Hieronim Dekutowski – Cichociemny

Hieronim Dekutowski – Cichociemny

ps. „Zapora”, „Odra”, „Reżu”, „Stary”, „Henryk Zagon”, „Mieczysław Piątek”

Dekutowsk-Hieronim-01-204x300 Hieronim Dekutowski - CichociemnyUr. 24 września 1918 w Dzikowie, zm. 7 marca 1949 w Warszawie – major, żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, „cichociemny”, dowódca oddziałów partyzanckich AK, DSZ i Zrzeszenia WiN, harcerz, „żołnierz wyklęty”, w 1988 roku pośmiertnie mianowany pułkownikiem przez władze II RP na uchodźstwie.

 

Najmłodszy z dziewięciorga dzieci Jana Henryka Dekutowskiego (1873-1926), blacharza, członka PPS i piłsudczyka. Matka, Maria z Sudackich (1891-1972), nie pracowała, więc mogła poświęcić się wychowaniu dzieci i działalności społecznej. W domu panowała atmosfera patriotyczna, pamiętano zarówno o tradycji Legionów Polskich, jak też o wojnie polsko-bolszewickiej 1919-1920, w której brał udział najstarszy z jego braci Józef Dekutowski.

W latach 1930–1938 uczęszczał do Państwowego Gimnazjum i Liceum imienia Hetmana Jana Tarnowskiego w Tarnobrzegu. Należał do I Drużyny Harcerzy imienia generała Jana Henryka Dąbrowskiego, a następnie do II Wodnej Drużyny Harcerzy imienia generała Mariusza Zaruskiego, gdzie był drużynowym. Był też członkiem Sodalicji Mariańskiej. Od lutego 1938 pełnił funkcję drugiego przybocznego hufcowego do spraw opieki nad kronikami i izbami pamięci harcmistrza Ignacego Płonki. Po ukończeniu szkoły, w maju 1938, i nieudanym egzaminie maturalnym, pracował jako kreślarz w lasach hrabiego Artura Tarnowskiego w Budzie Stalowskiej. Maturę zdał 19 maja 1939 i zamierzał studiować we Lwowie, co uniemożliwiła mu agresja Niemiec i Związku Sowieckiego na Polskę.

II wojna światowa

Na początku września 1939 ewakuował się wraz z siostrą do Lwowa. Prawdopodobnie walczył jako ochotnik w obronie Lwowa. 17 września przedostał się na Węgry, tam internowany. W listopadzie 1939, po brawurowej ucieczce z obozu, przez Jugosławię i Włochy, zgłosił się we Francji do odtwarzanej Armii Polskiej. Otrzymał przydział do 4. Pułku Piechoty 2. Dywizji Strzelców Pieszych. Od stycznia do kwietnia 1940 w szkole podoficerskiej, po ukończeniu awansowany do stopnia starszego strzelca. Od maja uczęszczał do Szkoły Podchorążych Piechoty w Camp de Coëtquidan, szkolenie przerwało rozpoczęcie działań wojennych kampanii francuskiej.

Walczył w 2. Dywizji Strzelców Pieszych, na wzgórzach Clos–du–Doubs, po kapitulacji Francji przeszedł granicę Szwajcarii i dotarł do Wielkiej Brytanii. Do 6 stycznia 1941 służył jako karabinowy w III batalionie I Brygady Strzelców. Ukończył z wyróżnieniem Szkołę Podchorążych Piechoty. Jako prymus otrzymał oficerski kordzik od wicepremiera Stanisława Mikołajczyka. Przydzielony do plutonu czołgów w III Batalionie I Brygady Strzelców, następnie 1. Samodzielnej Brygady Spadochronowej.

Cichociemny

Dekutowski-Hieronim-ksiazeczka-wojskowa-300x213 Hieronim Dekutowski - Cichociemny24 kwietnia 1942 zgłosił się do służby w Kraju. Po przeszkoleniu dywersyjnym 4 marca 1943 zaprzysiężony w Audley End przez ppłk. dypl. Michała Protasewicza ps. „Rawa”. Awansowany do stopnia kaprala podchorążego, przydzielony do Sekcji Szkolnej Ośrodka Radiowego Sztabu Naczelnego Wodza. Zrzucony do Polski w nocy z 16 na 17 września 1943, w ramach operacji o kryptonimie „Neon 1”, wraz z kpt. dypl. Bronisławem Rachwałem ps. „Glin” i oraz kurierem ppor. Kazimierzem Smolakiem ps. „Nurek”, do okupowanej Polski, na placówkę „Garnek” 103 (okolice Wyszkowa). 30 października tego roku, awansowany do stopnia podporucznika.

