Jan Lech – Cichociemny

Jan Lech – Cichociemny

ps.: „Granit”, „John”, „Buła”, „Czerwony”, „Wrak”, „Beryl”, „Czarny”, „Truteń”, „Cer”, „Bez”

Jan Kazimierz Lech vel Jan Dziedziejko, vel Jan Rożek

 

LECH-Jan-mjr-dypl-piech-300x383 Jan Lech - Cichociemny

mjr Jan Lech
źródło: JW GROM

Ur. 20 października 1907 r. w Turzy Małej (powiat mławski), zm. po 24 czerwca 1944 r. we Lwowie (obecnie Ukraina) – oficer dyplomowany Wojska Polskiego, Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, Armii Krajowej, sztabu Okręgu Lwów AK, cichociemny.

 

 

Uczył się w szkole powszechnej, następnie od 1918 r. do 1926 r. w  gimnazjum w Mławie. Po ukończeniu siódmej klasy, od 1926 do 14 lipca 1927 r. w Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowi Mazowieckiej, następnie do 30 października na praktyce w 67 Pułku Piechoty 4 Dywizji Piechoty.

Od 31 października 1927 r. w Oficerskiej Szkole Piechoty, po jej ukończeniu 14 sierpnia 1928 r. awansowany do stopnia podporucznika, ze starszeństwem od 15 sierpnia 1928 r.  W latach 1929 – 1936 w 57 Pułku Piechoty Karola II Króla Rumunii, początkowo jako dowódca plutonu, następnie dowódca kompanii w szkole podoficerskiej, na dywizyjnym kursie podchorążych, później jako oficer oświatowy, informacyjny, kierownik WF w Pułku.

Awansowany do stopnia porucznika ze starszeństwem od 1 stycznia 1932 r. Od 16 września 1933 r. do 22 lipca 1934 r. na kursie instruktorów WF w Centralnym Instytucie Wychowania Fizycznego.

skan2871-300x194 Jan Lech - Cichociemny

skan: Fundacja dla Demokracji
źródło: JW GROM

W latach 1932 – 1936 studia na Wydziale Ekonomii i Nauk Politycznych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, w 1937 r. obronił  tytuł  magistra ekonomii i nauk politycznych.

Od stycznia do czerwca 1936 r. słuchacz Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie, od lipca 1936 r. dowódca kompanii karabinów maszynowych 57 Pułku Piechoty 14 Dywizji Piechoty.

Od listopada 1936 r. do października 1938 r. słuchacz Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie (XVII promocja), po jej ukończeniu mianowany oficerem dyplomowanym. Od 1 listopada 1938 r. jako oficer operacyjny sztabu 17 Wielkopolskiej Dywizji Piechoty.

 

 

II wojna światowa
skan2861-300x193 Jan Lech - Cichociemny

skan: Fundacja dla Demokracji
źródło: JW GROM

W kampanii wrześniowej do 21 września oficer operacyjny w sztabie 27 Dywizji Piechoty, następnie w sztabie 25 Dywizji Piechoty, w obronie Warszawy w składzie Armii „Poznań” (według Krzysztofa A. Tochmana). Według osobistej relacji, od 1 do 17 września 1939 r. oficer operacyjny sztabu 17 Dywizji Piechoty, następnie od 22 do 30 września 1939 r. jako pomocnik oficera operacyjnego w sztabie 25 Dywizji Piechoty, w obronie Warszawy (patrz szczegółowa relacja w dokumentach poniżej). Odznaczony Krzyżem Walecznych.

Według Krzysztofa A. Tochmana, od 11 listopada do 10 grudnia 1939 r. w niewoli niemieckiej, m.in. w Gnieźnie. Według osobistej relacji (patrz w dokumentach poniżej), „w celu uniknięcia niewoli” do 5 listopada ukrywa się w szpitalu PCK na ul. Piusa 24.

Według własnej relacji granicę ze Słowacją przekroczył wspólnie z młodszym bratem Włodzimierzem Lechem oraz 2 oficerami (kpt. Hetnał z 17 PAL oraz por. Bochenek z 44 PP) 2 stycznia 1940 r. w rejonie Starego Sącza, przez Prehybę w Beskodzie Sądeckim. Następnie przejechali taksówką przez Słowację, w rejonie Koszyc przekroczyli tego samego dnia granicę z Węgrami. Po otrzymaniu paszportu w ambasadzie w Budapeszcie, wyruszył (prawdopodobnie nadal z bratem oraz 2 oficerami) do Francji.

Według osobistej relacji (patrz w dokumentach poniżej), przekroczył granicę z Francją w Madene, 22 stycznia o godz. 17.oo. Według relacji Krzysztofa A. Tochmana, dotarł do Francji 21 stycznia 1940 r. „przez Węgry, Jugosławię i Włochy”.

 

kpt. dypl. Jan Lech – Załącznik do zeszytu ewidencyjnego
w: 17 Dywizja Piechoty – sztab, kompania sztabowa, sygn. B.I.36b, s. 38 – 51
Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie

 

Od stycznia 1940 r. we Francji, dotarł do  Camp de Coëtquidan. Przydzielony do sztabu 4 Dywizji Piechoty jako oficer łącznikowy Samodzielnej Brygady Strzelców Podhalańskich.

Po upadku Francji oraz rozwiązaniu brygady, przedostał się do nieokupowanej części Francji, następnie 27 lipca 1940 roku przekroczył granicę z Hiszpanią. Dotarł do Portugalii, następnie 16 sierpnia statkiem z Lizbony dotarł 3 września do Liverpoolu (Wielka Brytania).

Od 18 października 1940 r. przydzielony do 3 Brygady Kadrowej Strzelców, 16 października 1941 r. do Armii Polskiej w ZSRR, następnie 6 listopada ponownie do  3 Brygady Kadrowej Strzelców. Od 7 grudnia w 1 Samodzielnej Brygadzie Spadochronowej.

 

Maciej Szczurowski – Geneza formowania Armii Polskiej we Francji 1939 – 1940
w: Piotrkowskie Zeszyty Historyczne, 2002, nr 4 s. 115 – 143

 

Monika Bielak – Ewakuacja żołnierzy polskich z Francji do Wielkiej Brytanii
i Afryki Północnej w latach 1940-1941
w: IPN, Polska 1918-1989 – Od niepodległości do niepodległości. Historia Polski 1918-1989

 

 

Cichociemny
Halifax-mk3-300x225 Jan Lech - Cichociemny

Handley Page Halifax

button-zrzuty_200-150x150 Jan Lech - CichociemnyZgłosił się do służby w Kraju. Przeszkolony ze specjalnością w dywersji, m.in. od 15 kwietnia do 25 maja 1941 r. uczestniczył w IV kursie strzleckim oraz od 8 sierpnia do 8 września 1941 r. w kursie języka angielskiego. Zaprzysiężony na rotę AK 6 lutego 1942 r., awansowany do stopnia majora ze starszeństwem od 3 września 1942 r.

Zrzucony do Polski w nocy z 3 na 4 września 1942 roku w sezonie operacyjnym „Intonacja”, w operacji lotniczej „Rheumatism” (dowódca operacji: F/L Stanisław Król, ekipa skoczków: IX), z samolotu Halifax W-7774 „T” (138 Dywizjon RAF, załoga: pilot – F/S Stanisław Kłosowski, pilot – F/S Franciszek Sobkowski / nawigator – F/L Stanisław Król / radiotelegrafista – F/S Walenty Wasilewski / i in.).

Start z lotniska RAF Tempsford, zrzut na placówkę odbiorczą „Ugór”, w okolicach miejscowości Łyszkowice, 3,2 km od Czatolina.

Tempsford-300x222 Jan Lech - Cichociemny

Lotnisko RAF, Tempsford

Razem z nim skoczyli:  kpt. Zygmunt Policiewicz ps. Świerk, por. dypl. Stanisław Sędziak ps. Warta, mjr. dypl. Wincenty Ściegienny ps. Las oraz kurierzy: por. Adam Cużytek ps. Roman i bomb. Stanisław Stach ps. Marian. Był to drugi lot tej ekipy, w poprzednim (1/2 września) zadanie nie mogło zostać wykonane.

Po aklimatyzacji do realiów okupacyjnych, od stycznia 1943 r. przydzielony jako szef Oddziału III Obszaru Lwów AK, od 15 marca 1943 r. do 24 marca 1944 r. szef sztabu Okręgu Lwów AK oraz od 25 marca do kwietnia 1944 r. II zastępca  komendanta Okręgu Lwów AK.

Uczestnik  wielu akcji bojowych, m.in. 30 sierpnia 1943 r. ranny w starciu z Niemcami pod Lubieniem Wielkim, podczas poszukiwania miejsca na placówkę odbiorczą (zrzutową).

Ok. 15 kwietnia 1944 r. wraz z żołnierzami Narodowej Organizacji Wojskowej wpadł w zasadzkę w Lasach Janowskich, ciężko ranny w nogę. Przesłuchiwany przez gestapo, osadzony prawdopodobnie jako Jan Rożek w więzieniu we Lwowie przy ul. Łąckiego.

Prawdopodobnie 24 czerwca 1944 r. wywieziony z gangreną nogi na rozstrzelanie na Piaski – piaszczysty teren za cmentarzem żydowskim w Lwowie przy ul. Janowskiej, miejsce wielu egzekucji.

