Jerzy Iszkowski – Cichociemny

Jerzy Iszkowski – Cichociemny

ps.: „Orczyk”, „Podwozie”, „Cord”, „Kord”

Jerzy Michał Erazm Iszkowski vel Jerzy Dybek, vel. Stanisław Urbański

 

ISZKOWSKI-Jerzy-mjr-lot-300x397 Jerzy Iszkowski - Cichociemny

mjr Jerzy Iszkowski
źródło: JW GROM

Ur. 31 marca 1914 r. w Nowym Sączu, zm. 29 sierpnia 1962 r. w Nowym Sączu – harcerz, major pilot WP, Polskich Sił Powietrznych RAF, oficer Armii Krajowej, instruktor lotniczy, więzień NKWD i UB, represjonowany w PRL, cichociemny.

 

 

krzyz-harcerski-zhp-300x301 Jerzy Iszkowski - CichociemnyUkończył szkołę powszechną oraz Gimnazjum im. Króla Bolesława Chrobrego w Nowym Sączu. Podczas nauki działał w ZHP, pasjonował się szybownictwem, uczestniczył w budowie amatorskiego szybowca CWJ. Prezes szkolnego koła Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej, w 1932 r. ukończył kurs szybowcowy na Winnej Górze (kat. „A” oraz „B”).

Zdał egzamin dojrzałości, wstąpił we wrześniu 1933 r. do Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty w Zambrowie.W marciu 1934 r. przydzielony na staż do 1 Pułku Strzelcóe Podhalańskich w Nowym Saczu. Przeniesiony do rezerwy we wrześniu 1934 r.

W październiku 1935 r. wstąpił do Szkoły Podchorążych Lotnictwa w Dęblinie (II rok), ukończył ją 1 października 1937 r., mianowany podporucznikiem pilotem ze starszeństwem od 1 października 1937 r. Uczył się pilotażu na samolotach szkolnych RWD-8. Od maja do lipca 1937 r. uczestnik kursu pilotażu myśliwskiego w Wyższej Szkole Bombardowania i Strzelania w Grudziądzu.

Przydzielony do 24 eskadry liniowej 2 pułku lotniczego w Krakowie jako szef pilotów w eskadrze treningowej, następnie dowódca kursu instruktorskiego, potem dowódca plutonu w eskadrze treningowej.  Od sierpnia 1939 r. w 22 eskadrze liniowej 2 Pułku Lotnictwa, od 1 września w eskadrze treningowej, od 2 września do 6 Pułku Lotnictwa w Lwowie (lotnisko Skniłów).

 

 

II wojna światowa
cc-Iszkowski-1938-273x400 Jerzy Iszkowski - Cichociemny

Jerzy Iszkowski, 1938 r.
źródło: blog rodzinny

Od 3 września 1939 r. przydzielony do dywizjonu szkolnego 2 Pułku Lotnictwa. 14 września mianowany dowódcą grupy pilotów ewakuowanej Szkoły Podchorążych Lotnictwa, wraz z nią 17 września przekroczył granicę z Rumunią. Od 22 września internowanyw Frecatei, Slatinie, Efforii, uciekł 6 października.

Wyruszył przez Jugosławię i Grecję, 24 października statkiem s/s „Pułaski” dotarł do Marsylii (Francja). Wstąpił do Polskich Sił Powietrznych, instruktor pilotażu w Salon, następnie w dywizjonie bombowym (lotnisko Saint Jacques).

Po kapitulacji Francji 24 czerwca 1940 r. ewakuowany do Wielkiej Brytanii, przydzielony do 304 Dywizjonu Bombowego „Ziemi Śląskiej” (lotnisko RAF Bramcote). Latał na bombowcach Fairey Battle, od grudnia 1940 na Vickers Amstrong Wellington.

cc-Iszkowski-virtuti-300x300 Jerzy Iszkowski - Cichociemny

po prawej: Jerzy Iszkowski chwilę przed odznaczeniem Virtuti Militari, 10 września 1941 r. , źródło: blog rodzinny

W nocy z 21 na 22 kwietnia 1941 r. uczestniczył jako drugi pilot w pierwszym bombardowaniu dywizjonu – zbiorników paliw w porcie Rotterdam. W składzie jego załogi leciał jako nawigator późniejszy cichociemny por. naw. Bronisław Lewkowicz.