Przydzielony do Kedywu Okręgu AK „Lublin”. Początkowo oficer w oddziale partyzanckim Tadeusza Kuncewicza ps. „Podkowa”. Kwaterował w rejonie Hoszni Ordynackiej, skąd przeprowadził kilka udanych akcji. M.in. nocą z 4 na 5 grudnia spacyfikował wieś Źrebce pod Szczebrzeszynem, zabijając kilku niemieckich kolonistów. W partyzanckich kryjówkach przechowywał i uratował wielu Żydów, ściganych przez Niemców, przeprowadził wiele akcji likwidowania konfidentów. Dowódca 4 kompanii w 9 Pułku Piechoty Legionów AK w Inspektoracie Rejonowym AK „Zamość”. Atakował uzbrojone wsie niemieckich osadników, walczył z wojskiem, likwidował niemieckich konfidentów, pomagał ukrywającym się Żydom, zwalczał bandytyzm.

Od stycznia 1944 szef Kedywu w Inspektoracie Rejonowym AK Lublin-Puławy i jednocześnie dowódca oddziału dyspozycyjnego Kedywu (OP 8). Dzięki połączeniu sześciu niewielkich samodzielnych jednostek AK, operujących w różnych rejonach powiatów lubelskiego i puławskiego, stworzył najliczniejszy na Lubelszczyźnie lotny oddział partyzancki. Pomiędzy styczniem i lipcem 1944, jego oddział przeprowadził, samodzielnie i z oddziałem ppor. Mariana Sikory ps. „Przepiórka”, ponad 80 akcji zbrojnych przeciwko Niemcom (najwięcej spośród jednostek okręgu lubelskiego).

24 maja 1944 r. pod Krężnicą Okrągłą, jego oddział zaatakował z zasadzki 16 samochodów niemieckiej kolumny transportowej z żołnierzami, esesmanami i żandarmerią. Niemców wspierały samoloty, które wiązkami granatów i ostrzałem broni maszynowej atakowały partyzantów. Tylko części niemieckiej kolumny udało się wycofać. Na placu boju hitlerowcy zostawili około 50 zabitych oraz dużą ilość uzbrojenia. 17 lipca w boju pod Kożuchówką został ranny w rękę. Leczył się potem w Lublinie, Tarnogrodzie i w klasztorze w Borku Starym.

Podczas akcji „Burza”, jego oddział – 1 kompania odtworzonego 8 Pułku Piechoty Legionów AK, ochraniał sztab Komendy Okręgu, pozostający w konspiracji po zajęciu Lubelszczyzny przez wojska sowieckie. 28 lipca 1944, po rozkazie złożenia broni przez oddziały, ppor. Dekutowski rozwiązał kompanię. Ukrywał się z podkomendnymi w Puławach, Lublinie i Tarnobrzegu. W sierpniu 1944 zmobilizował swój oddział na pomoc walczącej Warszawie, ale po nieudanej próbie przekroczenia Wisły, rozformował go i nadal ukrywał się na dawnych akowskich kwaterach.

Żołnierz Wyklęty

Dekutowski-Hieronim-ulotka-300x211 Hieronim Dekutowski - CichociemnyOd stycznia 1945 w konspiracji przeciwko komunistom i Sowietom. Jednym z powodów było zamordowanie jego 4 byłych żołnierzy przez komendanta posterunku MO/UB w Chodlu, Abrama Taubera, Żyda uratowanego wcześniej przez Dekutowskiego od śmierci z rąk Niemców. W nocy z 5 na 6 lutego 1945, w odwecie rozbił ten posterunek. Po Chodlu 7 lutego UB otoczyło wieś Wały, w której stacjonował jego oddział. Ranny w nogę, przedarł się przez obławę i przedostał z 40 partyzantami za San. W akcie zemsty ubowcy podpalili w Skrzyńcu dom żony jego zastępcy, Stanisława Wnuka ps. „Opal”.

Nawiązał kontakt z Komendą Okręgu AK „Lublin”, objął dowództwo grupy dywersyjnej i przeprowadzał akcje zbrojne przeciwko terroryzującym okolicę funkcjonariuszom NKWD, UB i MO. Szczególnym okrucieństwem wykazywali się milicjanci z posterunków MO w Kazimierzu Dolnym i UB w Puławach. Aresztowali wielu podejrzanych o działalność konspiracyjną, grabili ich mienie.

Od wiosny 1945 dowodził licznymi akcjami rozbijania posterunków MO i likwidacji funkcjonariuszy aparatu władzy. Od kwietnia do czerwca jego ponad 300 osobowy oddział (złożony z 9 grup bojowych), dokonał kilka brawurowych akcji, m.in.:

  • 7 kwietnia przeprowadził akcję ekspropriacyjną w banku w Lublinie, zabierając ponad milion złotych; podczas odwrotu stoczył walkę z grupą operacyjną UB, w której zginął naczelnik Sekcji I WUBP Antoni Kulbanowski,
  • 26 kwietnia wraz z oddziałami „Podkowy” i „Mata” opanował Janów Lubelski; zdobył posterunek MO, wykonał wyrok śmierci na referencie UB, uwolnił kilkunastu więzionych z miejscowego więzienia, zarekwirował pieniądze ze wszystkich urzędów w mieście, zdobył 4 samochody ciężarowe,
  • w maju opanował posterunek MO/UB w Bełżycach, uprowadził zastępcę komendanta oraz zdobył broń, amunicję i mundury,
  • tego samego dnia przeprowadził podobną akcję w Urzędowie,
  • 19 maja rozbił posterunek MO/UB w Kazimierzu Dolnym, zabijając 5 milicjantów i ubeków oraz kilku żołnierzy i 2 oficerów sowieckich.

Ten spektakularny rajd zakończył się w czerwcu, po walce z grupą operacyjną UB i NKWD; partyzanci wycofali się do lasu, pozostawiając zdobyte w Janowie Lubelskim samochody.

Dekutowski-Hieronim-medal1-300x300 Hieronim Dekutowski - CichociemnyRozkazem Dowództwa DSZ, z 1 czerwca 1945, awansowany na stopień majora, objął dowództwo nad oddziałami partyzanckimi w Inspektoracie „Lublin” DSZ. Latem tego roku, na rozkaz dowództwa, złożył broń i ujawnił większość swoich żołnierzy.  Praktycznie pozbawiony gwarancji bezpieczeństwa wraz z kilkoma podkomendnymi, ukrył się w rodzinnych stronach. W październiku dwukrotnie próbował przedostać się na Zachód przez zieloną granicę. Jego grupa została rozbita przez UB pod Świętym Krzyżem w Górach Świętokrzyskich. Za drugim razem dotarł do ambasady amerykańskiej w czeskiej Pradze, ale po aresztowaniu pozostałych członków grupy przez Czechów wrócił do kraju wraz z grupą repatriantów i organizował pomoc dla uwięzionych.

Od jesieni 1945 dowódca dywersji i komendant oddziałów partyzanckich na terenie Inspektoratu WiN „Lublin”. Na przełomie lat 1945 i 1946 przeprowadził wiele akcji dywersyjnych i samoobrony w województwie lubelskim, rzeszowskim i kieleckim. Według oficjalnych wyliczeń zginęło w nich ponad 400 żołnierzy LWP (głównie KBW), ubeków i milicjantów, a także czerwonoarmistów. Działał na terenie od Lubartowskiego na północy do Tarnobrzeskiego na południu i od Zamojszczyzny po wschodnią Kielecczyznę. Pomoc „Zaporczykom” niósł klasztor w Radecznicy, gdzie odbywały się również narady partyzanckich dowódców.

Prowadził także akcje przeciwko tzw. moskwom, czyli wsiom silnie popierającym władzę komunistyczną. Najsłynniejsza była pacyfikacja wsi Moniaki, 24 września 1946, w wyniku której spłonęło 29 zagród, a 40 zwolenników komunistów ukarano chłostą. Latem i jesienią 1946, po nasileniu działań grup pościgowych KBW i UB, został zmuszony do wzmożenia działań zbrojnych. Po wyborach w styczniu 1947 do Sejmu Ustawodawczego i ogłoszeniu w lutym amnestii, rozformował i ujawnił oddziały „Jadzinka”, „Samotnego” i „Rysia”. Wkrótce zaprzestał tego, gdyż wielu jego żołnierzy zostało aresztowanych. Wraz ze swoim zwierzchnikiem, Władysławem Siłą-Nowickim ps. „Stefan”, prowadził pertraktacje nt. ujawnienia oddziałów z wysokimi funkcjonariuszami MBP (m.in. z płk. Józefem Czaplickim, dyrektorem Departamentu III ds. walki z bandytyzmem, za swą nienawiść do AK-owców zwany „Akowerem” i płk. Janem Tatajem, szefem WUBP w Lublinie). Stawiał jako warunek zwolnienie aresztowanych żołnierzy AK-WiN.

Historyk Artur Bata w publikacji pt. Bieszczady w ogniu z 1987, zarzucił Hieronimowi Dekutowskiemu współdziałanie z resztkami sotni „Daniliw” Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA) podczas ataku na wsie Janówka i Holeszów w powiecie włodawskim.

Dekutowski-Hieronim-falszywe-dokumenty-zatrzymanie-16wrzesnia1947-01-300x247 Hieronim Dekutowski - CichociemnyW lutym 1947 zaprzestał prowadzenia akcji zbrojnych, które ograniczały się już tylko do zaopatrywania oddziału i samoobrony. 22 czerwca 1947 ujawnił się. Zagrożony aresztowaniem, z kilkoma podkomendnymi, podjął ponowną próbę przedostania się na Zachód. 12 września 1947 ostatnim rozkazem przekazał dowództwo nad pozostałymi oddziałami kpt. Zdzisławowi Brońskiemu ps. „Uskok”. W prywatnym liście do „Uskoka” napisał: „Ja dziś wyjeżdżam na angielską stronę – jestem umówiony z chłopakami co do kontaktów, jak będę po tamtej stronie. Stary – najważniejsze nie daj się nikomu wykiwać i bujać, jak tam wyjadę, załatwię nasze sprawy pierwszorzędnie – kontakt będziemy mieć i tak. Czołem, Hieronim”. W połowie września 1947 ludzie „Zapory”, docierając kolejno na punkt przerzutowy w Nysie na Opolszczyźnie, trafiali do katowickiego UB. Jednym z agentów który doprowadził do aresztowania „Zapory” i jego ludzi, był jego zastępca, Stanisław Wnuk ps. „Opal”.

Hieronim Dekutowski został aresztowany 16 września. Przewieziony do Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Będzinie, przebywał tam do 23 października 1947.  Od 19 września w więzieniu MBP w Warszawie na Mokotowie, gdzie poddany został do 1 czerwca 1948 okrutnemu śledztwu.

Śledztwo i śmierć

Hieronim-Dekutowski-obraz2-222x300 Hieronim Dekutowski - Cichociemny3 listopada 1948 odbyła się niejawna rozprawa przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Warszawie. Oprócz mjr. Hieronima Dekutowskiego, na ławie oskarżonych zasiedli jego podkomendni: kpt. Stanisław Łukasik ps. „Ryś”, por. Jerzy Miatkowski ps. „Zawada”, adiutant, por. Roman Groński ps. „Żbik”, por. Edmund Tudruj ps. „Mundek”, por. Tadeusz Pelak ps. „Junak”, por. Arkadiusz Wasilewski ps. „Biały” i ich polityczny przełożony Władysław Siła – Nowicki. Oskarżonych z obawy przed odbiciem, przebrano w mundury Wehrmachtu.

W ostatnim słowie mjr Dekutowski nie prosił o najniższy wymiar kary, ale oświadczył, że decyzję pozostawia sądowi. 15 listopada skład orzekający, pod przewodnictwem sędziego Józefa Badeckiego (wcześniej skazał na śmierć m.in. rtm. Witolda Pileckiego), skazał go na 7-krotną karę śmierci. Pozostali otrzymali podobne wyroki. Prośby o łaskę, napisane do prezydenta Bolesława Bieruta, przez Hieronima Dekutowskiego, jego matkę Marię Dekutowską i adwokata Stanisława Sobczyńskiego, zostały odrzucone.

„Zapora” z podwładnymi trafił do celi dla „kaesowców”, gdzie przebywało wówczas ponad 100 osób. Na przełomie stycznia i lutego 1949 podjęli próbę ucieczki. Mieli wywiercić dziurę w suficie i przez strych dostać się na dach jednopiętrowych zabudowań gospodarczych, a stamtąd zjechać na powiązanych prześcieradłach i zeskoczyć na chodnik przy ulicy Rakowieckiej. Przed zrealizowaniem planu jeden z więźniów kryminalnych wydał uciekinierów, licząc na złagodzenie wyroku. Hieronim Dekutowski i Władysław Siła – Nowicki trafili na kilka dni do karceru, gdzie siedzieli nago, skuci w kajdany.

7 marca 1949 wykonano na nim karę śmierci; stracono też 6 jego byłych podkomendnych. Za przeprowadzenie egzekucji odpowiedzialni byli: wiceprokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej major Stanisław Cypryszewski, naczelnik więzienia na Mokotowie kapitan Alojzy Grabicki, lekarz podpułkownik Marek Charbicz, ksiądz pułkownik Michał Zawadzki oraz dowódca plutonu egzekucyjnego starszy sierżant Piotr Śmietański. W chwili śmierci, pomimo tego, że miał tylko 30 lat, wyglądał jak starzec z siwymi włosami, wybitymi zębami, połamanymi rękami, nosem i żebrami oraz zerwanymi paznokciami. Jego ostatnie słowa brzmiały: „Przyjdzie zwycięstwo! Jeszcze Polska nie zginęła!”. Został pochowany w tajemnicy, w nieznanym przez lata miejscu.

Oskarżeni i obrońcy
  • Hieronim Dekutowski – oskarżony i skazany na karę śmierci
  • Roman Groński – oskarżony i skazany na karę śmierci
  • Stanisław Łukasik – oskarżony i skazany na karę śmierci
  • Jerzy Miatkowski – oskarżony i skazany na karę śmierci
  • Tadeusz Pelak – oskarżony i skazany na karę śmierci
  • Władysław Siła-Nowicki – oskarżony i skazany na karę śmierci
  • Edmund Tudruj – oskarżony i skazany na karę śmierci
  • Arkadiusz Wasilewski – oskarżony i skazany na karę śmierci
  • Stanisław Sobczyński – obrońca Hieronima Dekutowskiego
  • Aleksander Soroka – obrońca Romana Grońskiego, Jerzego Miatkowskiego i Edmunda Tudruja
  • Józefa Stillerowa – obrońca Tadeusza Pelaka i Władysława Siły-Nowickiego
  • Władysław Szymaszek – obrońca Stanisława Łukasika i Arkadiusza Wasilewskiego

 

Prośby o łaskę złożyli: Hieronim Dekutowski 17 i 18 listopada 1948, Maria Dekutowska 22 listopada 1948, Stanisław Sobczyński 22 listopada 1948

Rozstrzelani 7 marca 1949 roku:  Hieronim Dekutowski – 19:00, Stanisław Łukasik – 19:05, Roman Groński – 19:10, Edmund Tudruj – 19:15, Tadeusz Pelak – 19:20, Arkadiusz Wasilewski – 19:25, Jerzy Miatkowski – 19:30

Oprawcy i świadkowie zbrodni
Dekutowski-Hieronim-plakat-Wojciech-Korkuć-206x300 Hieronim Dekutowski - Cichociemny

autor plakatu: Wojciech Korkuć

Sprawę Hieronima Dekutowskiego i współosadzonych od 19 września 1947 do 1 czerwca 1948 prowadzili śledczy: porucznik Ludwik Borowski – oficer śledczy Naczelnej Prokuratury Wojskowej, porucznik Eugeniusz Chimczak – oficer śledczy Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, porucznik Jerzy Kędziora – oficer śledczy Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego,

Przesłuchania Hieronima Dekutowskiego przeprowadzali: porucznik Jerzy Kędzioraw Będzinie 20, 24, 26, 29 września, 3, 4, 10, 16, 17, października 1947; porucznik Ludwik Borowski w Warszawie 27 kwietnia 1948; porucznik Eugeniusz Chimczak w Warszawie 14 i 15 maja 1948.

Proces przeprowadzili od 3 do 15 listopada 1948:  major Józef Badecki – przewodniczący składu sędziowskiego, kapral Józef Kantecki – ławnik, kapral Wacław Matusiewicz – ławnik, plutonowy Kazimierz Obiada – ławnik, kapral Ryszard Wasilewski – ławnik, chorąży Wiktor Matusiak – protokolant, kapitan Tadeusz Malik – oskarżyciel publiczny, prokurator.

Apelację w Najwyższym Sądzie Wojskowym 4 lutego 1949 rozpoznawali: podpułkownik Józef Dziowgo – przewodniczący składu sędziowskiego, podpułkownik Alfred Janowski – sędzia sprawozdawca, podpułkownik Józef Warecki – sędzia, porucznik Jerzy Kwiatkowski – protokolant, kapitan Tadeusz Malik – wiceprokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej

Obecni przy wykonaniu wyroków śmierci 7 marca 1949 roku: major Stanisław Cypryszewski – wiceprokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej, kapitan Alojzy Grabicki – naczelnik więzienia na Mokotowie, podpułkownik Marek Charbicz – lekarz, pułkownik Michał Zawadzki – ksiądz, starszy sierżant Piotr Śmietański – dowódca plutonu egzekucyjnego

Awanse

Dekutowsk-Hieronim-karta-pocztowa-300x200 Hieronim Dekutowski - Cichociemnystarszy strzelec – kwiecień 1940
kapral podchorąży – 4 marca 1943
podporucznik – 30 października 1943
kapitan –
major – 1 czerwca 1945
pułkownik – 1988, pośmiertnie (przez władze RP w Londynie; nieuznane w III RP)

Ordery i odznaczenia

Krzyż Walecznych – 1945
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari – 1964 (pośmiertnie)
Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski – 15 listopada 2007 (pośmiertnie)

Życie rodzinne

Mjr Hieronim Dekutowski był zaręczony ze studentką medycyny Teresą Partyką-Gaj, sanitariuszką AK i łączniczką oddziałów WiN, z którą zerwał zaręczyny po podjęciu decyzji o powrocie do konspiracji.

Upamiętnienie

Dekutowski-Hieronim-plakat-ipn-2-217x300 Hieronim Dekutowski - CichociemnyW lewej nawie kościoła św. Jacka przy ul. Freta w Warszawie odsłonięto w 1980 roku tablicę Pamięci żołnierzy Armii Krajowej, cichociemnych – spadochroniarzy z Anglii i Włoch, poległych za niepodległość Polski. Wśród wymienionych 110 poległych cichociemnych jest Hieronim Dekutowski ps. Zapora.

W okresie PRL niszczono pamięć o mjr Hieronimie Dekutowskim. W marcu 1989, na 2 miesiące przed wyborami do sejmu kontraktowego, w 40 rocznicę zamordowania „Zapory”, gdy w kościele ojców Dominikanów w Tarnobrzegu odsłonięto pierwszą tablicę poświęconą majorowi, szczególnie oszczerczy artykuł pt. „Zapora. Dziennik znaleziony na pobojowisku” opublikował w „Kurierze Lubelskim” Adam Sikorski.

W 1988 Rząd RP na uchodźstwie awansował pośmiertnie mjr. Hieronima Dekutowskiego na stopień pułkownika. 23 maja 1994 Sąd Wojewódzki w Warszawie, unieważnił wydane wyroki śmierci. Podkreślił w uzasadnieniu: żołnierze AK działający później w organizacji WiN byli zmuszeni do przeciwstawienia się zbrojnej masowej eksterminacji, poprzez walkę zarówno z oddziałami NKWD, jak i wspierającymi je formacjami polskimi, tj. milicją, UB i tzw. Wojskami Wewnętrznymi. Była to walka potrzebna i celowa, polegająca na odbijaniu jeńców lub zapobieganiu morderstwom i aresztowaniom. Sąd Najwyższy określa to obecnie w swoim orzecznictwie jako prawo do zbiorowej obrony koniecznej. Nie ulega wątpliwości, że właśnie taki charakter miały działania zbrojne oddziału „Zapory”.

1 listopada 1990 na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie, na terenie Kwatery na Łączce odsłonięto, powstały z inicjatywy Społecznego Komitetu budowy pomnika, monument upamiętniający imiennie 241 ofiar komunistycznych mordów z okresu 1944–1956.

