Jan Zdzisław Nowak -Jeziorański – Cichociemny

Jan Zdzisław Nowak -Jeziorański – Cichociemny

ps.: „Janek”, „Zych”, „Jan Zych”, „Paulicz”

 

Zdzisław Antoni Jeziorański, po wojnie Jan Nowak, Jan Zdzisław Nowak – Jeziorański

vel Jan Kwiatkowski, vel Adalbert Kozłowski, vel Jan Nowak, vel Jan Zych, vel Stanisław Zadrożny

 

37-1078-285x400 Jan Zdzisław Nowak -Jeziorański - Cichociemny

kpt. Jan Nowak-Jeziorański
źródło: NAC

Ur. 2 października 1914 r. w Berlinie, zm. 20 stycznia 2005 r. w Warszawie – podporucznik rezerwy WP, działacz polonijny, dziennikarz,  redaktor Polskiej Sekcji BBC, dyrektor Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa (1952 – 1976), kurier KG AK i SNW w Londynie, kapitan artylerii rezerwy, cichociemny.

 

 

Wedłyg danych Studium Polski Podziemnej urodził się 2 października 1914 r. Uczył się w IV Gimnazjum Państwowym i Liceum im. Adama Mickiewicza w Warszawie, działał w 3 Warszawskiej Drużynie Harnerskiej. Od 1932 r. na Wydziale Prawno – Ekonomicznym Uniwersytetu Poznańskiego. W 1936 r. (na trzecim roku studiów) został asystentem. Ukończył studia w 1938 r., obronił magisterium, od maja 1938 r. do 31 sierpnia 1039 r. asystent wolontariusz  przy Seminarium Ekonomicznym w katedrze ekonomiki Uniwersytetu Poznańskiego

Od września 1936 r. do czerwca 1937 r. w Szkole Podchorążych Rezerwy Artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim. Jako podchorąży skierowany na praktykę w 2 Dywizjonie Artylerii Konnej w Łomży.

 

 

II wojna światowa

Zmobilizowany w sierpniu 1939  r., przydzielony do  Ośrodka Zapasowego Artylerii nr 2, uczestniczył w obronie Włodzimierza Wołyńskiego. od 17 września w niewoli niemieckiej. Uciekł z niewoli w listopadzie 1939 r.

W latach 1940 – 1941 jako reichsdeutsch (obywatel Rzeszy zamieszkały na jej terenie) zatrudniony w Komisarycznym Urzędzie Powierniczym, zajmował się mieniem pożydowskim.

1989_kurier-z-Warszawy_500px-211x300 Jan Zdzisław Nowak -Jeziorański - CichociemnyPrawdopodobnie w kwietniu 1941 r. zaprzysiężony w ZWZ, kolporter podziemnej prasy antyniemieckiej, następnie inspektor sieci  Wydziału Informacji Oddziału VI KG ZWZ-AK (BIP) oraz Podwydziału „N” (Niemcy). Mianowany podporucznikiem, ze starszeństwem od 10 sierpnia 1942 r.

Od 11 kwietnia do 5 maja 1943 r.  kurier akcji „N” do Sztokholmu (Szwecja), na początku czerwca dostarczył raport „Anna” dot. działalności propagandowej AK w jęz. niemieckim. Z niewyjaśnionych dotąd przyczyn trasa kurierska została „spalona”, wiele osób uczestniczących w jej utrzymaniu zostało aresztowanych i zamordowanych przez Niemców. Powrócił do Warszawy 1 lipca, miesiąc później odznaczony Krzyżem Walecznych.

15 października 1943 r. wyruszył jako emisariusz Komendanta Głównego AK do Sztabu Naczelnego Wodza w Londynie, popłynął statkiem z Gdyni do Malmo, tam aresztowany. Zwolniony po kilku dniach wskutek działań konsula R.P. 7 listopada dotarł do Sztokholmu, 16 grudnia samolotem przyleciał do Wielkiej Brytanii. Dostarczył do SNW raport o działalności Polskiego Państwa Podziemnego. 24 stycznia 1944 r. odznaczony przez gen. broni Kazimierza Sosnkowskiego Orderem Virturi Militari. Pozostał w dyspozycji SNW, uczestniczył w rozmowach politycznych, spotykał się z Naczelnym Wodzem, premierem Stanisławem Mikołajczykiem, prezydentem Władysławem Raczkiewiczem, premierem Wielkiej Brytanii Winstonem Churchillem, udzielał wywiadów, wystąpił w brytyjskiej Izbie Gmin. Mianowany porucznikiem 1 marca 1944 r.

