Michał Nowakowski – Cichociemny

Michał Nowakowski – Cichociemny

ps.: „Harpun”, „Widmo”

po wojnie Michał Sarzyński albo Michał Szarzyński, vel Michał Bondarczuk, Michał Szarzyński

 

NOWAKOWSKI-Michał-kpt-piech-rez-294x400 Michał Nowakowski - Cichociemny

kpt. Michał Nowakowski
źródło: JW GROM

ur. 29 listopada 1911 r. w Paraszczach (obecnie Ukraina), zm. 13 grudnia 1961 r. w Barczewie – prawnik, oficer Wojska Polskiego, Armii Polskiej gen. Andersa, Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, Armii Krajowej, DSZ, WiN, uczestnik Powstania Warszawskiego, więzień NKWD, sowieckich łagrów, cichociemny

 

 

Uczył sie w szkole powszechnej w Stanisławowie (obecnie Ukraina), od 1921 r. w Państwowym Gimnazjum w Jaworowie (obecnie Ukraina), w 1931 r. zdał egzamin dojrzałości.

26-PP-300x287 Michał Nowakowski - Cichociemny

odznaka 26 PP

Od 15 października 1931 r. w 26 Pułku Piechoty we Lwowie (obecnie Ukraina). Od 14 listopada na kursie unitarnym (podstawowym) Szkoły Podchorążych Piechoty w Różanie, ukończył także szkolenia szybowcowe kat. „A”, „B”, „C”.

Od 1 października 1932 r. w Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowi Mazowieckiej, po jej ukończeniu 12 sierpnia 1933 r. na praktyce jako dowódca drużyny 9 kompanii 38 Pułku Piechoty Strzelców Lwowskich w Przemyślu 24 Dywizji Piechoty. 21 lutego 1934 r. przeniesiony do rezerwy, awansowany na stopień podporucznika ze starszeństwem od 1 stycznia 1935 r.

Od 1932 r. urzędnik w Starostwie Powiatowym we Lwowie, po zdaniu egzaminu dla urzędników II kat. kierownik referatu ogólnoadministracyjnego. Od 1934 r. do 1936 r. zastępca sekretarza Wydziału Powiatowego. W latach 1934 – 1938 działał w Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół” oraz AZS Lwów. 

UJK-Lwow-300x225 Michał Nowakowski - Cichociemny

UJK Lwów

W 1933 r. podjął studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, w 1938 r. obronił dyplom magistra praw, następnie na praktyce dla urzedników I kat. w Urzędzie Wojewódzkim w Białymstoku. Po zdaniu egzaminu na referendarza, od 1938 r. sekretarz Wtdziału Powiatowego w Wołkowysku.

W sierpniu 1936 r. oraz od września do października 1938 r. uczestnik ćwiczeń rezerwy 38 Pułku Piechoty Strzelców Lwowskich. Awansowany na stopień porucznika ze starszeństwem od 1 stycznia 1937 r. Od 1 maja 1939 r. uczestnik rocznych ćwiczeń w 26 Pułku Piechoty przed powołaniem do korpusu sądowego.

 

 

II wojna światowa

W kampanii wrześniowej w 26 Pułku Piechoty 5 Dywizji Piechoty w obronie Warszawy, Przedmościa „Praga”. 28 września ranny w nogę, do 30 października na leczeniu w szpitalu.

Po wyjściu ze szpitala przekroczył granicę okupacji niemiecko – sowieckiej, dotarł do Lwowa, 15 listopada wstąpił do Związku Walki Zbrojnej.

miejsca-zeslan-Polakow-300x172 Michał Nowakowski - Cichociemny

GUŁ-ag – mapa zesłań, pracy i straceń Polaków

19 lipca 1940 r. aresztowany przez NKWD, osadzony w więzieniu we Lwowie,15 lutego 1941 r. wywieziony do łagru w Starobielsku, następnie od 16 lipca 1941 r. do łagru w Workucie, 160 km od koła podbiegunowego (Republika Komi).

represje-sowieckie-wobec-Polakow-300x213 Michał Nowakowski - Cichociemny

Represje sowieckie wobec Polaków
źródło: pamiec.pl

Po układzie Sikorski – Majski 16 września 1941 r. zwolniony z łagru, pracował w kołchozach.

6 lutego 1942 r. wstąpił do Armii Polskiej gen. Andersa, przydzielony jako dowódca 2 kompanii w batalionie ciężkich karabinów maszynowych oraz  dowódca Szkoły Podoficerskiej 23 Pułku Piechoty 7 Dywizji Piechoty w Kermine.

Po ewakuacji Armii Polskiej do Iranu, od 15 sierpnia 1942 r. pod dowództwem brytyjskim. Do 2 stycznia 1943 r. w Iranie, następnie w Iraku (Bliski Wschód)

 

Grzegorz Skrukwa – Armia Andersa – nadzieja dla Polaków w ZSRR
w: Zesłaniec, 2008, nr. 34, s. 29 – 40

 

Andrzej Wojtaszak – Armia Polska w ZSRR
w: Zesłaniec, 2007, nr 32, s. 89 – 106

 

 

Cichociemny

button-zrzuty_200-150x150 Michał Nowakowski - CichociemnyZgłosił się do służby w Kraju. Do 29 maja 1943 r. w drodze z Iraku do Wielkiej Brytanii. Przeszkolony ze specjalnością w dywersji, zaprzysiężony 15 grudnia 1943 r. w Chicheley, w kwietniu 1944 r. przerzucony do Głownej Bazy Przerzutowej w Brindisi (Włochy). Awansowany na stopień kapitana ze starszeństwem od 24 maja 1944 r.

Halifax-mk3-300x225 Michał Nowakowski - Cichociemny

Handley Page Halifax

Zrzucony do okupowanej Polski w nocy z 24 na 25 maja 1944 roku w sezonie operacyjnym „Riposta”, w operacji lotniczej „Weller 23” (dowódca operacji: F/L Stanisław Daniel, ekipa skoczków nr: LIV),  z samolotu Halifax JP-180 „V” (1586 Eskadra PAF, załoga: pilot – F/O Kazimierz Szrajer, pilot – F/S Roman Szwedowski / nawigator – F/L Stanisław Daniel / radiotelegrafista – F/S Bazyli Chmaruk / mechanik pokładowy – Sgt. Marcin Chmielewski / strzelec – Sgt. Antoni Wesołowski / despatcher – Sgt. Józef Petryszak).

Brindisi_1-300x199 Michał Nowakowski - Cichociemny

lotnisko w Brindisi (Włochy)

Start z lotniska Campo Casale nieopodal Brindisi, zrzut na placówkę odbiorczą „Koliber 2”, w okolicach miejscowości Zabierzów Bocheński, 11 km od Bochni, na skraju Puszczy Niepołomickiej.

Razem z nim skoczyli: por. Bronisław Konik ps. Sikora, por. Zbigniew Matula ps. Radomyśl, por. Alfred Pokultinis ps. Fon, ppor. Zbigniew Wilczkiewicz ps. Kij oraz kurier ppor. Jan Nodzyński ps. Łuk. Był to drugi lot tej ekipy, w poprzednim (10/11 maja) zadanie nie mogło być wykonane. Zrzucono dwanaście zasobników oraz cztery paczki, wraz ze skoczkami w trzech nalotach na placówkę odbiorczą, w godz. 00.52 – 01.02.

Po skoku aklimatyzacja do realiów okupacyjnych w Warszawie, następnie przydzielony do komórki łączności kurierskiej o kryptonimie „Zagroda”  Oddziału V (łączność) Komendy Głównej AK.

 

 

Powstanie Warszawskie

button-cc-pw__ Michał Nowakowski - Cichociemny

 

Uczestniczył w Powstaniu Warszawskim, w 3 Batalionie Pancernym AK (Zgrupowanie „Golski”) jako adiutant kpt. Stefana Golędzinowskiego ps. Golski, dowódcy Zgrupowania, następnie jako II oficer taktyczny, później dowódca pododcinka „Politechnika” Zgrupowania „Golski”. Walczył w Śródmieściu Południowym.

Po kapitulacji Powstania wyszedł z Warszawy wraz z ludnością cywilną, w drodze do obozu w Pruszkowie uciekł na Okęciu.

 

Piotr Dubaniewicz – Cichociemny Bronisław Konik ps. „Sikora”
w: Niepodległość i Pamięć 1998 r., nr 5/1 (10), s. 343 – 354

 

 

Po wojnie

Delegatura_SZ_1945-300x317 Michał Nowakowski - CichociemnyPozostał w konspiracji, działał w Delegaturze Sił Zbrojnych na Kraj oraz WiN, mieszkał w Zalesiu, następnie w Lublinie.

Zgłosił się do Edwarda Bertolda, ówczesnego ministra rolnictwa i reform rolnych oraz działacza PSL, na jego polecenie organizował urzędy ziemskie w województwie pomorskim, następnie komisarz ziemski w Wojewódzkim Urzędzie Ziemskim w Inowrocławiu.

25 stycznia 1946 r. aresztowany przez WUBP w Bydgoszczy pod zarzutem przekupstwa i malwersacji, wskutek intrygi Igora Szantyra, wiceprezesa Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Bydgoszczy, osadzony w więzieniu w Inowrocławiu.

20 maja 1946 r. uciekł z więzienia, zamieszkał w Krakowie jako Michał Szarzyński, następnie od 1946 r. zastępca naczelnika Komisji Mieszkaniowej w Zarządzie Miejskim Wrocławia, w 1947 r. naczelnik wydziału w Centrali Ogrodniczej, do 1 kwietnia 1948 r. w Izbie Przemysłowo – Handlowej. Później naczelnik wydziału w Ministerstwie Przemysłu i Handlu, od 1 marca 1949 r. w Związku Zrzeszeń Prywatnych Przemysłu Elektrycznego i Metalurgicznego, następnie naczelnik wydziału w Ogólnipolskim Zrzeszeniu Drutów i Gwoździ. Od 1 lipca 1949 r. m.in. jako kierwnik sekcji w dziale administracyjnym Centralnego Zarządu Przemysłu Mięsnego.

Od 25 maja 1951 r. rozpracowywany agenturalnie przez UBP m.st. Warszawy, m.in. z przez informatorów:  Andrzej Bogusławski-Prus ps. Andrzej, vel Byczek, informatorów  ps. 333, Kazimierz, Rybak oraz szczególnie przez Bronisława Stacherskiego TW Jurek.

wiezienie-Barczewo-300x194 Michał Nowakowski - Cichociemny

Więzienie w Barczewie

26 lutego 1952 r. aresztowany przez Wydział I UBP, osadzony w areszcie MBP. 16 sierpnia 1952 r. oskarżony o przywłaszczenie mienia, korupcję, ucieczkę z więzienia, posługiwanie się fałszywymi dokumentami. 8 listopada 1952 r. przez Sąd Wojewódzki m.st. Warszawy skazany na pięć lat więzienia (wobec innych oskarżonych zastosowano ustawę o amnestii). 1 marca 1954 r. prokurator wniósł o umorzenie sprawy w związku z amnestią.

27 sierpnia 1959 r. aresztowany, osadzony w więzieniu Warszawa II, oskarżony o współudział w korupcji w związku z załatwianiem dla siebie mieszkania. 11 kwietnia 1960 r. przez Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy skazany na cztery lata więzienia, osadzony w Kamińsku. 25 września 1961 r. Sąd najwyższy utrzymał wyrok w mocy.

Od 13 września 1961 r. osadzony w więzieniu w Barczewie, zachorował m.in. na ciężkie zapalenie opon mózgowych. Pomimo uzyskania 28 października 1961 r. zgody na przerwę w odbywaniu wyroku, w niewyjaśnionych okolicznościach zmarł w więzieniu w Barczewie 13 grudnia 1961 r.

 

Krzysztof Adam Tochman – Uzupełnienia do „Cichociemnych” J. Tucholskiego
w: Zeszyty Historyczne nr 99, s. 207 – 211, Instytut Literacki, Paryż 1992 r.

 

Andrzej Bogusławski – Jeszcze o „Cichociemnych” J. Tucholskiego
w: Zeszyty Historyczne nr 101, s. 212 – 217, Instytut Literacki, Paryż 1992 r.

 

 

Awanse
  • podporucznik – ze starszeństwem od 1 stycznia 1935 r.
  • porucznik – ze starszeństwem od 1 stycznia 1937 r.
  • kapitan – ze starszeństwem od 24 maja 1944 r.

 

 

Ordery i odznaczenia

 

 

Życie rodzinne

Syn Michała, komisarza Policji Państwowej oraz Marii z domu Kuciel. W 1957 r. zawarł związek małzeński z Genowefą z domu Dąbrowską (ur. 1927 r.). Mieli córkę Grażynę (ur. 1956 r.).

 

 

Upamiętnienie Cichociemnych

jw-grom-pomnik-cc-4-300x248 Michał Nowakowski - Cichociemnyjw-grom-pomnik-cc-3-300x238 Michał Nowakowski - CichociemnyW 1989 r. powstał film dokumentalny „Cichociemni” (scenariusz i reżyseria Marek Widarski).

15 maja 2005 odsłonięto na terenie jednostki specjalnej – Jednostki Wojskowej GROM w Warszawie pomnik poświęcony cichociemnym spadochroniarzom AK. Znaczna część ekspozycji Sali Tradycji jednostki GROM poświęcona jest Cichociemnym.

Od 4 sierpnia 1995 roku jednostka nosi nazwę – Jednostka Wojskowa GROM im. Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej

W 2008 roku powstał film dokumentalny „My cichociemni. Głos żyjących” (scenariusz i reżyseria Paweł Kędzierski).

pomnik-cc-warszawa-761x642-300x253 Michał Nowakowski - Cichociemny

Pomnik CC w Warszawie

7 października 2013 roku w Warszawie przy ul. Matejki, naprzeciwko Sejmu R.P. odsłonięto Pomnik Cichociemnych Spadochroniarzy AK.

cc-boening-300x199 Michał Nowakowski - CichociemnyW 2013 roku powstał film dokumentalny „Cichociemni. Wywalcz wolność lub zgiń” (scenariusz i reżyseria Dariusz Walusiak).

W 2016 roku Sejm R.P. ustanowił rok 2016 Rokiem Cichociemnych. NBP wyemitował srebrną kolekcjonerską monetę o nominale 10 zł upamiętniającą 75. rocznicę pierwszego zrzutu Cichociemnych.

cc-monety-300x157 Michał Nowakowski - Cichociemnycc-pomnik-powazki--300x213 Michał Nowakowski - CichociemnyW 2017 roku PLL LOT umieścił znak spadochronowy oraz podpis upamiętniający Cichociemnych na kadłubie Boeinga 787 (SP-LRG).

Cichociemni są patronem wielu szczepów, drużyn oraz organizacji harcerskich. Opublikowano wiele książek i artykułów o Cichociemnych.

Na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie znajdują się groby kilku Cichociemnych oraz poświęcony Im pomnik „TOBIE OJCZYZNO”

sala-tradycji-grom Michał Nowakowski - Cichociemny

Sala Tradycji Jednostki Wojskowej GROM

button-publikacje_200-300x101 Michał Nowakowski - Cichociemny

 

 

 

Źródła:
  • informacje własne
  • Krzysztof A. Tochman: Słownik biograficzny cichociemnych. T. 4. Zwierzyniec – Rzeszów: Obywatelskie Stowarzyszenie „Ostoja”, 2011, s. 147–153. ISBN 978-83-933857-0-6.
  • Kajetan Bieniecki: Lotnicze wsparcie Armii Krajowej, Arcana, Kraków 1994 r. ISBN 83-86225-10-6
  • Jędrzej Tucholski: Cichociemni. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1984, s. 374. ISBN 8321105378.
  • Jędrzej Tucholski: Cichociemni 1941–1945 – Sylwetki spadochroniarzy. Wojskowy Instytut Historyczny, s. 232.

 

Zobacz także biogram w Wikipedii

 

pl_PLPolski
en_GBEnglish (UK) pl_PLPolski