Wykonywał loty bojowe RAF Bomber Command, bombardując niemieckie porty i miasta Brest, Hawr, Kolonię, Bremę, Essen, Rostock, Frankfurt,  a także niemieckie jednostki na Morzu Północnym i Oceanie Atlantyckim.  2 sierpnia 1941 r., po nalocie na Hamburg pilotowany przezeń Wellington został tak mocno podziurawiony ostrzałem przeciwlotniczym, że podczas przymosowego lądowania na lotnisku Hemswell, samolot rozpadł się na  dwie części. Dzięki mistrzowskiemu pilotażowi załodze nic się nie stało.

Wykonał 47 lotów bojowych, 4 września 1941 r. odznaczony Virtuti Militari, czterokrotnie Krzyżem Walecznych. Awansowany do stopnia kapitana ze starszeństwem od 3 maja 1942 r. Od listopada 1941 r. do maja 1942 r. zastępca dowódcy oraz dowódca eskadry szkoleniowej. 

 

Maciej Szczurowski – Geneza formowania Armii Polskiej we Francji 1939 – 1940
w: Piotrkowskie Zeszyty Historyczne, 2002, nr 4 s. 115 – 143

 

Monika Bielak – Ewakuacja żołnierzy polskich z Francji do Wielkiej Brytanii
i Afryki Północnej w latach 1940-1941
w: IPN, Polska 1918-1989 – Od niepodległości do niepodległości. Historia Polski 1918-1989

 

 

Cichociemny

button-zrzuty_200-150x150 Jerzy Iszkowski - CichociemnyZgłosił się do służby w Kraju. Przeszkolony ze specjalnościa w dywersji oraz lotnictwie, m.in. w Special Training School (STS) w Garamor w Szkocji, STS w Ringway oraz w Bealiu, m.in. w pilotażu na samolotach niemieckich Heinkel 111, Junkers 88 i Messerschmitt Me-110. Zaprzysiężony na rotę AK 15 grudnia 1943 r. w Chicheley. Przetransportowany belgijskim statkiem „Leopoldville” z Glasgow do Włoch, dotarł do Laureto niedaleko Brindisi.

Consolidated-B-24-Liberator-300x227 Jerzy Iszkowski - Cichociemny

Consolidated B-24 Liberator

Zrzucony do Polski w nocy z 27 na 28 kwietnia 1944 roku w operacji lotniczej „Weller 21” (ekipa XLVII), z samolotu Liberator EV-978 „R” (1586 Eskadra PAF, załoga: pilot – W/O Stanisław Kłosowski, pilot – F/L Zygmunt Radecki / nawigator – S/L Stanisław Król / radiotelegrafista – W/O Henryk Ptasiewicz / mechanik pokładowy – Sgt. Stanisław Masłoń / strzelec – F/S Janusz Barcz / despatcher – W/O Józef Chodyra). Zrzut na placówkę odbiorczą „Koza”, w okolicach miejscowości Bychawka, Bystrzyca, 18 km od Lublina.

Razem z nim skoczyli: płk. Jan Biały ps. Kadłub, mjr Bronisław Lewkowicz ps. Kurs, kpt. Edmund Marynowski ps. Sejm. Skoczkowie przerzucili m.in. 360 tys. dolarów oraz 10,8 tys. dolarów w złocie na potrzeby AK.

Zrzut przyjmował oddział partyzancki ppor. Aleksandra Sarkisowa ps. Szaruga oraz oddział Batalionów Chłopskich z placówki terenowej Bychawka.

 

Grzegorz Rutkowski – Udział Batalionów Chłopskich
w odbiorze zrzutów lotniczych z Zachodu na terenie okupowanej Polski
w: „Zimowa Szkoła Historii Najnowszej 2012. Referaty„, IPN, Warszawa 2012, s. 15 – 25

 

Podczas skoku doznał kontuzji nogi, przez 10 dni przebywał wraz z oddziałem w lesie. Aklimatyzacja do realiów okupacyjnych w Warszawie.

2018-Iszkowski_1-281x400 Jerzy Iszkowski - Cichociemny

biografia mjr pil. Jerzego Iszkowskiego, tom 1

Awansowany do stopnia majora, ze starszeństwem od 28 kwietnia 1944 r. Od czerwca 1944 r. przydzielony jako zastępca szefa referatu lotnictwa Oddział III Sztabu Okręgu Lublin AK. Oficjalnie pracował jako inkasent opłat za prąd, konspiracyjnie organizował oraz wizytował komórki lotnicze w rejonie Dęblina, opracowywał plan mobilizacji sił lotniczych.

Od 12 lipca 1944 r. w Warszawie, 24 lipca wyrusza do Lublina. Po wykolejeniu pociągu w rejonie Wołomina, ranny w nogę przedziera się przez okoliczne lasy. Nawiązuje kontakt z partyzantami 32 Pułku Piechoty AK. Jako mjr Orczyk zostaje zastępcą dowódcy pułku, z zadaniem zdobycia i utrzymania miasta Tłuszcz. Po jego zdobyciu krótko komendant miasta, m.in. walczy z pociągiem pancernym usiłującym przejechać przez miasto. Po silnym kontrataku niemieckim wraz z oddziałem wycofuje się do lasu.

Po wydanym 6 sierpnia 1944 r. rozkazie demobilizacji oddział rozprasza się. Ukrywa się, wraz z grupą miejscowej ludności zostaje przez żołnierzy Wermachtu złapany i uwięziony w piwnicy, do której Niemcy zamierzają wrzucić granaty. Po przekupieniu zegarkami służącego w Wermachcie Ślązaka, udaje mu się wykupić od śmierci gromadę ludzi oraz siebie. Przez tydzień ukrywa się w leśnej ziemiance w oczekiwaniu na przejście frontu sowiecko-niemieckiego.

 

 

Po wojnie
2018-Iszkowski_2-286x400 Jerzy Iszkowski - Cichociemny

biografia mjr pil. Jerzego Iszkowskiego, tom 2

22 września powrócił do Lublina, objął kierownictwo referatu lotnictwa w sztabie Okręgu Lublin AK, podjął próbę reorganizacji Komendy Okręgu oraz został jego dowódcą. W grudniu złożył rezygnację, miał objąć  funkcję szefa Oddziału I  sztabu Komendy Okręgu Lublin AK.

W nocy z 31 grudnia na 1 stycznia 1945 r. aresztowany przez NKWD, prawdopodobnie wskutek zeznań innego aresztowanego por. Zygmunta Wróbla ps. Ikar. W śledztwie NKWD składa zeznania o służbie w Wielkiej Brytanii, szkoleniu cichociemnych, działalności w AK. Gen Iwan Sierow w meldunku do Stalina z 11 stycznia 1945 r. informuje, że na przesłuchaniach „zachowuje się hardo”.

Oskarżony o „udział w nielegalnym związku Armia Krajowa mającym na celu obalenie demokratycznego ustroju” a także o kontakty „z działaczami nielegalnego związku AK„, m.in. Cichociemnymi: Bolesławem Polończykiem ps. Kryształ, Franciszkiem Żaakiem ps. Wir. Od połowy lutego 1945 r. osadzony na Zamku Lubelskim. 13 marca 1945 r. wraz z 3 innymi skazany na karę śmierci przez Wojskowy Sąd Okręgowy w Lublinie. 21 marca 1945 r. formalnie decyzją Bolesława Bieruta skazani zostali „ułaskawieni”, karę śmierci zamieniono na 10 lat więzienia. Według relacji Rodziny (dziękujemy za informację), o zwolnieniu zdecydowało zalecenie Roli-Żymierskiego, być może w uzgodnienu z Bierutem. Władzom chodziło bowiem o to, aby  żeby nie zniechęcać AK-owców do wstępowania do LWP, bo jeszcze byli potrzebni do walki z Niemcami.

2018-Iszkowski_3-285x400 Jerzy Iszkowski - Cichociemny

biografia mjr pil. Jerzego Iszkowskiego, tom 3

Wskutek prośb: żony Eugenii do Stanisława Szwalbego (zastępcy prezydenta KRN) oraz prośby Jerzego Iszkowskiego do gen. M. Roli-Żymierskiego o warunkowe zawieszenie wykonania kary i przywrócenie do służby, Wojskowy Sąd Garnizonowy zmniejsza wyrok do 2 lat więzienia, zalicza okres aresztowania.

Podczas osadzenia w więzieniu, za zgodą władz, opracowuje podręcznik taktyczno-metodyczny naziemnego szkolenia załóg samolotów bombowych na urządzeniach treningowych pt. „Trener operacyjny Trop, przeznaczony dla pełnego szkolenia bojowego na ziemi załóg samolotów bombowych”. Podręcznik przekazano do Dowództwa Wojsk Lotniczych LWP, uzyskał pozytywną ocenę.

Zwolniony z więzienia we Wronkach 1 stycznia 1947 r., powraca do Nowego Sącza. Podejmuje pracę jako instruktor – pilot w Szkole Szybowcowej w Tęgoborzu, k. Łososiny Dolnej. Jesienią 1948 r. zwolniony wskutek represji. W 1951 r. zdegradowany do stopnia szeregowca.

Od kwietnia 1949 r. jako referent finansowy w Wydziale Rolnictwa Starostwa Powiatowego w Limanowej, od wiosny 1950 r. pracownik Banku Rolnego w Nowym Sączu, zwolniony w październiku 1952 r. Od stycznia 1953 r. zaopatrzeniowiec, następnie główny mechanik w Nowosądeckich Zakładach Ceramicznych w Nowym Sączu.

cc-Iszkowski-lososina-1958-300x300 Jerzy Iszkowski - Cichociemny

Jerzy Iszkowski – na lotnisku w Łososinie Dolnej, 1958 r., źródło: blog rodzinny

2018-Iszkowski_4-279x400 Jerzy Iszkowski - Cichociemny

biografia mjr pil. Jerzego Iszkowskiego, tom 4

Od 1948 r. w zainteresowaniu operacyjnym  PUBP w Limanowej oraz WUBP w Krakowie. Od października 1951 r. rozpracowywany operacyjnie, z udziałem wielu informatorów, w sprawie „August”, podejrzewany o działalność wywiadowczą. Od kwietnia 1955 r. PU ds. BP w Nowym Sączu prowadzona sprawa agenturalnego sprawdzenia z udziałem trzech współpracowników, w tym cc Ignacego Konstanty.

Autor listu do Rady Państwa o zaprzestanie przeciwko niemu represji.

W 1956 r. zrehabilitowany przez władze PRL, przywrócony do stopnia majora pilota.

Od 1957 r. instruktor pilotażu samolotowego i szybowcowego oraz wiceprezes i współorganizator Aeroklubu Podhalańskiego w Nowym Sączu. Uczestnik wielu zawodów lotniczych jako zawodnik, komisarz sportowy, przewodniczący komisji sędziowskiej. Inicjator utworzenia lotniska w Łososinie Dolnej.

Zmarł 29 sierpnia 1963 r. w Nowym Sączu, pochowany na cmentarzu przy ul. T. Rejtana.

 

Krzysztof A. Tochman – Rozpracowanie cichociemnych przez komunistyczny aparat represji
w: Biuletyn informacyjny AK nr 11 (295) listopad 2014, s. 60 – 72

 

 

Awanse
polskie stopnie wojskowe:
  • plutonowy podchorąży – od marca 1934 r.
  • podporucznik pilot – 15 października 1937 ze starszeństwem od 1 października 1937 r.
  • porucznik – 20 marca 1941 r.
  • kapitan – ze starszeństwem od 3 maja 1942 r.
  • major – ze starszeństwem od 28 kwietnia 1944 r.
brytyjskie stopnie wojskowe: 

 

 

Odznaczenia

 

 

Życie rodzinne

Syn Erazma nauczyciela oraz Amalii z domu Beer. Miał starszą siostrę Zofię. Ojciec umarł, gdy miał 4,5 roku. Matka zawarła ponownie związek małżeński z Józefem Kostańskim, architektem. Dzieci pozostały przy nazwisku ojca.

3 września 1939 r. zawarł związek małżeński z Eugenią z domu Michajłow, urzędniczką. Nie mieli dzieci.

 

Dziękuję Rodzinie mjr. cc   Jerzego Iszkowskiego za pomoc w opracowaniu niniejszego biogramu

 

Upamiętnienie
  • Obelisk na lotnisku w Łososinie Dolnej, pamięci zasłużonych lotników majora pilota Jerzego Iszkowskiego
  • Ulica majora Jerzego Iszkowskiego w Nowym Sączu
  • Od 1991 r. Szkoła Podstawowa w Tęgoborzy nosi imię mjr pilota Jerzego Iszkowskiego

 

 

Upamiętnienie Cichociemnych

jw-grom-pomnik-cc-4-300x248 Jerzy Iszkowski - Cichociemnyjw-grom-pomnik-cc-3-300x238 Jerzy Iszkowski - CichociemnyW 1989 r. powstał film dokumentalny „Cichociemni” (scenariusz i reżyseria Marek Widarski).

15 maja 2005 odsłonięto na terenie jednostki specjalnej – Jednostki Wojskowej GROM w Warszawie pomnik poświęcony cichociemnym spadochroniarzom AK. Znaczna część ekspozycji Sali Tradycji jednostki GROM poświęcona jest Cichociemnym.

Od 4 sierpnia 1995 roku jednostka nosi nazwę – Jednostka Wojskowa GROM im. Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej

W 2008 roku powstał film dokumentalny „My cichociemni. Głos żyjących” (scenariusz i reżyseria Paweł Kędzierski).

pomnik-cc-warszawa-761x642-300x253 Jerzy Iszkowski - Cichociemny

Pomnik CC w Warszawie

7 października 2013 roku w Warszawie przy ul. Matejki, naprzeciwko Sejmu R.P. odsłonięto Pomnik Cichociemnych Spadochroniarzy AK.

cc-boening-300x199 Jerzy Iszkowski - CichociemnyW 2013 roku powstał film dokumentalny „Cichociemni. Wywalcz wolność lub zgiń” (scenariusz i reżyseria Dariusz Walusiak).

W 2016 roku Sejm R.P. ustanowił rok 2016 Rokiem Cichociemnych. NBP wyemitował srebrną kolekcjonerską monetę o nominale 10 zł upamiętniającą 75. rocznicę pierwszego zrzutu Cichociemnych.

cc-monety-300x157 Jerzy Iszkowski - Cichociemnycc-pomnik-powazki--300x213 Jerzy Iszkowski - CichociemnyW 2017 roku PLL LOT umieścił znak spadochronowy oraz podpis upamiętniający Cichociemnych na kadłubie Boeinga 787 (SP-LRG).

Cichociemni są patronem wielu szczepów, drużyn oraz organizacji harcerskich. Opublikowano wiele książek i artykułów o Cichociemnych.

Na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie znajdują się groby kilku Cichociemnych oraz poświęconym Im pomnik „TOBIE OJCZYZNO”

sala-tradycji-grom Jerzy Iszkowski - Cichociemny

Sala Tradycji Jednostki Wojskowej GROM

button-publikacje_200-300x101 Jerzy Iszkowski - Cichociemny

 

 

Źródła:
  • informacje własne
  • Krzysztof A. Tochman: Słownik biograficzny cichociemnych. T. 4, Zwierzyniec Rzeszów: Obywatelskie Stowarzyszenie „Ostoja”, 2011, ISBN 978-83-933857-0-6.
  • Kajetan Bieniecki: Lotnicze wsparcie Armii Krajowej, Arcana, Kraków 1994 r. ISBN 83-86225-10-6
  • biogram na blogu rodzinnym

 

Zobacz także