Przemysław Bystrzycki – Cichociemny

Przemysław Bystrzycki – Cichociemny

ps. „Grzbiet”, „Kreda”

BYSTRZYCKI-Przemysław-ppor.-łącz.-rez-215x300 Przemysław Bystrzycki - Cichociemnyvel. Michał Żaczek

Ur. 23 maja 1923 w Przemyślu, zm. 7 października 2004 w Poznaniu – polski pisarz, dziennikarz, podporucznik Wojska Polskiego, cichociemny.

Urodził się w cenionej rodzinie przemyskiej. Dziadek Przemysława Bystrzyckiego, Michał (1864-1957) był przemysłowcem, właścicielem tartaku. Jego rodzicami byli Tadeusz (1899-1940, inżynier architekt) i Helena, z domu Stankiewicz (członkini POW). Zarówno ojciec, jak i dziadek pełnili funkcję burmistrza Przemyśla. Przemysław Bystrzycki miał trzy siostry, w tym Zofię, późniejszą powieściopisarkę. Rodzina posiadała dwie kamienice w Przemyślu, pierwsza pod adresem Rynek 9 została nabyta przez Michała od Żydów i przekazana Tadeuszowi jako prezent ślubny, druga pod adresem Serbańska 7 wybudowana przez Tadeusza i przylegająca do pierwszej, mieściła Książnicę Naukową (wydawnictwo i księgarnię), których był właścicielem.

Przemysław Bystrzycki wychowywał się w Przemyślu. W 1936 ukończył w rodzinnym mieście sześcioklasową szkołę podstawową, a w 1939 trzecią klasę tamtejszego Państwowego Gimnazjum im. Kazimierza Morawskiego.

II wojna światowa

Podczas okupacji sowieckiej, 12 kwietnia 1940, dwa dni po aresztowaniu przez NKWD ojca, wiceprezydenta Przemyśla (późniejszej ofiary zbrodni katyńskiej, zamordowanego w Kijowie), został wywieziony wraz z rodziną (matką, babką i trzema siostrami) w głąb ZSRR do Kazachstanu, gdzie pracował w kołchozie (obwód kustanajski, rejon ubogański, sielsowiet szuwałowski, osiedle Paniewka), a następnie w sowchozie (rejon karasuski, sielsowiet kuszmuruński). Z wycieńczenia zmarły tam jego babka i matka.

1 maja 1941 podjął ucieczkę wraz z Edmundem Wassermanem – przebył przez step 3 000 km. W ciągu 14 dni przeszedł przez Kustanaj, Ufę, Kujbyszew, Penzę, Woroneż i dotarł do Charkowa, gdzie został zatrzymany i aresztowany, a następnie w Karasie skazany na 10 lat łagru. 12 września 1941 na mocy układu Sikorski–Majski zwolniony z więzienia w Kustanaju.

21 listopada 1941 zgłosił się do formującej się tam Armii Polskiej na Wschodzie. 23 listopada 1941 w Tockoje został przydzielony do Samodzielnego Batalionu Dzieci Lwowskiej 6 Lwowskiej Dywizji Piechoty. 13 stycznia 1942 został ewakuowany, drogą przez Persję, a następnie przez Egipt do Palestyny, gdzie skierowano go do 2 kompanii Szkoły Podchorążych 8 DP, skąd oddelegowano go do Wielkiej Brytanii, gdzie w sierpniu 1942 trafił drogą morską przez Afrykę Południową.

W Dunalastair House w Szkocji zdał maturę. Ukończył kursy w łączności radiowej i szybkiej radiotelegrafii i pracował jako radiotelegrafista w sieci krajowej.

Cichociemny

Zgłosił się do służby w Kraju. Po przeszkoleniu został zrzucony w nocy z 22 na 23 listopada 1944 na teren okupowanej Polski, na Podhale. Awansowany do stopnia podporucznika ze starszeństwem z 1 grudnia 1944. Był dowódcą radiostacji 1 Pułku Piechoty Strzelców Podhalańskich Armii Krajowej, działającej do sierpnia 1945.

Po wojnie

Pozostał w podziemiu, ale po zdradzie, wraz ze swoim dowódcą aresztowany 23 sierpnia 1945 w Krakowie przez Urząd Bezpieczeństwa. 31 grudnia 1945 skazany na 6 lat więzienia. Na mocy amnestii karę zmniejszono do 1 roku, zaliczono okres aresztowania, wskutek czego został zwolniony 23 sierpnia 1946.

Przeniósł się do Poznania. Zdał maturę w liceum dla dorosłych w lipcu 1947. Od 1947 studiował na Wydziale Socjologii i Ekonomii na Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, kończąc studia ekonomiczne w 1951 i socjologiczne w 1952. Ukończył też studia w zakresie języków obcych na Uniwersytecie w Perugii we Włoszech.

Należał do redakcji pisma Poznań – dzieje, ludzie, kultura, a także miesięcznika Nurt. W latach 1956-1957 w kolegium redakcji szczecińskiego pisma kulturalno-społecznego „Ziemia i Morze”. W latach 1959-62 współpracował z tygodnikiem londyńskim „Oblicze Tygodnia”. Współzałożyciel poznańskiego miesięcznika literackiego „Nurt”, w latach 1965-68 jego kierownik literacki. Od 1968 r. redaktor naczelny miesięcznika „Ceramika Budowlana”.

Przez wiele lat wiceprezes Poznańskiego Oddziału Związku Literatów Polskich, zastępca członka Zarządu Głównego ZLP (członek ZLP do 1983 r.). W 1967 roku został członkiem polskiego PEN Clubu oraz Towarzystwa Literackiego im. A. Mickiewicza, w 1973 roku Towarzystwa Nauk w Przemyślu, w 1974 r. Towarzystwa Przyjaciół Przemyśla i Regionu, w 1986 Stowarzyszenia Wisła-Odra.

Pracował w Komisji Historycznej do Spraw Cichociemnych, współorganizator I Krajowego Zjazdu Cichociemnych w Poznaniu w 1957 r. Autor „Znaku cichociemnych” (1983 r.) – pierwszej pracy poświęconej legendarnym żołnierzom AK. Od 1989 członek władz naczelnych Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej.

W ostatnich latach życia pełnił funkcję wiceprezesa Towarzystwa Przyjaciół Biblioteki Raczyńskich. W jej sprawie oraz śledztwa dotyczącego zbrodni katyńskiej interweniował w ostatnich latach życia. W latach powojennym nie przyjmował awansów oficerskich.

Pochowany na Cmentarzu Zasłużonych Wielkopolan w Poznaniu.

Życie rodzinne

Jego żoną była od 1950 Janina Tarłowska (ur. 1920). Mieli trzy córki. Zofię (ur. 1951), Elżbietę (ur. 1953, po mężu Wesołowska, profesor UAM), Barbara (ur. 1955, po mężu Jęcz).

tablica_Przemyslaw_Bystrzycki-300x199 Przemysław Bystrzycki - CichociemnyUpamiętnienie

W 1953 Zofia, Wieńczysława, Dobromiła i Przemysław Bystrzyccy przekazali kamienice należące do rodziny na rzecz Skarbu Państwa. W 1997 stały się własnością Muzeum Narodowego Ziemi Przemyskiej, które mieści się w nich od 2005. 14 maja 2010 w jego siedzibie została odsłonięta tablica pamiątkowa poświęcona rodzinie Bystrzyckich.

Powstała książka biograficzna pt. „Taśma życia Przemysława Bystrzyckiego” autorstwa Eugenii R. Dabertowej.

Twórczość

książki:

1957 – Warkocze
1960 – Śmierć nad Afgar-Wadi, Operacja Milczący Most
1963 – Szkockie pożegnania
1963 – Wyspa Mauritius
1964 – Wronie uroczysko
1966 – Strumień
1974 – Wyspa wniebowstąpienia
1976 – Nessie i inne opowiadania
1977 – Włoskie kartki
1982 – Płynie rzeka, płynie…
1983 – Kamienne lwy (Wydawnictwo Pojezierze)
1983 – Znak cichociemnych, Ponar i inne opowiadania
1990 – Wiatr Kuszmurunu
1992 – Książę
1995 – Szabasy z Brandstaetterem
1997 – Nad Sanem, nad zielonookim
1999 – Oddanie broni
2003 – Jabłko Sodomy
2005 – Nocny kajak
2009 – Echa Kandałakszy

Odznaczenia, wyróżnienia, nagrody

Kawaler Orderu Virtuti Militari V klasy (1944)
Krzyż Walecznych
Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami
Krzyż Czynu Bojowego Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie

Honorowe obywatelstwa

Honorowe Obywatelstwo Miasta Poznania (2003)
Honorowe Obywatelstwo Miasta Przemyśla (2004)

Nagrody

Nagroda Prezydenta Miasta Przemyśla w dziedzinie kultury (1983)
Nagrody literackie

Uwagi

Krzysztof Adam Tochman w biogramie wydanym w Małopolskim słowniku biograficznym uczestników działań niepodległościowych 1939-1956 podał jako datę śmierci 6 października 2004.

Źródła: