Stanisław Olszewski – Cichociemny

Stanisław Olszewski – Cichociemny

ps.: „Bar”, „Gama”

vel Stanisław Komar, vel Stanisław Kossak

 

37-1082-288x400 Stanisław Olszewski - Cichociemny

ppłk. Stanisław Olszewski
źródło: NAC

Ur. 28 marca 1912 r. w Kamienicy Polskiej, zm. 1 marca 1994 r. w Częstochowie – nauczyciel, oficer WP, PSZ na Zachodzie, Armii Krajowej, podpułkownik, więzień sowieckich łagrów, cichociemny.

 

 

W latach 1919-1926 uczeń szkoły powszechnej w Kamienicy Polskiej oraz gimnazjum w Częstochowie i Radomiu. Od 1932 r.w Państwowym Studium Nauczycielskim w Solcu nad Wisłą, gdzie w 1934 r. uzyskał świadectwo dojrzałości oraz uprawnienia nauczyciela szkół powszechnych.

Od 17 września 1934 r. uczestnik kursu podchorążych rezerwy piechoty w Katowicach przy 73 Pułku Piechoty 23 Dywizji Piechoty. Po kursie od kwietnia 1935 r. jako dowódca drużyny na praktyce w 11 Pułku Piechoty. Awansowany do stopnia podporucznika ze starszeństwem od stycznia 1937 r.

W latach 1935 – 1937 rachmistrz w kopalniach rudy Poraj i Osiny, następnie nauczyciel szkoły powszechnej w Orlej (pow. Szczuczyn).  Działacz Związku Nauczycielstwa Polskiego, Związku Strzeleckiego, Związku Oficerów Rezerwy, naczelnik Straży Ogniowej w Szczuczynie.

 

 

II wojna światowa

Pod koniec sierpnia 1939 r. zmobilizowany, przydzielony do kompanii przeciwlotniczej w Mołdecznie 86 Pułku Piechoty 17 Dywizji Piechoty (Obszar Warowny „Wilno”).

W nocy z 18 na 19 września przekroczył granicę polsko-litewską, internowany w Kownie. Uciekł, dotarł do Rygi, 24 grudnia 1939 r. do Sztokholmu (Szwecja), następnie przez Bergen (Norwegia), Abeerden (Szkocja), Londyn (Wielka Brytania) dotarł 6 stycznia 1940 r. do Paryża (Francja).

Od 6 stycznia przydzielony jako dowódca plutonu 1 Batalionu do Samodzielnej Brygady Strzelców Podhalańskich. 24 kwietnia jako dowódca plutonu ckm statkiem „Chenonceaux” dopłynął do Herstad (Norwegia). W nocy z 27 na 28 maja uczestniczył w natarciu na Beisfjord oraz boywie pod Narwikiem. Za udział w walkach odznaczony KrzyżemWalecznych.

8 czerwca statkiem „Duchess of York” ewakuowany do Brestu (Francja).  Po kapitulacji Francji m.in. osadzony w obozie w Nimes. W małej grupce żołnierzy 9 czerwca 1941 r. w Perpignan przekroczył granicę  z Hiszpanią, we wrześniu dotarł do Lizbony (Portugalia). Aresztowany, osadzony w więzieniu, zwolniony po ok. półtora miesiacu, po interwencji polskiego konsulatu. 

Przez Gibraltar 11 listopada 1941 r. dotarł do Liverpoolu (Wielka Brytania). 17 listopada przydzielony do 7 Brygady Kadrowej Strzelców oraz do 1 Samodzielnej Brygady Spadochronowej.

 

 

Cichociemny

button-zrzuty_200-150x150 Stanisław Olszewski - CichociemnyZgłosił się do służby w Kraju. Przeszkolony ze specjalnością w dywersji. Zaprzysiężony 24 sierpnia 1942 r. w Audley End.

Halifax-mk3-300x225 Stanisław Olszewski - Cichociemny

Handley Page Halifax

Zrzucony do Polski w nocy z 26 na 27 stycznia 1943 roku w sezonie operacyjnym „Intonacja”, w operacji lotniczej „Rasp” (dowódca operacji: F/O Rutledge A.J.D., ekipa skoczków nr: XX), z samolotu Halifax DT-726 „H” (138 Dywizjon RAF, załoga: pilot – F/O Rutledge A.J.D. / i in. ).

Zrzut na placówkę odbiorczą „Koń”, w okolicach miejscowości Machory, 14 km od Końskich.

Razem z nim skoczyli: kpt. Marian Mostowiec ps. Lis, ppor. Leszek Ratajski ps. Żal oraz kurier ppor. Tadeusz Samotus.

Po aklimatyzacji do realiów okupacyjnych w Warszawie, od 23 marca 1943 r. przydzielony jako komendant dywersji odcinka Lwów Południe do Kedywu Okręg Lwów AK.

Uczestniczył w wielu brawurowych akcjach, m.in.:

  • odbiciu, m.in. wraz z Cichociemnymi: Piotrem Szewczykiem oraz Tadeuszem Jaworskim, więźnia Jana Bojczuka ps. „Wik” ze szpitala przy ul. Janowskiej we Lwowie (4 lipca 1943 r.),
  • likwidacji agentki gestapo Marii Rastawieckiej (6 sierpnia 1943 r.),
  • nieudanym odbiciu z więzienia w Rawie Ruskiej dowódcy oddziału leśnego Kedywu pchor. Stanisława Lewandowskiego ps. „Sylwester” (w grudniu 1943 r.),
  • zdobyciu broni maszynowej i wysadzeniu zbiorników w fabryce likierów Baczewskiego (w czerwcu 1944 r.),
  • dywersji na szlakach kolejowych Lwów–Tarnopol i Lwów-Łuck,

W dniach 23–27 lipca 1944 r. uczesniczył w akcji „Burza”, jako dowódca plutonu Kedywu 1 kompanii 5 Batalionu Saperów brał udział w walkach o Lwów.

Po rozwiązaniu AK 28 lipca 1944 r. pozostał w konspiracji,działał w organizacji NIE. Ukrywał się w lokalach konspiracyjnych przy ul. Zadwórzańskiej, pl. św. Zofii, ul. Zyblikiewicza. Nie zgłosił się na zorganizowaną przez gen. Iwana Sierowa „odprawę” oficerów AK, unikając aresztowania i zesłania do łagru.

Manowany kapitanem, ze starszeństwem od 3 maja 1944 r., do listopada 1944 r. zastępca szefa, następnie do kwietnia 1945 r. szef Kedywu Okręgu Lwów AK.

 

 

Sowieckie represje

Wskutek zdrady byłej łączniczki AK Zofii Sienkiewiczowej, 17 kwietnia 1945 r. aresztowany przez NKGB w mieszkaniu przy ul. Zyblikiewicza. Po pseudorozprawie przed Wojennym Trybunałem Lwowskiego Okręgu Wojskowego skazany na 15 lat łagrów.

Wywieziony za koło polarne do łagru w okolicach Workuty, następnie po ok. 1,5 roku do łagrów nr 25, 9 oraz nr 2 w rejonie Norylska. Od marca 1953 r. w łagrach tajszeckich (okolice Leny i Bratska). Zmuszany do niewolniczej pracy m.in. przy rozładunku wagonów, w elektrowni na Angarze, przy wycinaniu lasu w tajdze.

Od czerwca osadzony w moskiewskim więzieniu na Butyrkach, następnie w podmoskiewskiej Potmie. Zwolniony 15 grudnia 1955 r., przetransportowany do Brześcia i przekazany komunistycznym władzom Polski. Do 22 grudnia więziony przez UB na Służewcu, potem zwolniony lecz wciąż prześladowany.

 

 

Po wojnie

Od listopada 1957 r. pracował jako chałupnik przy wykańczaniu tkanin w Spółdzielni Pracy „Twórczość”, następnie do września 1974 r. w Spółdzielni „Tkaczy i Dziewiarzy”. Od października nakładca w Terenowych Zakładach Przemysłu Włókienniczego w Poraju k. Częstochowy. Przeszedł na emeryturę w październiku 1988 r.

W 1990 r. współzałożyciel katowickiego oddziału Związku Polskich Spadochroniarzy, członek komisji rewizyjnej oddziału oraz członek Zarządu Głównego. Zmarł 1 marca 1994 r. w Częstochowie, pochowany na cmentarzu Kule w Częstochowie.

 

 

Awanse

 

 

Ordery i odznaczenia

 

 

Życie rodzinne

Syn Antoniego tkacza oraz Marianny z d. Sitek. W 1958 roku zawarł związek małżeński z Iną Maślijewicz (1926–1992). Nie mieli dzieci. Według rodzinnego przekazu wywodził się ze szlacheckiego niegdyś rodu Olszowskich herbu Prus II.

 

 

Upamiętnienie Cichociemnych

jw-grom-pomnik-cc-4-300x248 Stanisław Olszewski - Cichociemnyjw-grom-pomnik-cc-3-300x238 Stanisław Olszewski - CichociemnyW 1989 r. powstał film dokumentalny „Cichociemni” (scenariusz i reżyseria Marek Widarski).

15 maja 2005 odsłonięto na terenie jednostki specjalnej – Jednostki Wojskowej GROM w Warszawie pomnik poświęcony cichociemnym spadochroniarzom AK. Znaczna część ekspozycji Sali Tradycji jednostki GROM poświęcona jest Cichociemnym.

Od 4 sierpnia 1995 roku jednostka nosi nazwę – Jednostka Wojskowa GROM im. Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej

W 2008 roku powstał film dokumentalny „My cichociemni. Głos żyjących” (scenariusz i reżyseria Paweł Kędzierski).

pomnik-cc-warszawa-761x642-300x253 Stanisław Olszewski - Cichociemny

Pomnik CC w Warszawie

7 października 2013 roku w Warszawie przy ul. Matejki, naprzeciwko Sejmu R.P. odsłonięto Pomnik Cichociemnych Spadochroniarzy AK.

cc-boening-300x199 Stanisław Olszewski - CichociemnyW 2013 roku powstał film dokumentalny „Cichociemni. Wywalcz wolność lub zgiń” (scenariusz i reżyseria Dariusz Walusiak).

W 2016 roku Sejm R.P. ustanowił rok 2016 Rokiem Cichociemnych. NBP wyemitował srebrną kolekcjonerską monetę o nominale 10 zł upamiętniającą 75. rocznicę pierwszego zrzutu Cichociemnych.

cc-monety-300x157 Stanisław Olszewski - Cichociemnycc-pomnik-powazki--300x213 Stanisław Olszewski - CichociemnyW 2017 roku PLL LOT umieścił znak spadochronowy oraz podpis upamiętniający Cichociemnych na kadłubie Boeinga 787 (SP-LRG).

Cichociemni są patronem wielu szczepów, drużyn oraz organizacji harcerskich. Opublikowano wiele książek i artykułów o Cichociemnych.

Na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie znajdują się groby kilku Cichociemnych oraz poświęcony Im pomnik „TOBIE OJCZYZNO”

sala-tradycji-grom Stanisław Olszewski - Cichociemny

Sala Tradycji Jednostki Wojskowej GROM

button-publikacje_200-300x101 Stanisław Olszewski - Cichociemny

 

 

Źródła:
  • informacje własne
  • Krzysztof A. Tochman: Słownik biograficzny cichociemnych. T. 3. Zwierzyniec – Rzeszów: Obywatelskie Stowarzyszenie „Ostoja”, 2002, s. 76–79. ISBN 83-910535-4-7.
  • Jędrzej Tucholski: Cichociemni. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1984, s. 377. ISBN 8321105378.
  • Jędrzej Tucholski: Cichociemni 1941–1945 – Sylwetki spadochroniarzy. Wojskowy Instytut Historyczny, s. 115 – 116.

 

Zobacz także biogram w Wikipedii