PL_Warsaw_st_Hyacinth_church_cichociemni_commemorative_plaque-229x300 Hieronim Dekutowski - Cichociemny

Tablica w kościele św. Jacka w Warszawie, upamiętniająca poległych cichociemnych

Symboliczne mogiły mjr. Hieronima Dekutowskiego znajdują się na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie w Kwaterze „Na Łączce”, w Lublinie na cmentarzu wojskowym przy ulicy Białej, i Tarnobrzegu.

W Lublinie znajdują się dwa pomniki postawione ku czci „Zapory” i żołnierzy z jego zgrupowania.

11 listopada 2009 w Tarnobrzegu odsłonięto pomnik mjr. Hieronima Dekutowskiego.

W 2009 na płycie Myśmy rebelianci. Piosenki żołnierzy wyklętych punkrockowej grupy De Press znalazła się piosenka Marsz oddziału Zapory.

Hieronim Dekutowski jest patronem m.in.:

  • Ulicy Hieronima Dekutowskiego w Lublinie
  • Ulica Hieronima Dekutowskiego w Tarnobrzegu
  • Ulica Hieronima Dekutowskiego „Zapory” w Kraśniku
  • Ulica majora Hieronima Dekutowskiego „Zapory” w Nysie
  • Ulica majora „Zapory” w Chodlu
  • Ronda im. cichociemnego mjra „Zapory” w Bełżycach
  • Gimnazjum nr 9 w Lublinie imienia cichociemnego majora Hieronima Dekutowskiego ps. „Zapora”, przed budynkiem szkoły przy ulicy Lipowej ustanowiono pomnik honorujący majora i jego podkomendnych.
  • 3 Niedrzwickiej Drużyny Harcerzy „TROP” im.Zgrupowania Oddziałów Zapory
  • 1 Drużyny FIA „ZAPORA”[6]
  • 63 Gdyńskiej Drużyny Harcerzy im. Hieronima Dekutowskiego
CC-tablica-JW-GROM-204x300 Hieronim Dekutowski - Cichociemny

tablica upamiętniająca poległych Cichociemnych
w Sali Tradycji JW GROM

W 2016 roku miała miejsce premiera filmu dokumentalnego „Zapora” w reżyserii Konrada Starczewskiego. Film jest zapisem wspomnień podkomendnych mjr. „Zapory”, jego kolegów oraz przyjaciół i członków rodziny. Poza wypowiedziami ukazane są fotografie, dokumenty i animacje przedstawiające najważniejsze akcje „Zaporczyków”.

1 marca 2017 roku, w ramach obchodów Narodowego Dnia Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”, Minister Obrony Narodowej Antoni Macierewicz nadał 2 Lubelskiej Brygadzie Obrony Terytorialnej imię majora Hieronima Dekutowskiego ps. „Zapora”.

W Sali Tradycji Jednostki Wojskowej GROM znajduje się tablica upamiętniająca Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej, którzy oddali życie za Ojczyznę.

 

 

Poszukiwania, ekshumacje, identyfikacje
Dekutowski-Hieronim-Kwatera_na_Łączce-300x225 Hieronim Dekutowski - Cichociemny

Tymczasowe miejsce pamięci w Kwaterze na Łączce

Trwające kilkadziesiąt lat poszukiwania miejsc spoczynku ofiar komunistycznego mordu uwieńczono sukcesem. Latem 2012 r. badacze Instytutu Pamięci Narodowej działający pod kierunkiem prof. Krzysztofa Szwagrzyka odkryli i zabezpieczyli szczątki Hieronima Dekutowskiego podczas prac ekshumacyjnych na terenie Kwatery na Łączce, na warszawskich Powązkach. Identyfikacji dokonali specjaliści z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w ramach Polskiej Bazy Genetycznej Ofiar Totalitaryzmów.

Członkowie grupy Hieronima Dekutowskiego, których ciała odnaleziono w Kwaterze na Łączce: Stanisław Łukasik 6 grudnia 2012 roku, Tadeusz Pelak 20 lutego 2013 roku, Hieronim Dekutowski 22 sierpnia 2013 roku, Roman Groński 28 lutego 2014 roku, Jerzy Miatkowski 28 lutego 2014 roku, Edmund Tudruj 28 lutego 2014 roku, Arkadiusz Wasilewski 28 lutego 2014 roku.

 

Źródła: