Tadeusz Żelechowski – Cichociemny

Tadeusz Żelechowski – Cichociemny

ps.: „Ring”, „Rynna”, „Lopek”, „Żuk”, „Ptaszek”, „Ptak”

Tadeusz Józef Żelechowski vel Tadeusz Nowak, vel Tadeusz Pasicki, vel Tadeusz Markowski

 

ELECHOWSKI-Tadeusz-ppor-piech-rez-285x400 Tadeusz Żelechowski - Cichociemny

ppor. Tadeusz Żelechowski
źródło: JW GROM

Ur. 7 maja 1916 r. w Samborze (Ukraina), zm. 16 grudnia 1984 r. w Warszawie – harcerz, więzień NKWD, sowieckich łagrów, żołnierz Armii Polskiej gen. Andersa, Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, oficer Armii Krajowej, Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj, cichociemny.

 

 

krzyz-harcerski-zhp-300x301 Tadeusz Żelechowski - CichociemnyDo 1930 r. uczył się w szkole powszechnej w Samborze, od 1931 r. w Drohobyczu. W 1936 r. zdał egzamin dojrzałości w Gimnazjum i Liceum im. Króla Władysława Jagiełły.

Działał w ZHP, jako zastępowy w 1 drużynie gimnazjalnej im. Hetmana Stanisława Żółkiewskiego.

Od września 1937 r. w Szkole Podchorążych Rezerwy Piechoty przy 4 Pułku Piechoty Legionów w Kielcach.

10 maja 1938 r. mianowany starszym strzelcem, 5 czerwca podchorążym. Do 16 września 1938 r. praktyka w 4 Pułku Piechoty Legionów w Kielcach, następnie przeniesiony do rezerwy.

Pracował w rafinerii „Polmin” w Drohobyczu.

 

 

II wojna światowa
miejsca-zeslan-Polakow-300x172 Tadeusz Żelechowski - Cichociemny

GUŁ-ag – mapa zesłań, pracy i straceń Polaków

Nie zmobilizowany. Od 17 września 1939 r. w tajnej drużynie harcerskiej, jako tzw. biały kurier pomagał w przerzucie żołnierzy WP na Węgry.

Od 2 stycznia 1940 r. szef wywiadu ZWZ w Drohobyczu. zagrożony aresztowaniem wyjechał do Lwowa. 30 marca 1940 r. aresztowany przez NKWD, osadzony w więzieniu w Drohobyczu, od 23 czerwca w więzieniu NKWD w Kijowie.

represje-sowieckie-wobec-Polakow-300x213 Tadeusz Żelechowski - Cichociemny

Represje sowieckie wobec Polaków
źródło: pamiec.pl

13 kwietnia 1940 r. jego matkę oraz siostrę Krystynę zesłano do przysiółka Białopole, rejon Bodajbo w Jakucji (Rosja); powróciły do Polski w 1946 r.

16 maja 1941 r. skazany na 15 lat więzienia przez Sąd Wojenny Kijowskiego Okręgu Wojskowego, osadzony w więzieniu w Gorkim.

Po układzie Sikorski – Majski 22 listopada 1941 r. zwolniony, 16 grudnia wstąpił do Armii gen. Andersa w Tatiszczewie. Przydzielony jako dowódca drużyny 3 kompanii 1 Batalionu Piechoty 5 Dywizji Piechoty.

We wrześniu 1942 r. ewakuowany z Krasnowodska do Pahlewi (Iran), następnie do Iraku.

 

Grzegorz Skrukwa – Armia Andersa – nadzieja dla Polaków w ZSRR
w: Zesłaniec, 2008, nr. 34, s. 29 – 40

 

Andrzej Wojtaszak – Armia Polska w ZSRR
w: Zesłaniec, 2007, nr 32, s. 89 – 106

 

 

Cichociemny

button-zrzuty_200-150x150 Tadeusz Żelechowski - CichociemnyZgłosił się do służby w Kraju. W styczniu 1943 r. wyruszył statkiem „Aquitania” z Suezu, przez Durban, Kapsztad, Rio de Janeiro, Nowy Jork, wzdłuż Kanady, przez Atlantyk w maju 1943 r. dotarł do Wielkiej Brytanii. 1 stycznia 1943 r. mianowany kapralem podchorążym. Przeszkolony ze specjalnością w dywersji, 5 listopada 1943 r. zaprzysiężony na rotę AK w Chicheley. Awansowany do stopnia podporucznika, ze starszeństwem od 10 października 1943 r. W grudniu 1943 r. przeniesiony do Głównej Bazy Przerzutowej w Brindisi we Włoszech.