 

 

Cichociemny

button-zrzuty_200-150x150 Jan Zdzisław Nowak -Jeziorański - CichociemnyNa polecenie Naczelnego Wodza miał dostarczyć do KG AK rozkaz o niewszczynaniu Powstania Warszawskiego. Skierowany na szkolenie spadochronowe, złamał rękę co uniemożliwiało skok. 11 lipca 1944 r. z Londynu przez Gibraltar, Algier, Neapol przerzucony samolotem do Głównej Bazy Przerzutowej w Brindisi. Przydzielony do Oddziału VI (Specjalnego) Sztabu Naczelnego Wodza.

1989-kurier-z-Warszawy__500px-211x300 Jan Zdzisław Nowak -Jeziorański - CichociemnyPrzerzucony do Polski w nocy z 25 na 26 lipca 1944 r. w sezonie operacyjnym „Riposta”, w operacji lotniczej „Wildhorn III” („Most 3”, dowódca operacji: F/L Culliford S.G., ekipa skoczków nr: LVII). Samolot Dakota KG-477 „V” (267 Dywizjon RAF, załoga: pilot – F/L Culliford S.G, pilot – F/O Kazimierz Szrajer – Esk. 1586 / nawigator – F/O Williams J.P. / radiotelegrafista – F/S Appleby J.) lądował na lądowisku „Motyl” w okolicach miejscowości Wał Ruda (pow. brzeski) oraz Jadowniki Mokre, 18 km od Tarnowa.

Dakota_III_ZA947-300x183 Jan Zdzisław Nowak -Jeziorański - Cichociemny

Douglas C-47 Skytrain Dakota

Razem z nim wylądowali: kpt. dypl. Kazimierz Bilski ps. Rum, ppor. Leszek Starzyński ps. Malewa, mjr Bogusław Wolniak ps. Mięta.

Przy starcie w drogę powrotną, koła samolotu ugrzęzły w podmokłej ziemi, dopiero przy czwartej próbie, po ok. 65 min. pilot poderwał „Dakotę” do lotu. Samolot zabrał zdobyte przez wywiad AK części rakiety V-2 oraz przygotowany przez naukowców konspiracyjny raport w tej sprawie. Z Polski samolotem odlecieli: Tomasz Arciszewski ps. Stanisław, Józef Retinger ps. Salamander, por. Jerzy Chmielewski ps. Rafał, por. Tadeusz Chciuk ps. Celt, ppor. Czesław Miciński.

 

Kajetan Bieniecki – Wildhorn
w: Zeszyty Historyczne nr 188, s. 81 – 100, Instytut Literacki, Paryż 1989 r.

 

Stanisław Chojnowski – Operacje lotnicze – zrzuty cichociemnych
w Obwodzie „Mewa-Kamień” podczas drugiej wojny światowej
w: Rocznik Mińsko-Mazowiecki 2012, nr 20 s. 59-75

 

26 lipca 1944 r. dotarł do Warszawy, doręczył rozkaz NW o niewszczynaniu Powstania gen. Tadeuszowi Komorowskiemu, przekazał informację o braku możliwości znaczącego wsparcia Powstania drogą lotniczą.

 

 

Powstanie Warszawskie

button-cc-pw__ Jan Zdzisław Nowak -Jeziorański - Cichociemny

Uczestniczył w Powstaniu Warszawskim, przydzielony do Oddziału VI KG AK, radiostacja „Błyskawica”. Pracował dla BIP (Biura Informacji i Propagandy) KG AK, redagował depesze dla Londynu, nadawane otwartym tekstem, do 4 października redagował audycje w jęz. angielskim dla radia „Błyskawica”.

Po kapitulacji Powstania jako emisariusz gen. Leopolda Okulickiego ps. Niedźwiadek, 3 października 1944 r. wraz z żoną wyruszył do SNW z dokumentami sztabowymi, zdjęciami oraz filmami z Powstania. Przez Częstochowę, Kraków, koleją przez Niemcy do Stuttgartu dotarł do granicy ze Szwajcarią. Po przekroczeniu granicy 26 grudnia aresztowany wraz z żoną. Po zwolnieniu dotarł do Lyonu, następnie samolotem 22 stycznia 1945 r. do Londynu. Awansowany do stopnia kapitana, ze starszeństwem od 1 lutego 1944 r.

 

Tadeusz M. Płużański – Zdzisław Jeziorański (Jan Nowak)
Bohaterski kurier z Warszawy w: Biuletyn informacyjny AK nr 2 (214) luty 2018, s. 58 – 61

 

 

Po wojnie
Jan_Nowak-Jezioranski_RFE-282x350 Jan Zdzisław Nowak -Jeziorański - Cichociemny

3 maja 1952 r.

Pozostał na emigracji, 7 lipca 1945 r. przeniesiony z Oddziału VI (Specjalnego) Sztabu Naczelnego Wodza do Samodzielnego Wydziału do Spraw Niemieckich SNW.

W latach 1948 – 1952 redaktor Polskiej Sekcji BBC. W latach 1952 – 1976 dyrektor Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa, finansowanej przez Kongres Stanów Zjednoczonych, kontrolowanej przez CIA. Zwolniony po ujawnieniu jego aktywności w administrowaniu mieniem pożydowskim w Polsce, w latach 1940 – 1941.

Od 1976 r. w USA, zamieszkał w Waszyngtonie. W latach 1979 – 1996 dyrektor krajowy Kongresu Polonii Amerykańskiej. Od 1977 r. do stycznia 1989 r. doradca ds. Europy Wschodniej w Departamencie Stanu USA w okresie prezydentury Jimmy Cartera oraz Ronalda Reagana.

Pierwszy raz po wojnie przyjechał do Polski w sierpniu 1989 r. , 21 lipca 2002 r. powrócił na stałe, zamieszkał w Warszawie.

Autor wielu publikacji, w tym wspomnień, odznaczony licznymi orderami i odznaczeniami, wyróżniony wieloma nagrodami. Doktor honoris causa wielu uniwersytetów, honorowy obywatel wielu miast.

Zmarł 20 stycznia 2005 r. w Warszawie, pochowany 26 stycznia na cmentarzu Powązkowskim.

 
Awanse

 

 

Ordery i odznaczenia

 

 

2000-kurier-z-Warszawy-211x300 Jan Zdzisław Nowak -Jeziorański - CichociemnyNagrody i wyróżnienia
  • „Honorowy Złoty Mikrofon” – 1993 r.
  • Nagroda im. Ksawerego Pruszyńskiego – 1998 r.
  • Nagroda Akademii Telewizyjnej „Wiktor” – 1999 r.
  • Nagroda Kisiela – 1999 r.
  • Medal „Lumen Mundi” – 2001 r.
  • „Człowiek Roku Gazety Polskiej” – 2001 r.
  • Nagroda „Człowiek Pojednania 2002”
  • „Diamentowy Mikrofon” – 2002 r.
  • Nagroda Akademii Telewizyjnej „Superwiktor” – 2003 r.
  • Honorowy Obywatel Miasta Gdyni – 1995 r.
  • Honorowy Obywatel Miasta Poznania – 2000 r.
  • Honorowy Obywatel Wrocławia – 2000 r.
  • Honorowy Obywatel Miasta Krakowa – 2001 r.
  • Honorowy Obywatel Miasta Gdańska – 2002 r.
  • Honorowy Obywatel miasta stołecznego Warszawy – 2003 r.

 

 

Życie rodzinne

Syn Wacława Jeziorańskiego (1869-1918) handlowca oraz Elżbiety Anieli z domu Piotrowskiej (1880-1975). W 1944 r. zawarł związek małżeński z Jadwigą z d. Wolską (1917-1999), łączniczkę, pracownika tajnej drukarni oraz Podwydziału „N” przy Wydziale Propagandy BIP. Nie mieli dzieci.

 

 

Upamiętnienie
Nowak_Jezioranski_pomnik-300x215 Jan Zdzisław Nowak -Jeziorański - Cichociemny

pomnik w Warszawie

Patron LXVII Liceum Ogólnokształcącego w Warszawie, Gimnazjum nr 1 w Tarnowie, Gimnazjum nr 58 w Poznaniu, XXXVIII Liceum Ogólnokształcącego w Poznaniu, Szkoły Podstawowej nr 162 w Łodzi, Zespołu Szkół Techniczno-Informatycznych w Łodzi, Gimnazjum w Milejewie.

Jego imię nadano ulicom w Kielcach oraz w Warszawie, w Poznaniu jego imieniem nazwano rondo, w Gliwicach i Bytomiu droga krajowa nr 88 otrzymała nazwę „Aleja Jana Nowaka-Jeziorańskiego”.

21 stycznia 2005 r. jego imię nadano sali wykładowej w Muzeum Powstania Warszawskiego. W 2006 r. w Warszawie odsłonięto pomnik – Ławeczka Jana Nowaka Jeziorańskiego. 12 grudnia 2013 Senat RP ustanowił roku 2014 Rokiem Jana Nowaka – Jeziorańskiego.

 

Andrzej Bogusławski – Jeszcze o „Cichociemnych” J. Tucholskiego
w: Zeszyty Historyczne nr 101, s. 212 – 217, Instytut Literacki, Paryż 1992 r.

 

 

Upamiętnienie Cichociemnych

jw-grom-pomnik-cc-4-300x248 Jan Zdzisław Nowak -Jeziorański - Cichociemnyjw-grom-pomnik-cc-3-300x238 Jan Zdzisław Nowak -Jeziorański - CichociemnyW 1989 r. powstał film dokumentalny „Cichociemni” (scenariusz i reżyseria Marek Widarski).

15 maja 2005 odsłonięto na terenie jednostki specjalnej – Jednostki Wojskowej GROM w Warszawie pomnik poświęcony cichociemnym spadochroniarzom AK. Znaczna część ekspozycji Sali Tradycji jednostki GROM poświęcona jest Cichociemnym.

Od 4 sierpnia 1995 roku jednostka nosi nazwę – Jednostka Wojskowa GROM im. Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej

W 2008 roku powstał film dokumentalny „My cichociemni. Głos żyjących” (scenariusz i reżyseria Paweł Kędzierski).

pomnik-cc-warszawa-761x642-300x253 Jan Zdzisław Nowak -Jeziorański - Cichociemny

Pomnik CC w Warszawie

7 października 2013 roku w Warszawie przy ul. Matejki, naprzeciwko Sejmu R.P. odsłonięto Pomnik Cichociemnych Spadochroniarzy AK.

cc-boening-300x199 Jan Zdzisław Nowak -Jeziorański - CichociemnyW 2013 roku powstał film dokumentalny „Cichociemni. Wywalcz wolność lub zgiń” (scenariusz i reżyseria Dariusz Walusiak).

W 2016 roku Sejm R.P. ustanowił rok 2016 Rokiem Cichociemnych. NBP wyemitował srebrną kolekcjonerską monetę o nominale 10 zł upamiętniającą 75. rocznicę pierwszego zrzutu Cichociemnych.

cc-monety-300x157 Jan Zdzisław Nowak -Jeziorański - Cichociemnycc-pomnik-powazki--300x213 Jan Zdzisław Nowak -Jeziorański - CichociemnyW 2017 roku PLL LOT umieścił znak spadochronowy oraz podpis upamiętniający Cichociemnych na kadłubie Boeinga 787 (SP-LRG).

Cichociemni są patronem wielu szczepów, drużyn oraz organizacji harcerskich. Opublikowano wiele książek i artykułów o Cichociemnych.

Na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie znajdują się groby kilku Cichociemnych oraz poświęcony Im pomnik „TOBIE OJCZYZNO”

sala-tradycji-grom Jan Zdzisław Nowak -Jeziorański - Cichociemny

Sala Tradycji Jednostki Wojskowej GROM

button-publikacje_200-300x101 Jan Zdzisław Nowak -Jeziorański - Cichociemny

 

 

Źródła:
    • informacje własne
    • Krzysztof A. Tochman: Słownik biograficzny cichociemnych. T. 4. OS Ostoja, Zwierzyniec – Rzeszów, 2011 s. 91–95. ISBN 978-83-933857-0-6.

 

Zobacz także