Przemysław Bystrzycki – Cichociemny

Przemysław Bystrzycki – Cichociemny

ps. „Grzbiet”, „Kreda”

BYSTRZYCKI-Przemysław-ppor.-łącz.-rez-215x300 Przemysław Bystrzycki - Cichociemny

ppor. Przemysław Bystrzycki

vel. Michał Żaczek

 

Ur. 23 maja 1923 w Przemyślu, zm. 7 października 2004 w Poznaniu – polski pisarz, dziennikarz, podporucznik Wojska Polskiego, cichociemny.

 

Urodził się w cenionej rodzinie przemyskiej, wychowywał się w Przemyślu. W 1936 ukończył sześcioklasową szkołę podstawową, w 1939 trzecią klasę Państwowego Gimnazjum im. Kazimierza Morawskiego.

 

II wojna światowa
skan0162-300x281 Przemysław Bystrzycki - Cichociemny

Afryka, sierpień 1942 r., po głodzie w ZSRR pomarańcze w tropikalnych hełmach. Od lewej Józef Żakowicz, w środku Przemysław Bystrzycki, skan: Fundacja dla Demokracji, w zbiorach JW GROM

Podczas okupacji sowieckiej, 12 kwietnia 1940 r., dwa dni po aresztowaniu przez NKWD ojca (wiceprezydenta Przemyśla, ofiary zbrodni katyńskiej), wywieziony wraz z rodziną (matką, babką i trzema siostrami) w głąb ZSRR do Kazachstanu. Pracował tam w kołchozie (obwód kustanajski, rejon ubogański, sielsowiet szuwałowski, Panowka), następnie w sowchozie (rejon karasuski, sielsowiet kuszmuruński). Z wycieńczenia zmarły jego babka i matka.

skan0042-300x206 Przemysław Bystrzycki - Cichociemny

przepustka Przemysława Bystrzyckiego, skan:Fundacja dla Demokracji, w zbiorach JW GROM

1 maja 1941 podjął ucieczkę wraz z Edmundem Wassermanem. Przeszedł 3 tys. km przez Kustanaj, Ufę, Kujbyszew, Penzę, Woroneż do Charkowa. Zatrzymany i aresztowany,  następnie w Karasie skazany na 10 lat łagru. 12 września 1941 na mocy układu Sikorski–Majski zwolniony z więzienia w Kustanaju.

21 listopada 1941 zgłosił się do formowanej Armii Polskiej na Wschodzie. 23 listopada 1941 w Tockoje przydzielony do Samodzielnego Batalionu Dzieci Lwowskiej 6 Lwowskiej Dywizji Piechoty.

13 stycznia 1942 ewakuowany przez Persję, następnie przez Egipt do Palestyny. Przydzielony do 2 kompanii Szkoły Podchorążych 8 DP, następnie skierowany do Wielkiej Brytanii, gdzie dotarł przez Afrykę Południową w sierpniu 1942. W Dunalastair House w Szkocji zdał maturę. Ukończył kursy łączności radiowej i szybkiej radiotelegrafii, pracował jako radiotelegrafista.

 

Cichociemnybutton-zrzuty_200-150x150 Przemysław Bystrzycki - Cichociemny
skan0142-300x211 Przemysław Bystrzycki - Cichociemny

Baza nr 11 k. Brindisi, lipiec – sierpień 1944 r., od prawej: Kazimierz Śliwa, Przemysław Bystrzycki, skan: Fundacja dla Demokracji, w zbiorach JW GROM

Zgłosił się do służby w Kraju. Przeszkolony i przydzielony do Oddziału VI (Specjalnego) Sztabu Naczelnego Wodza.

Zrzucony do Polski w nocy z 22 na 23 listopada 1944 r.  z samolotu Liberator KG-994 „R”, w operacji lotniczej „Kazik 1” (ekipa LXII), na placówkę odbiorczą „Wilga”, w okolicach miejscowości Szczawa, Mogielnica, 24 km od Nowego Targu.

Razem z nim skoczyli: Bernard Bzdawka ps. Siekiera, Adam Mackus ps. Prosty,  Stanisław Mazur ps. Limba, Kazimierz Raszplewicz ps. Tatar 2, Marian Skowron ps. Olcha 2.

Awansowany do stopnia podporucznika ze starszeństwem z 1 grudnia 1944.

Dowódca radiostacji 1 Pułku Piechoty Strzelców Podhalańskich Armii Krajowej, działającej do sierpnia 1945.

 

Soldiers Service and Pay Book, skan: Fundacja dla Demokracji, w zbiorach JW GROM

 
Po wojnie

Pozostał w podziemiu, po zdradzie wraz ze swoim dowódcą aresztowany 23 sierpnia 1945 w Krakowie przez Urząd Bezpieczeństwa. 31 grudnia 1945 skazany na 6 lat więzienia. Wskutek amnestii karę zmniejszono do 1 roku, zwolniony 23 sierpnia 1946.

Przeniósł się do Poznania. Zdał maturę w liceum dla dorosłych w lipcu 1947. Od 1947 studiował na Wydziale Socjologii i Ekonomii na Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, kończąc studia ekonomiczne w 1951 i socjologiczne w 1952. Ukończył też studia w zakresie języków obcych na Uniwersytecie w Perugii we Włoszech.

Należał do redakcji pisma Poznań – dzieje, ludzie, kultura, a także miesięcznika Nurt. W latach 1956 – 1957 w kolegium redakcji szczecińskiego pisma kulturalno-społecznego „Ziemia i Morze”. W latach 1959 – 62 współpracował z tygodnikiem londyńskim „Oblicze Tygodnia”. Współzałożyciel poznańskiego miesięcznika literackiego „Nurt”, w latach 1965 – 68 jego kierownik literacki. Od 1968 r. redaktor naczelny miesięcznika „Ceramika Budowlana”.

Przez wiele lat wiceprezes Poznańskiego Oddziału Związku Literatów Polskich, zastępca członka Zarządu Głównego ZLP (członek ZLP do 1983 r.). W 1967 roku został członkiem polskiego PEN Clubu oraz Towarzystwa Literackiego im. A. Mickiewicza, w 1973 roku Towarzystwa Nauk w Przemyślu, w 1974 r. Towarzystwa Przyjaciół Przemyśla i Regionu, w 1986 Stowarzyszenia Wisła-Odra.

Pracował w Komisji Historycznej do Spraw Cichociemnych, współorganizator I Krajowego Zjazdu Cichociemnych w Poznaniu w 1957 r. Autor „Znaku cichociemnych” (1983 r.) – pierwszej pracy poświęconej legendarnym żołnierzom AK. Od 1989 r. członek władz naczelnych Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej.

W ostatnich latach życia wiceprezes Towarzystwa Przyjaciół Biblioteki Raczyńskich. Angażował się w jej sprawy oraz śledztwo dotyczące zbrodni katyńskiej. W latach powojennym nie przyjmował awansów oficerskich.

Pochowany na Cmentarzu Zasłużonych Wielkopolan w Poznaniu.

 

Życie rodzinne

Syn Tadeusza, inżyniera architekta (1899-1940) i Heleny z domu Stankiewicz, członkini POW. Dziadek Michał (1864-1957) przemysłowiec, właściciel tartaku. Ojciec i dziadek pełnili funkcję burmistrza Przemyśla. Miał trzy siostry, w tym Zofię, późniejszą powieściopisarkę. Rodzina posiadała dwie kamienice w Przemyślu, przy ul. Rynek 9, nabytą przez Michała i przekazaną Tadeuszowi jako prezent ślubny oraz przylegającą do niej przy ul. Serbańskiej 7, wybudowaną przez Tadeusza. Mieściła jego Książnicę Naukową (wydawnictwo i księgarnię). 

Od 1950 r. w związku małżeńskim z Janiną Tarłowską (ur. 1920). Mieli trzy córki: Zofię (ur. 1951), Elżbietę (ur. 1953, po mężu Wesołowska, profesor UAM), Barbarę (ur. 1955, po mężu Jęcz).

 

tablica_Przemyslaw_Bystrzycki-300x199 Przemysław Bystrzycki - CichociemnyUpamiętnienie

W 1953 Zofia, Wieńczysława, Dobromiła i Przemysław Bystrzyccy przekazali kamienice należące do rodziny na rzecz Skarbu Państwa. W 1997 stały się własnością Muzeum Narodowego Ziemi Przemyskiej, które mieści się w nich od 2005. 14 maja 2010 w jego siedzibie została odsłonięta tablica pamiątkowa poświęcona rodzinie Bystrzyckich.

Powstała książka biograficzna pt. „Taśma życia Przemysława Bystrzyckiego” autorstwa Eugenii R. Dabertowej.

 

Twórczość

książki:

1957 – Warkocze
1960 – Śmierć nad Afgar-Wadi, Operacja Milczący Most
1963 – Szkockie pożegnania
1963 – Wyspa Mauritius
1964 – Wronie uroczysko
1966 – Strumień
1974 – Wyspa wniebowstąpienia
1976 – Nessie i inne opowiadania
1977 – Włoskie kartki
1982 – Płynie rzeka, płynie…
1983 – Kamienne lwy (Wydawnictwo Pojezierze)
1983 – Znak cichociemnych, Ponar i inne opowiadania
1990 – Wiatr Kuszmurunu
1992 – Książę
1995 – Szabasy z Brandstaetterem
1997 – Nad Sanem, nad zielonookim
1999 – Oddanie broni
2003 – Jabłko Sodomy
2005 – Nocny kajak
2009 – Echa Kandałakszy

 

Odznaczenia, wyróżnienia, nagrody

Kawaler Orderu Virtuti Militari V klasy (1944)
Krzyż Walecznych
Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami
Krzyż Czynu Bojowego Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie

Honorowe obywatelstwa

Honorowe Obywatelstwo Miasta Poznania (2003)
Honorowe Obywatelstwo Miasta Przemyśla (2004)

Nagrody

Nagroda Prezydenta Miasta Przemyśla w dziedzinie kultury (1983)
Nagrody literackie

 

Upamiętnienie Cichociemnych

jw-grom-pomnik-cc-4-300x248 Przemysław Bystrzycki - Cichociemnyjw-grom-pomnik-cc-3-300x238 Przemysław Bystrzycki - CichociemnyW 1989 r. powstał film dokumentalny „Cichociemni” (scenariusz i reżyseria Marek Widarski).

15 maja 2005 odsłonięto na terenie jednostki specjalnej – Jednostki Wojskowej GROM w Warszawie pomnik poświęcony cichociemnym spadochroniarzom AK. Znaczna część ekspozycji Sali Tradycji jednostki GROM poświęcona jest Cichociemnym.

Od 4 sierpnia 1995 roku jednostka nosi nazwę – Jednostka Wojskowa GROM im. Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej

W 2008 roku powstał film dokumentalny „My cichociemni. Głos żyjących” (scenariusz i reżyseria Paweł Kędzierski).

pomnik-cc-warszawa-761x642-300x253 Przemysław Bystrzycki - Cichociemny

Pomnik CC w Warszawie

7 października 2013 roku w Warszawie przy ul. Matejki, naprzeciwko Sejmu R.P. odsłonięto Pomnik Cichociemnych Spadochroniarzy AK.

cc-boening-300x199 Przemysław Bystrzycki - CichociemnyW 2013 roku powstał film dokumentalny „Cichociemni. Wywalcz wolność lub zgiń” (scenariusz i reżyseria Dariusz Walusiak).

W 2016 roku Sejm R.P. ustanowił rok 2016 Rokiem Cichociemnych. NBP wyemitował srebrną kolekcjonerską monetę o nominale 10 zł upamiętniającą 75. rocznicę pierwszego zrzutu Cichociemnych.

cc-monety-300x157 Przemysław Bystrzycki - Cichociemnycc-pomnik-powazki--300x213 Przemysław Bystrzycki - CichociemnyW 2017 roku PLL LOT umieścił znak spadochronowy oraz podpis upamiętniający Cichociemnych na kadłubie Boeinga 787 (SP-LRG).

Cichociemni są patronem wielu szczepów, drużyn oraz organizacji harcerskich. Opublikowano wiele książek i artykułów o Cichociemnych.

Na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie znajdują się groby kilku Cichociemnych oraz poświęcony Im pomnik „TOBIE OJCZYZNO”

sala-tradycji-grom Przemysław Bystrzycki - Cichociemny

Sala Tradycji Jednostki Wojskowej GROM

button-publikacje_200-300x101 Przemysław Bystrzycki - Cichociemny

Źródła:

 

Zobacz także biogram w Wikipedii