Halifax-mk3-300x225 Tadeusz Żelechowski - Cichociemny

Handley Page Halifax

Zrzucony do Polski w nocy 12/13 kwietnia 1944 r. w sezonie operacyjnym „Riposta”, w operacji lotniczej „Weller 14” (dowódca operacji: F/O Antoni Błażewski, ekipa skoczków nr: XLI), z samolotu Halifax JW-272 „D” (1586 Eskadra PAF, załoga: pilot – F/O Jan Dziedzic, pilot – F/S Henryk Gołębiowski / nawigator – F/O Antoni Błażewski / radiotelegrafista – F/S Jerzy Koper / mechanik pokładowy – Sgt. Józef Zubrzycki / strzelec – F/O Stefan Czekalski / despatcher – F/S Stefan Kułach).

Start z lotniska campo Casale nieopodal Brindisi, zrzut na placówkę odbiorczą „Mysz”, w okolicach miejscowości Bełżyce (13 km od Lublina).

Brindisi_1-300x199 Tadeusz Żelechowski - Cichociemny

lotnisko w Brindisi (Włochy)

Razem z nim skoczyli: ppor. Adam Benrad ps. Drukarz, ppor. Zbigniew Mrazek ps. Aminius oraz kurier Delegatury Rządu na Kraj plt. Jan Ciaś ps. Kula. Skoczkowie przerzucili 171 tys. dolarów, 6 tys. dolarów w złocie, dwa pasy z pieniędzmi dla Delegatury Rządu. Zrzucono także dziewięć zasobników i sześć paczek, dwa zasobniki uszkodziły się, dwie paczki rozbiły wskutek nieotwarcia spadochronów. Samolot szczęśliwie powrócił do bazy o godz. 06.15, po locie trwającym 10 godzin 55 minut.

Zrzut przyjął oddział partyzancki AK dowodzony przez ppor. Aleksandra Sarkisowa ps. Szaruga. Oddział funkcjonował od września 1943 r. do lipca 1944 r., jego najwyższy stan osobowy to 120 żołnierzy.

Po aklimatyzacji do realiów okupacyjnych w Warszawie, pod opieką „ciotki” Michaliny Wieszeniewskiej ps. Antosia, od 24 maja na terenie Obszaru Lwów AK. Od 30 maja przydzielony jako dowódca plutonu 2, potem 4 kompanii 9 Pułku Piechoty AK oraz zastępca dowódcy Oddziału Leśnego AK, dowodzonego przez kpt. Józefa Bistronia ps. Godziembo.

Od połowy czerwca w Obwodzie Lubaczów AK, od lata 1944 r. wraz z oddziałem w rejonie Chyżej i Podlesina, następnie Korkosze i Stara Huta. Uczestniczył w wielu walkach i akcjach przeciw Niemcom i UPA, m.in. w rejonie Łukawca, Korkoszy, Łozów oraz w obronie Majdanu.

W trakcie koncentracji związanej z akcją Burza wraz z oddziałem włączony w skład I batalionu dowodzonego przez kpt. Kazimierza Maciejewicza ps. Dar. Po koncentracji, od 20 lipca wraz z kompanią w drodze w kieunku Tomaszowa Lubelskiego, następnie m.in. do skrzyżowania dróg Józefów – Zamość – Bondyrz. 26 lipca 1944 r. otoczony przez wojska sowieckie batalion rozformowano, po przejęciu dowodzenia kompanią 30 lipca 1944 r. rowiązał ją.

 

 

Po wojnie

Od września 1944 r. w Cieszanowie, nawiązał kontakt z kpt. Józefem Bistroniem ps. Godziembo, następnie z ppłk. Franciszkiem Rekuckim ps. Topór, dowódcą Oddziałów Leśnych Zgrupowania „Warta” Obszaru Lwów AK. Rozpoczął organizowanie Obwodu Lubaczów AK.

19 października 1944 r. uniknął aresztowania przez NKWD, wyskakując przez okno z domu Stanisława Herbuta na Czereśniach. Po aresztowanym wówczas kpt. Bistroniu mianowany komendantem Obwodu Lubaczów AK, przyjął pseudinim „Ptaszek”.

