
Czuma JózefSkryty
ppor. piech.
DABROWSKI-Adam Cichociemni w dywersji
Dąbrowski AdamPuti
płk.
DEKUTOWSKI-Hieronim Cichociemni w dywersji
Dekutowski HieronimZapora
kpt. piech.
DMOWSKI-Stanislaw Cichociemni w dywersji
Dmowski StanisławPodlasiak
kpt.
DZIADOSZ-Rudolf Cichociemni w dywersji
Dziadosz RudolfZasaniec
por.
ECKHARDT-Mieczyslaw Cichociemni w dywersji
Eckhardt MieczysławBocian
płk. piech.
EMIR-HASSAN-Jerzy Cichociemni w dywersji
Emir Hassan JerzyTurek 2
kpt.
FIJALKA-Michal Cichociemni w dywersji
Fijałka MichałKawa
kpt. piech.
FORTUNA-Ludwik Cichociemni w dywersji
Fortuna LudwikSiła
kpt.
GARCZYNSKI-Marian Cichociemni w dywersji
Garczyński Marian Skała
kpt.
GAWORSKI-Tadeusz Cichociemni w dywersji
Gaworski TadeuszLawa
mjr kaw.
GILOWSKI-Stanislaw Cichociemni w dywersji
Gilowski StanisławGotur
kpt. sł. zdr.
GOLARZ-Marian Cichociemni w dywersji
Golarz Teleszyński MarianGóral 2
płk. piech.
GOLEBIEWSKI-Marian Cichociemni w dywersji
Gołębiewski MarianSter
mjr sap.
GORSKI-Jan Cichociemni w dywersji
Górski JanChomik
ppor.
GORSKI-Stefan Cichociemni w dywersji
Górski StefanBrzeg
mjr kaw.
GRODZICKI-Krzysztof Cichociemni w dywersji
Grodzicki KrzysztofJabłoń
kpt. piech.
GRUN-Bronislaw Cichociemni w dywersji
Grun Bronisław Szyb
ppor. piech.
GRYCZ-Jan Cichociemni w dywersji
Grycz JanDziadzio
ppor. art.
HARASYMOWICZ-Stanislaw Cichociemni w dywersji
Harasymowicz StanisławLalka
ppor.
KALINOWSK-HECZKO-Gustaw Cichociemni w dywersji
Heczko Kalinowski GustawSkorpion
por.
HENCEL-Stanislaw Cichociemni w dywersji
Hencel StanisławPik
ppor.
HORL-Jan Cichociemni w dywersji
Hörl JanFrog
ppłk.
IGLEWSKI-Antoni Cichociemni w dywersji
Iglewski AntoniPonar
por. piech.
JACHCINSKI-Henryk Cichociemni w dywersji
Jachciński Henryk Kret
mjr
JACKIEWICZ-Boleslaw Cichociemni w dywersji
Jackiewicz BolesławŁabędź
por.
JAGIELSKI-Stanislaw Cichociemni w dywersji
Jagielski StanisławGacek
por.
JAKUBOWSKI-Ewaryst Cichociemni w dywersji
Jakubowski Ewaryst Brat
kpt.
JANUSZKIEWICZ-Henryk Cichociemni w dywersji
Januszkiewicz HenrykSpokojny
por. art.
JAROSZ-Janusz Cichociemni w dywersji
Jarosz Janusz Szermierz
por. piech.
JASTRZEBSKI-Antoni Cichociemni w dywersji
Jastrzębski AntoniUgór
ppor.
JAWORSKI-Tadeusz Cichociemni w dywersji
Jaworski TadeuszGont
kpt. piech.
JAWORSKI-Tadeusz-Stanisław Cichociemni w dywersji
Jaworski Tadeusz StanisławBławat
rotm.
JURECKI-Marian Cichociemni w dywersji
Jurecki MarianOrawa
ppor. piech.
KAMINSKI-Bronislaw Cichociemni w dywersji
Kamiński BronisławGolf
mjr piech.
KASZYNSKI-Eugeniusz Cichociemni w dywersji
Kaszyński EugeniuszNurt
por. piech.
KIWER-Edward Cichociemni w dywersji
Kiwer EdwardBiegaj
por.
KLIMOWICZ-Wladysław Cichociemni w dywersji
Klimowicz WładysławTama
mjr piech.
KLIMOWSKI-Tadeusz Cichociemni w dywersji
Klimowski TadeuszKlon
mjr piech.
KLINICKI-Maksymilian Cichociemni w dywersji
Klinicki MaksymilianWierzba 2
por.
KLOCEK-Wlodzimierz Cichociemni w dywersji
Klocek Niewęgłowski WłodzimierzGarłuch
kpt.
KOCHANSKI-Wladyslaw Cichociemni w dywersji
Kochański Władysław Bomba
mjr
KOLASINSKI-Stanislaw Cichociemni w dywersji
Kolasiński StanisławŚmiga, Ulewa
mjr
KONIK-Bronislaw Cichociemni w dywersji
Konik Bronisław Sikora
ppor. piech.
KONSTANTY-Ignacy Cichociemni w dywersji
Konstanty Ignacy Szmaragd
mjr
KONTRYM-Bolesław Cichociemni w dywersji
Kontrym BolesławŻmudzin
mjr
KOPISTO-Waclaw Cichociemni w dywersji
Kopisto WacławKra
ppłk. dypl. br. panc.
KOSTUCH-Tomasz Cichociemni w dywersji
Kostuch TomaszBryła
por. sap.
KOTOROWICZ-Stanislaw Cichociemni w dywersji
Kotorowicz StanisławKron
por. sap.
KOWALSKI-Jerzy Cichociemni w dywersji
Kowalski JerzyBaba
ppor. sap.
KOWALSKI-Ryszard Cichociemni w dywersji
Kowalski RyszardBenga
kpt. dypl.
KOZUCHOWSKI-Henryk Cichociemni w dywersji
Kożuchowski HenrykHora
ppłk.
KRAJEWSKI-Henryk Cichociemni w dywersji
Krajewski HenrykTrzaska
ppor.
KRASINSKI-Adam Cichociemni w dywersji
Krasiński AdamSzczur
ppłk. piech.
KRIZAR-Leopold Cichociemni w dywersji
Krizar LeopoldCzeremosz
kpt. piech.
KROKAY-Walery Cichociemni w dywersji
Krokay WalerySiwy
kpt. sap.
KRYSZCZUKAJTIS-Miroslaw Cichociemni w dywersji
Kryszczukajtis MirosławSzary
ppor.
KUCZYNSKI-Marian Cichociemni w dywersji
Kuczyński MarianZwrotnica
kpt. art.
KULAKOWSKI-Aleksander Cichociemni w dywersji
Kułakowski AleksanderRywal
kpt. piech.
KWARCINSKI-Mieczyslaw Cichociemni w dywersji
Kwarciński MieczysławZiut
mjr br. panc.
KWIATKOWSKI-Bohdan Cichociemni w dywersji
Kwiatkowski BohdanLewar
mjr
LECH-Jan Cichociemni w dywersji
Lech JanGranit
ppor. piech.
LECH-Wlodzimierz Cichociemni w dywersji
Lech WłodzimierzPowiślak
st. sierż.
LEWANDOWSKI-Aleksander Cichociemni w dywersji
Lewandowski AleksanderWiechlina
por. kaw
LINOWSKI-Artur Cichociemni w dywersji
Linowski ArturKarp
kpt. piech.
LUSZOWICZ-Zdzislaw Cichociemni w dywersji
Luszowicz ZdzisławSzakal
ppor.
LADA-Lech Cichociemni w dywersji
Łada Lech Żagiew
kpt.
LAGODA-Hieronim Cichociemni w dywersji
Łagoda HieronimLak
mjr uzbr.
LOJKIEWICZ-Adolf Cichociemni w dywersji
Łojkiewicz AdolfRyś
por.
LOS-Ezechiel Cichociemni w dywersji
Łoś EzechielIkwa
mjr br. panc.
MACKUS-Adam Cichociemni w dywersji
Mackus Adam Prosty
ppłk.
MAJORKIEWICZ-Felicjan Cichociemni w dywersji
Majorkiewicz FelicjanIron
mjr dypl. piech.
MALIK-Franciszek Cichociemni w dywersji
Malik FranciszekPiorun 2
kpt. piech.
MARECKI-Wladyslaw Cichociemni w dywersji
Marecki WładysławŻabik 2
por.
MAREK-Jan Cichociemni w dywersji
Marek JanWalka
por. piech.
MATULA-Zbigniew Cichociemni w dywersji
Matula ZbigniewRadomyśl
kpt.
MICH-Stefan Cichociemni w dywersji
Mich StefanJeż
kpt. uzbr.
MICHALCZEWSKI-Wincenty Cichociemni w dywersji
Michalczewski WincentyMir
por.
MICIEK-Wladyslaw Cichociemni w dywersji
Miciek WładysławMłot
mjr
MILEWICZ-Zygmunt Cichociemni w dywersji
Milewicz ZygmuntRóg
kpt. piech.
MOSTOWIEC-Marian Cichociemni w dywersji
Mostowiec MarianLis
por. piech.
MOTYLEWICZ-Piotr Cichociemni w dywersji
Motylewicz PiotrGrab
por.
MRAZEK-Zbigniew Cichociemni w dywersji
Mrazek ZbigniewAminius
płk. piech.
NAKONIECZNIKOFF-KLUKOWSKI-Przemyslaw Cichociemni w dywersji
Nakoniecznikoff Klukowski PrzemysławKruk 2
ppor.
NIEDZIELSKI-Rafal Cichociemni w dywersji
Niedzielski RafałMocny
kpt. piech.
NIEMCZYCKI-Jerzy Cichociemni w dywersji
Niemczycki JerzyJanczar
mjr art.
NOSEK-Antoni Cichociemni w dywersji
Nosek AntoniKajtuś
kpt. piech.
NOWAKOWSKI-Michal Cichociemni w dywersji
Nowakowski Michał Harpun
ppor. kaw.
NOWOBILSKI-Tadeusz Cichociemni w dywersji
Nowobilski TadeuszDzwon
kpt. art.
NOWODWORSKI-Cezary Cichociemni w dywersji
Nowodworski CezaryGłóg
mjr
NUSZKIEWICZ-Ryszard-e1461496984302 Cichociemni w dywersji
Nuszkiewicz RyszardPowolny
ppor. art.
ODROWAZ-SZUKIEWICZ-Boleslaw-e1461496999402 Cichociemni w dywersji
Odrowąż Szukewicz BolesławBystrzec
ppłk. piech.
OLSZEWSKI-Stanislaw Cichociemni w dywersji
Olszewski StanisławBar
kpt.
OSSOWSKI-Stanislaw Cichociemni w dywersji
Ossowski StanisławJastrzębiec 2
por. piech.
OSUCHOWSKI-Kazimierz Cichociemni w dywersji
Osuchowski KazimierzRosomak
ppłk.
PACZKOWSKI-Alfred Cichociemni w dywersji
Paczkowski AlfredWania
por. piech.
PENTZ-Karol Cichociemni w dywersji
Pentz KarolSkała 2
por. piech.
PEREKLADOWSKI-Feliks Cichociemni w dywersji
Perekładowski FeliksPrzyjaciel 2
por.
PIASECKI-Zbigniew Cichociemni w dywersji
Piasecki ZbigniewOrlik
kpt.
PIATKOWSKI-Bohdan Cichociemni w dywersji
Piątkowski BohdanMak
ppor.
PIC-Witold Cichociemni w dywersji
Pic WitoldCholewa
kpt. art.
PIEKARSKI-Aleksander Cichociemni w dywersji
Piekarski AleksanderTurkuć
mjr
PILCH-Adolf Cichociemni w dywersji
Pilch AdolfGóra
kpt. piech.
PIOTROWSKI-Julian Cichociemni w dywersji
Piotrowski JulianRewera 2
mjr
PIOTROWSKI-Edward Cichociemni w dywersji
Piotrowski EdwardMema
ppłk.
SZYDLOWSKI-Adam Cichociemni w dywersji
Szydłowski AdamPoleszuk
płk.
PIWNIK-Jan Cichociemni w dywersji
Piwnik JanPonury
kpt. piech.
POKULTINIS-Alfred Cichociemni w dywersji
Pokultinis AlfredFon
kpt.
POLONCZYK-Boleslaw Cichociemni w dywersji
Polończyk BolesławKryształ
ppor. piech.
POZNANSKI-Jan Cichociemni w dywersji
Poznański JanPływak
ppor.
PRZETOCKI-Jacek Cichociemni w dywersji
Przetocki JacekOset
ppor. piech.
PSYKALA-Mieczyslaw Cichociemni w dywersji
Psykała Mieczysław Kalwadosik
mjr
PUKACKI-Franciszek Cichociemni w dywersji
Pukacki Franciszek Gzyms
kpt. br. panc.
RACHWAL-Bronislaw Cichociemni w dywersji
Rachwał BronisławGlin
rotm.
RACZKOWSKI-Stanislaw Cichociemni w dywersji
Raczkowski StanisławBułany
mjr piech.
RASZPLEWICZ-Kazimierz Cichociemni w dywersji
Raszplewicz KazimierzTatar 2
ppor. piech.
RATAJSKI-Leszek Cichociemni w dywersji
Ratajski Leszek Żal
ppor.
RIEDL-Adam Cichociemni w dywersji
Riedl AdamRodak
por.
ROGOWSKI-Jan Cichociemni w dywersji
Rogowski JanCzarka
por.
ROMASZKAN-Roman Cichociemni w dywersji
Romaszkan RomanTatar
ppor.
ROSSINSKI-Czeslaw Cichociemni w dywersji
Rossiński CzesławKozioł
mjr kaw.
ROZYCKI-Jan Cichociemni w dywersji
Różycki JanBusik
ppłk.
RUNGE-Tadeusz Cichociemni w dywersji
Runge TadeuszOsa
kpt.
RYBKA-Franciszek Cichociemni w dywersji
Rybka FranciszekKula
por. piech.
RYDZEWSKI-Lech Cichociemni w dywersji
Rydzewski LechGrom
por.
RZEPKA-Kazimierz Cichociemni w dywersji
Rzepka KazimierzOgnik
kpt. piech.
SERAFIN-Jan Cichociemni w dywersji
Serafin JanCzerchawa
mjr
SERAFINSKI-Fryderyk Cichociemni w dywersji
Serafiński FryderykDrabina
ppłk.
SEDZIAK-Stanislaw Cichociemni w dywersji
Sędziak Stanisław Warta
por. piech.
SIKORSKI-Zenon Cichociemni w dywersji
Sikorski ZenonPożar
por. piech.
SKOWRON-Marian Cichociemni w dywersji
Skowron MarianOlcha 2
rotm.
SKROCHOWSKI-Jan Cichociemni w dywersji
Skrochowski JanOstroga
mjr lot.
SKWIERCZYNSKI-Leopold Cichociemni w dywersji
Skwierczyński LeopoldAktor
kpt.
SMELA-Jan Cichociemni w dywersji
Smela JanWir
kpt. art.
SMOLSKI-Kazimierz Cichociemni w dywersji
Smolski KazimierzSosna
mjr
SOKOLOWSKI-Jerzy Cichociemni w dywersji
Sokołowski JerzyMira
mjr dypl.
SOKOLOWSKI-Tadeusz Cichociemni w dywersji
Sokołowski TadeuszTrop
por. piech.
SOKOL-Tadeusz Cichociemni w dywersji
Sokół TadeuszBug 2
por. piech.
SOLTYS-Stanislaw Cichociemni w dywersji
Sołtys StanisławSowa
kpt. art.
SPECYLAK-Zbigniew Cichociemni w dywersji
Specylak Skrzypecki Zbigniew Tur 2
mjr piech. sap.
SROCZYNSKI-Zdzislaw Cichociemni w dywersji
Sroczyński ZdzisławKompresor
mjr int.
STOCKI-Tadeusz Cichociemni w dywersji
Stocki Tadeusz Ćma
ppor.
STOLYHWO-Olgierd Cichociemni w dywersji
Stołyhwo OlgierdStewa
por.
STRASZYNSKI-Zdzislaw Cichociemni w dywersji
Straszyński ZdzisławMeteor
kpt. art.
SZCZEPANSKI-Mieczyslaw Cichociemni w dywersji
Szczepański MieczysławDębina
mjr piech.
SZEWCZYK-Piotr Cichociemni w dywersji
Szewczyk PiotrCzer
por.
SZPAKOWICZ-Wieslaw Cichociemni w dywersji
Szpakowicz WiesławPak
płk.
SZTERNAL-Kazimierz Cichociemni w dywersji
Szternal KazimierzZryw
ppor.
SZWIEC-Waldemar Cichociemni w dywersji
Szwiec WaldemarRobot
ppłk. dypl.
SCIEGIENNY-Wincenty Cichociemni w dywersji
Ściegienny WincentyLas
kpt.
SWIATKOWSKI-Andrzej Cichociemni w dywersji
Świątkowski AndrzejAmurat
mjr
TARNAWSKI-Aleksander Cichociemni w dywersji
Tarnawski AleksanderUpłaz
ppor.
TOMASZEWSKI-Tadeusz Cichociemni w dywersji
Tomaszewski TadeuszWąwóz
kpt. piech.
TROJANOWSKI-Czeslaw Cichociemni w dywersji
Trojanowski CzesławLitwos
mjr piech.
TRONDOWSKI-Stanislaw Cichociemni w dywersji
Trondowski StanisławGrzmot 2
mjr piech.
TRYBUS-Adam Cichociemni w dywersji
Trybus AdamGaj
por. art.
TWARDY-Zbigniew Cichociemni w dywersji
Twardy ZbigniewTrzask
mjr kaw.
UKLANSKI-Witold Cichociemni w dywersji
Uklański WitoldHerold
ppłk.
ULM-Zygmunt Cichociemni w dywersji
Ulm ZygmuntSzybki
kpt. piech.
WARUSZYNSKI-Zbigniew Cichociemni w dywersji
Waruszyński ZbigniewDewajtis 2
ppor.
WATROBSKI-Jozef Cichociemni w dywersji
Wątróbski JózefJelito
por. kaw.
WHITEHEAD-Alfred Cichociemni w dywersji
Whitehead AlfredDolina 2
por. piech.
WIACEK-Jan Cichociemni w dywersji
Wiącek WiktorKanarek
kpt. sap.
WIECHULA-Bernard Cichociemni w dywersji
Wiechuła BernardMaruda
por. sap.
WIECHULA-Ludwik Cichociemni w dywersji
Wiechuła LudwikJeleń
mjr sap.
WIERZEJSKI-Tomasz Cichociemni w dywersji
Wierzejski TomaszZgoda 2
kpt.
WILCZEWSKI-Michal Cichociemni w dywersji
Wilczewski MichałUszka
ppor.
WILCZKIEWICZ-Zbigniew Cichociemni w dywersji
Wilczkiewicz ZbigniewKij
por. piech.
WINIARSKI-Zdzislaw Cichociemni w dywersji
Winiarski ZdzisławPrzemytnik
kpt.
WINTER-Stanislaw Cichociemni w dywersji
Winter StanisławStanley
ppor. piech.
WISNIEWSKI-Wladyslaw Cichociemni w dywersji
Wiśniewski WładysławWróbel
kpt. art.
WITKOWSKI-Ludwik Cichociemni w dywersji
Witkowski LudwikKosa
kpt.
WOZNIAK-Jan Cichociemni w dywersji
Woźniak JanKwaśny
por. piech.
ZABIEREK-Lech Cichociemni w dywersji
Zabierek LechWulkan
por. piech.
por-cc-Jozef-Zajac Cichociemni w dywersji
Zając JózefKolanko
kpt. art.
ZAORSKI-Waclaw Cichociemni w dywersji
Zaorski WacławRyba
mjr kaw.
ZAREMBINSKI-Wiktor Cichociemni w dywersji
Zarembiński WiktorZrąb
por.
ZAWADZKI-Alfred Cichociemni w dywersji
Zawadzki AlfredKos
ppłk.
ZUB-ZDANOWICZ-Leonard Cichociemni w dywersji
Zub Zdanowicz Leonard Ząb
ppor.
ZELECHOWSKI-Tadeusz Cichociemni w dywersji
Żelechowski TadeuszRing
mjr piech.
ZELKOWSKI-Bronislaw Cichociemni w dywersji
Żelkowski BronisławDąbrowa
ppor. art.
ZYCHIEWICZ-Antoni Cichociemni w dywersji
Żychiewicz Antoni PiotrPrzerwa

 

Koncepcje walki czynnej w okupowanej Polsce

Waldemar Grabowski – Koncepcje walki czynnej w okupowanej Polsce – KEDYW
w: Biuletyn informacyjny AK nr 5 (277)  maj 2013, s. 1 – 7

 

Teodor Gąsiorowski, Andrzej Kuler – „Nil” – organizator Kierownictwa Dywersji
w: Biuletyn informacyjny AK nr 5 (277)  maj 2013, s. 8 – 12

 

 

 

 

Źródła:
  • informacje własne
  • Krzysztof A. Tochman: Słownik biograficzny cichociemnych. T. I. FKM Oleśnica, ISBN 83-902499-0-1
  • Krzysztof A. Tochman: Słownik biograficzny cichociemnych. T. II. ABRES Rzeszów, ISBN 83-902499-5-2
  • Krzysztof A. Tochman: Słownik biograficzny cichociemnych. T. III. OS Ostoja, Zwierzyniec – Rzeszów, ISBN 83-910535-4-7
  • Krzysztof A. Tochman: Słownik biograficzny cichociemnych. T. IV. OS Ostoja, Zwierzyniec – Rzeszów, 978-83-933857-0-6
  • Agnieszka Polończyk, Cichociemni – dzieje elity polskiej dywersji na kanwie życiorysu Bolesława Polończyka ps. „Kryształ”, w: Bezpieczeństwo. Teoria i Praktyka, nr 3/2016, s. 173 – 188, Kraków 2016, ISSN 1899-6264
  • Agnieszka Polończyk, Cichociemni – Zarys historii formacji, w: Wojska Specjalne Rzeczypospolitej Polskiej, Bieniek Mieczysław, Mazur Sławomir M. (red.), Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego, 2016, s. 95-105, ISBN 978-83-65208-70-5

 

1