 

 

Awanse
  • podporucznik – ze starszeństwem od 15 sierpnia 1928 r.
    Jan-Wlodzimierz-Lech-292x350 Jan Lech - Cichociemny

    Jan i Włodzimierz

  • porucznik – ze starszeństwem od 1 stycznia 1932 r.
  • kapitan  dyplomowany – ze starszeństwem od 19 marca 1938 r.
  • major  dyplomowany – ze starszeństwem od 2 września 1942 r

 

Ordery i odznaczenia

 

 

Życie rodzinne

Syn Stanisława i Kazimiery z domu Markowskiej. Starszy brat Cichociemnego ppor. Włodzimierza Lecha ps. Powiślak. Zawarł związek małżeński z Ireną z domu Poniatowską. Mieli syna Romana (ur. 1940 r.).

 

 

Upamiętnienie

PL_Warsaw_st_Hyacinth_church_cichociemni_commemorative_plaque-229x300 Jan Lech - Cichociemny

Tablica w kościele św. Jacka w Warszawie, upamiętniająca poległych Cichociemnych

CC-tablica-JW-GROM-204x300 Jan Lech - Cichociemny

tablica upamiętniająca poległych Cichociemnych w Sali Tradycji JW GROM

 

W lewej nawie kościoła św. Jacka przy ul. Freta w Warszawie odsłonięto w 1980 roku tablicę pamięci żołnierzy Armii Krajowej, cichociemnych spadochroniarzy, poległych za niepodległość Polski.

W Sali Tradycji Jednostki Wojskowej GROM znajduje się tablica upamiętniająca Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej, którzy oddali życie za Ojczyznę.

 

 

 

 

 

 

Upamiętnienie Cichociemnych

jw-grom-pomnik-cc-4-300x248 Jan Lech - Cichociemnyjw-grom-pomnik-cc-3-300x238 Jan Lech - CichociemnyW 1989 r. powstał film dokumentalny „Cichociemni” (scenariusz i reżyseria Marek Widarski).

15 maja 2005 odsłonięto na terenie jednostki specjalnej – Jednostki Wojskowej GROM w Warszawie pomnik poświęcony cichociemnym spadochroniarzom AK. Znaczna część ekspozycji Sali Tradycji jednostki GROM poświęcona jest Cichociemnym.

Od 4 sierpnia 1995 roku jednostka nosi nazwę – Jednostka Wojskowa GROM im. Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej

W 2008 roku powstał film dokumentalny „My cichociemni. Głos żyjących” (scenariusz i reżyseria Paweł Kędzierski).

pomnik-cc-warszawa-761x642-300x253 Jan Lech - Cichociemny

Pomnik CC w Warszawie

7 października 2013 roku w Warszawie przy ul. Matejki, naprzeciwko Sejmu R.P. odsłonięto Pomnik Cichociemnych Spadochroniarzy AK.

cc-boening-300x199 Jan Lech - CichociemnyW 2013 roku powstał film dokumentalny „Cichociemni. Wywalcz wolność lub zgiń” (scenariusz i reżyseria Dariusz Walusiak).

W 2016 roku Sejm R.P. ustanowił rok 2016 Rokiem Cichociemnych. NBP wyemitował srebrną kolekcjonerską monetę o nominale 10 zł upamiętniającą 75. rocznicę pierwszego zrzutu Cichociemnych.

cc-monety-300x157 Jan Lech - Cichociemnycc-pomnik-powazki--300x213 Jan Lech - CichociemnyW 2017 roku PLL LOT umieścił znak spadochronowy oraz podpis upamiętniający Cichociemnych na kadłubie Boeinga 787 (SP-LRG).

Cichociemni są patronem wielu szczepów, drużyn oraz organizacji harcerskich. Opublikowano wiele książek i artykułów o Cichociemnych.

Na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie znajdują się groby kilku Cichociemnych oraz poświęconym Im pomnik „TOBIE OJCZYZNO”

sala-tradycji-grom Jan Lech - Cichociemny

Sala Tradycji Jednostki Wojskowej GROM

button-publikacje_200-300x101 Jan Lech - Cichociemny

 

 

 

Źródła:
  • informacje własne
  • Krzysztof A. Tochman: Słownik biograficzny cichociemnych. T. 2. Rzeszów: Wydawnictwo „Abres”, 1996, s. 96 – 97. ISBN 83-902499-5-2.
  • kpt. dypl. Jan Lech – Załącznik do zeszytu ewidencyjnego, w: 17 Dywizja Piechoty – sztab, kompania sztabowa, sygn. B.I.36b, s. 38 – 51, Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie
  • Kajetan Bieniecki: Lotnicze wsparcie Armii Krajowej, Arcana, Kraków 1994 r. ISBN 83-86225-10-6
  • Jędrzej Tucholski: Cichociemni. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1984. ISBN 8321105378.
  • Jędrzej Tucholski: Cichociemni 1941–1945 – Sylwetki spadochroniarzy. Wojskowy Instytut Historyczny, s. 79-80.

 

Zobacz także biogram w Wikipedii