Przeprowadził śmiałe akcje, uwalniając w Przeworsku kpt. Bistronia, a w Lubaczowie Kazimierza Góreckiego. Zorganizował udane zamachy: na szefa Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego Mikołaja Haciuka (w noc sylwestrową 1944 r.), na komendanta powiatowego MO Leona Bębna i jego doradcę mjra NKWD Bałyszewa (19 lutego 1945 r.). Organizował obronę polskich wsi przed UPA.

Delegatura_SZ_1945-300x317 Tadeusz Żelechowski - CichociemnyOd kwietnia 1945 r. organizował Inspektorat (Przeworsk, Lubaczów, Sanok) Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj oraz szlaki przerzutowe za granicę. Prawdopodobnie w połowie lipca 1945 r. uczestniczył w napadzie na bank w Krakowie. Podczas akcji aresztowany przez NKWD, uciekł z aresztu śledczego. Współpracował m.in. z Cichociemnym Jerzym Niemczyckim ps. Janczar oraz Elżbietą Unger.

W połowie sierpnia 1945 r. wraz z Cichociemnym Jerzym Niemczyckim ps. Janczar udał się na teren Ziem Odzyskanych w Kłodzku. Podjął pracę w Zarządzie Miejskim, od listopada 1947 r. urzędnik w Państwowej Centrali Handlowej.

11 marca 1947 r. ujawnił się jako cichociemny w MUBP w Warszawie, podpisał zobowiązanie o współpracy, wstąpił do Stronnictwa Demokratycznego, działał  w ZHP. W czerwcu 1947 r. w Krakowie nawiązał kontakt z działaczm PSL, byłym kurierem Delegatury Rządu na Kraj Tadeuszem Chciukiem ps. Celt. W sierpniu 1948 r. ustalili plan ucieczki z Polski, m.in. w związku z obawą przed aresztowaniem z powodu uchylania się od współpracy z bezpieką.

28 września 1948 r. uciekł z Polski wraz z Cichociemnym Jerzym Niemczyckim ps. Janczar oraz Elżbietą Unger. Przez „zieloną granicę” do Czechosłowacji przeprowadził ich przewodnik Sonkiennik. W Bratysławie nawiązali kontakt z Tadeuszem Chciukiem oraz kurierem rządu emigracyjnego Wacławem FelczakiemWiN. Zamieszkali w domku letniskowym nad Dunajem. Na początku października, dzięki pomocy przewodników, przez Wiedeń dotarli do Innsbrucku, następnie do Francji. Na prośbę Chciuka, po spotkaniu ze Stanisławem Mikołajczykiem zgodził się na powrót do Polski w celu przerzucenia za granicę grupy posłów PSL.

21 grudnia 1948 r. aresztowani przez czeską bezpiekę, 16 lutego 1949 r. osadzony w Sosnowcu, od 19 lutego w areszcie śledczym w Warszawie na ul. Rakowieckiej. Skazany przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie na 8 lat więzienia. Do 17 stycznia 1951 r. osadzony w areszcie na Rakowieckiej, następnie w więzieniu we Wronkach, od lipca 1951 r. w więzieniu w Rawiczu. Zwolniony 14 czerwca 1954 r. z powodu złego stanu zdrowia. Zamieszkał w Zielonej Górze, dołączając do matki i siostry.

Od lutego 1955 r. do 30 kwietnia 1956 r. kontroler jakości towarów w Powszechnym Domu Towarowym „Centrum” w Zielonej Górze, następnie w referacie planowania Składnicy Wyrobów Wełnianych. Od listopada 1957 r. jako starszy towaroznawca ponownie w PDT „Centrum”. Od stycznia 1962 r. naczelnik Wydziału Administracyjno – Gospodarczego Zielonogórskiego Zjednoczenia Budownictwa, od lipca 1969 r. jako inspektor, następnie kierownik zaopatrzenia, potem specjalista ds. koordynacji dostaw w Zielonogórskim Przedsiębiorstwie Robót Inzynieryjnych.  31 stycznia 1979 r. przeszedł na emeryturę.

Do 5 stycznia 1982 r. formalnie zarejestrowany jako tajny wspólpracownik SB ps. Ptak przez Wydział III KW MO Zielona Góra.

Zmarł 16 grudnia 1984 r. w Warszawie.

 

Filip Musiał – Trudna prawda
w: Biuletyn informacyjny AK nr 11 (295) listopad 2014, s. 54 – 59

 

Krzysztof A. Tochman – Rozpracowanie cichociemnych przez komunistyczny aparat represji
w: Biuletyn informacyjny AK nr 11 (295) listopad 2014, s. 60 – 72

 

 

Awanse

 

 

Ordery i odznaczenia

 

 

Życie roddzinne

Syn Jana (1886–1938), uczestnika wojen polsko-ukraińskiej i polsko-bolszewickiej oraz Felicji z domu Kowal (1894–1958). Zawarł związek małzeński z Kazimierą Roszak (1920–1993). Mieli dwóch synów: Leszka (ur. 1957 r.) oraz Andrzeja (ur. 1961 r.).

 

 

Upamiętnienie Cichociemnych

jw-grom-pomnik-cc-4-300x248 Tadeusz Żelechowski - Cichociemnyjw-grom-pomnik-cc-3-300x238 Tadeusz Żelechowski - CichociemnyW 1989 r. powstał film dokumentalny „Cichociemni” (scenariusz i reżyseria Marek Widarski).

15 maja 2005 odsłonięto na terenie jednostki specjalnej – Jednostki Wojskowej GROM w Warszawie pomnik poświęcony cichociemnym spadochroniarzom AK. Znaczna część ekspozycji Sali Tradycji jednostki GROM poświęcona jest Cichociemnym.

Od 4 sierpnia 1995 roku jednostka nosi nazwę – Jednostka Wojskowa GROM im. Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej

W 2008 roku powstał film dokumentalny „My cichociemni. Głos żyjących” (scenariusz i reżyseria Paweł Kędzierski).

pomnik-cc-warszawa-761x642-300x253 Tadeusz Żelechowski - Cichociemny

Pomnik CC w Warszawie

7 października 2013 roku w Warszawie przy ul. Matejki, naprzeciwko Sejmu R.P. odsłonięto Pomnik Cichociemnych Spadochroniarzy AK.

cc-boening-300x199 Tadeusz Żelechowski - CichociemnyW 2013 roku powstał film dokumentalny „Cichociemni. Wywalcz wolność lub zgiń” (scenariusz i reżyseria Dariusz Walusiak).

W 2016 roku Sejm R.P. ustanowił rok 2016 Rokiem Cichociemnych. NBP wyemitował srebrną kolekcjonerską monetę o nominale 10 zł upamiętniającą 75. rocznicę pierwszego zrzutu Cichociemnych.

cc-monety-300x157 Tadeusz Żelechowski - Cichociemnycc-pomnik-powazki--300x213 Tadeusz Żelechowski - CichociemnyW 2017 roku PLL LOT umieścił znak spadochronowy oraz podpis upamiętniający Cichociemnych na kadłubie Boeinga 787 (SP-LRG).

Cichociemni są patronem wielu szczepów, drużyn oraz organizacji harcerskich. Opublikowano wiele książek i artykułów o Cichociemnych.

Na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie znajdują się groby kilku Cichociemnych oraz poświęcony Im pomnik „TOBIE OJCZYZNO”

sala-tradycji-grom Tadeusz Żelechowski - Cichociemny

Sala Tradycji Jednostki Wojskowej GROM

button-publikacje_200-300x101 Tadeusz Żelechowski - Cichociemny

 

 

Źródła:
  • informacje własne
  • Krzysztof A. Tochman: Słownik biograficzny cichociemnych. T. 4. Zwierzyniec –Rzeszów: Obywatelskie Stowarzyszenie „Ostoja”, 2011, s. 244–250. ISBN 978-83-933857-0-6.
  • Kajetan Bieniecki: Lotnicze wsparcie Armii Krajowej, Arcana Kraków 1994 r. ISBN 83-86225-10-6
  • Jędrzej Tucholski: Cichociemni. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1984, s. 445, ISBN 8321105378.
  • Jędrzej Tucholski: Cichociemni 1941–1945 – Sylwetki spadochroniarzy. Wojskowy Instytut Historyczny, s. 197 – 198.

 

Zobacz także biogram w Wikipedii

 

pl_PLPolski
en_GBEnglish (UK) pl_PLPolski