Franciszek Pukacki – Cichociemny

Franciszek Pukacki – Cichociemny

ps.: „Gzyms”, „Gwóźdź”

Franciszek Konstanty Pukacki vel Sylwester Błażejewski, Jan Konstansty Kobudziński, vel Marek Korajski

po wojnie tajny współpracownik SB, TW Cichy

 

37-1113-280x400 Franciszek Pukacki - Cichociemny

mjr Franciszek Pukacki
źródło: NAC

ur. 29 stycznia 1916 r. w Wyskoci (powiat kościański), zm. 4 listopada 1980 r. pomiędzy Ostrowem Wielkopolskim a Kaliszem – prawnik, oficer Wojska Polskiego, Polskich Sil Zbrojnych na Zachodzie, Armii Krajowej, więzień NKWD, sowieckich łagrów, cichociemny, tajny współpracownik SB

 

 

Uczył się w szkole powszechnej w Wyskoci, od 1927 r. w Gimnazjum Klasycznym im. Hugo Kołłątaja w Krotoszynie, w 1934 r. zdał egzamin dojrzałości.

W 1934 r. podjął studia na Wydziale Prawno – Ekonomicznym Uniwersytetu Poznańskiego, zaliczył I rok. Wraz z braćmi: Marianem i Józefem w Polskiej Korporacji Akademickiej Lechia.

Od sierpnia 1936 r. na dywizyjnym Kursie Podchorążych Rezerwy Piechoty 25 Dywizji Piechoty w Szczypiornie, od 1937 r. w Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowi Mazowieckiej – Komorowie. Po jej ukończeniu praktyka w 51 Pułku Piechoty w Brzeżanach, w lipcu 1939 r. awansowany na stopień sierżanta podchorążego, przydzielony do 60 Pułku Piechoty Wielkopolskiej 25 Dywizji Piechoty.

 

 

II wojna światowa

W kampanii wrześniowej 1939 r. dowódca 3 plutonu 8 kompanii 3 batalionu 60 Pułku Piechoty w składzie Armii „Poznań”. Uczestnik bitwy nad Bzurą, m.in. 9 września w walce o Łęczycę poprowadził pluton w walce na bagnety, od 9 września dowódca 8 kompani 60 PP.

skan14002-300x238 Franciszek Pukacki - Cichociemny

skan: FdD, źródło: JW GROM

Od 20 września wraz z jednostką w obronie Warszawy, 25 września 1939 r. ranny w Lasku Bielańskim (postrzał w biodro). Awansowany na stopień podporucznika 24 września 1939 r., ze starszeństwem od 1 września 1939 r., za męstwo w walce odznaczony Krzyżem Srebrnym Virtuti Militari.

24 grudnia 1939 r. przekroczył granicę ze Słowacją, następnie z Węgrami, od 28 grudnia 1939 r. internowany w obozie Nogradreroce. 12 marca 1940 r. uciekł, przez Jugosławię, następnie morzem dopłynął 7 kwietnia 1940 r. do Marsylii (Francja). Przydzielony do Legii Oficerskiej w Chateubriant (Bretania).

 

Maciej Szczurowski – Geneza formowania Armii Polskiej we Francji 1939 – 1940
w: Piotrkowskie Zeszyty Historyczne, 2002, nr 4 s. 115 – 143

 

Po upadku Francji ewakuowany 24 czerwca 1940 r. z St. Jean de Luz, 27 czerwca dotarł do Liverpoolu (Wielka Brytania). Od lipca 1940 r. przydzielony do 4 Brygady Kadrowej Strzelców, następnie 1 Samodzielnej Brygady Spadochronowej.

 

Monika Bielak – Ewakuacja żołnierzy polskich z Francji do Wielkiej Brytanii
i Afryki Północnej w latach 1940-1941
w: IPN, Polska 1918-1989 – Od niepodległości do niepodległości. Historia Polski 1918-1989

 

 

Cichociemny

button-zrzuty_200-150x150 Franciszek Pukacki - CichociemnyZgłosił się do służby w Kraju. Przeszkolony ze specjalnością w dywersji, zaprzysiężony na rotę AK 10 listopada 1941 r., awansowany na stopień porucznika ze starszeństwem od 3 marca 1942 r.

Halifax-mk3-300x225 Franciszek Pukacki - Cichociemny

Handley Page Halifax

Zrzucony do okupowanej Polski w nocy z 3 na 4 marca 1942 roku w operacji lotniczej „Collar” (dowódca operacji: F/O Mariusz Wodzicki, ekipa skoczków nr: IV), z samolotu Halifax L-9618 „W” (załoga: pilot – Sgt. Julian Pieniążek, pilot – Sgt. Stanisław Kłosowski / nawigator – F/O Mariusz Wodzicki, F/O Stanisław Król / radiotelegrafista – P/O Ignacy Bator / mechanik pokładowy – Sgt. Czesław Kozłowski / strzelec – Sgt. Zdzisław Nowiński, F/O Michał Tajchman / despatcher – F/S Tadeusz Madejski).

RAF_Stradishall_1945-300x239 Franciszek Pukacki - Cichociemny

lotnisko RAF Stradishall

Start z lotniska RAF Stradishall, zrzut na placówkę odbiorczą „Pole”, w okolicach miejscowości Łosinno, 7 km od Wyszkowa. Samolot szczęśliwie powrócił do bazy po locie trwającym 12 godzin.

Razem z nim skoczyli: por. Stanisław Jankowski ps. Agaton, por. Jan Kochański ps. Jarema, kpt. Zygmunt Milewicz ps. Róg, kpt. Bohdan Piątkowski ps. Mak, por. Jan Rogowski ps. Czarka. Był to trzeci lot tej ekipy, poprzednio (25/26 oraz 27/28 lutego) zadanie nie mogło być wykonane.

Po skoku aklimatyzacja do realiów okupacyjnych w Warszawie, mieszkał przy ul. Dynasy 10/6 u Anny i Mieczysława Siewierskich, od kwietnia przy ul. Dąbrowieckiej 15 u p. Jabłońskiej, od maja 1942 r. przy ul. 6 Sierpnia.

 

Bartłomiej Szyprowski – Kradzież pieniędzy cichociemnych z placówki „Pole” pod Wyszkowem.
Wyrok Wojskowego Sądu Specjalnego na Władysława Wysockiego
w: Rocznik Wołomiński t. VII, 2011, s. 211 – 227

 

Od kwietnia 1942 r. przydzielony do organizacji dywersyjnej Wachlarz, na II odcinek, obejmujący rejon Równego, Zwiahel, Żytomierza, Kijowa.

2 maja 1945 r. zatrzymany w ulicznej łapance na Kercelaku, osadzony w koszarach dawnej policji konnej przy ul. Ciepłej, uwolniony dzięki pomocy tzw. granatowych policjantów.

skan1398-300x390 Franciszek Pukacki - Cichociemny

skan: Fundacja dla Demokracji, źródło: JW GROM

W kwietniu i maju 1942 r. instruktor dywersji podczas szkolenia żołnierzy z Czerniakowa i Mokotowa. W lipcu 1942 r. dzięki fałszywym dokumentom niemieckiej organizacji Todt wyruszył z Warszawy do Krakowa, następnie do Lwowa wraz z grupą 13 harcerzy z organizacji „Jerzyki” z Piastowa.

cc-Pukack-niesmiertelnik-1 Franciszek Pukacki - Cichociemny

„nieśmiertelnik” mjr Franciszka Pukackiego, foto: Fundacja dla Demokracji, źródło: JW GROM

Zorganizował ośrodki dywersyjne w rejonie linii kolejowej Szepietówka – Berdyczów – Koziatyn – Kijów, m.in. w rejonie Sławut, Szepietówki, Płoskirowa, Połonne, Miropola, Borszczówki. Objął dowództwo ośrodka w Szepietówce. Podjął pracę jako mechanik w firmie „Franz Derscheid” w Równem.

We wrześniu 1942 r., w drodze powrotnej z Warszawy, zatrzymany w łapance na dworcu kolejowym w Tarnowie, uniknął zatrzymania dzięki sfałszowanym dokumentom Todta (miał przy sobie ładunki wybuchowe oraz mapy).

Uczestnik wielu bojowych akcji dywersyjnych, m.in. na początku marca 1942 r. wysadził dwa transporty kolejowe pod Szepietówką i Berdyczowem.

Wobec przeniesienia firmy „Franz Derscheid” do Charkowa, od 10 kwietnia 1943 r. wraz z grupą dywersyjną w Charkowie. Pracował w rejonie lotniska, na którym bazowały bombowce nurkujące Junkers Ju-87D. Od 15 maja do czerwca 1943 r., używając mieszanki karbonitu, pyłu szkolanego i metalowego doprowadził do zniszczenia pięciu samolotów Ju 87, które po starcie nie powróciły z lotów bojowych przeciwko Rosji.

skan1399-300x226 Franciszek Pukacki - Cichociemny

skan: Fundacja dla Demokracji, źródło: JW GROM

W związku z pracą w firmie „Franz Derscheid”, od 5 lipca 1943 r. powrócił do Szepietówki. Wobec rozwiązania „Wachlarza” otrzymał rozkaz zorganizowania oddziału partyzanckiego Inspektoratu Rejonowego Równe AK. Uczestnik udanej akcji rozbrojeniowej, w nocy z 25 na 26 lipca 1943 r. wraz z sześcioma żołnierzami uzbrojonymi w noże zaatakował trzynastoosobowy niemiecki posterunek na stacji kolejowej w Szepietówce, likwidując 4 oraz raniąc 5 Niemców oraz zdobywając pięć karabinów. Tej samej nocy żołnierz z jego zespołu dywersyjnego, Henryk Prochocki ps. Karaś włamał się do szafki depozytowej niemieckich kolejarzy, zdobywając sześć pistoletów.

Od 29 lipca 1943 r. wraz z dziesięcioosobowym oddziałem w Lasach Sławucko – Zasławskich. 3 maja 1943 r. odznaczony Krzyżem walecznych po raz pierwszy. Wkrótce oddział powiększył się do ok. 30 żołniery, m.in. wspierając polską samoobronę oraz chroniąc Polaków przed działaniami UPA. W połowie września 1943 r. oddział rozproszono wskutek ujawnienia przez Ukraińców jego dyslokacji Niemcom.

Od grudnia 1943 r. oddział ponownie sformowano, od 4stycznia 1944 r. w drodze na koncentrację 27 Dywizji Piechoty AK, po podporządkowaniu oddziałum por. Mariana Orlińskiego ps. Jerzy, w sile ok. 60 żołnierzy AK. W drodze zwycięska potyczka z oddziałem UPA w rejonie kolonii Dermań. 11 stycznia 1944 r. w rejonie chutora Sady Małe oddział okrążony przez UPA, żądającą poddania się. Por. Marian Orliński ps. Jerzy zdecydował o podjęciu pertraktacji, udał się na nie wraz z jednym żołnierzem, obahj zostali zamrdowani. Po zaatakowaniu przez oddział Ukraińców, rozpierzchli się, oddział przeprawił się za rzekę Ikwę, dotarł do Pańskiej Doliny, tam do 11 lutego uczestniczył w walkach polskiej samoobrony przeciwko UPA.

skan14001-263x400 Franciszek Pukacki - Cichociemny

skan: Fundacja dla Demokracji, źródło: JW GROM

15 lutego 1944 r. wraz z oddziałem wyruszył przez Kisielin, Twerdynie, Świniarzyn, dotarł do Kupiczowa, na miejsce koncentracji formowanej 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty AK. Po porwaniu przez oddział NKWD Cichociemnego kpt. Władysława Kochańskiego ps. Bomba, objął dowodzenie także tym oddziałem. Mianowany dowódcą 1 batalionu 45 Pułku Piechoty AK, jako oddziału dyspozycyjnego dowódcy dywizji, w składzie dwóch kompanii po dwa plutony, pluton możdzierzy i działek przeciwpancernych, pluton ciężkich karabinów maszynowych, pluton zwiadu, pluton gospodarczy, razem ok. 300 żołnierzy.

Wraz z batalionem uczestnik wielu akcji bojowych, m.in. 24 marca 1944 r. zdobył bunkier pod Turpinem z załogą niemiecko – węgierską, 29 marca 1944 r. zdobył wieś Pustynkę, utrzymał pozycje aż do 9 kwietnia 1944 r., umożliwiając innym jednostkom dywizji zajęcie nowych pozycji. Za szczególne męstwo przez dowódcę dywizji, ppłka dypl. Jana Kiwerskiego, powtórnie odznaczony Orderem Virtuti Militari, 3 maja 1944 r. awansowany na stopnień kapitana.

25 kwietnia 1944 r. pod Heladynem w Lasach Szackich (Polesie) odparł natarcie Węgrów wspieranych ogniem broni pancernej i moździerzy. Po wyjściu z okrążenia, od 22 maja 1944 r. w drodze w stronę Bugu, przekroczył rzekę 29 maja 1944 r. Na Lubelszczyźnie umożliwił 27 DP AK wyjście z okrążenia w Lasach Parczewskich, 22 lipca 1944 r. pod Firlejem uczestniczył w zasadzce na niemiecką kolumnę samiochodów, zabito 18 niemieckich żołnierzy, 21 wzięto do niewoli.

W nocy 25/26 lipca 1944 r. dywizja została rozbrojona przez Sowietów.

 

 

Po wojnie

Pod koniec lipca wyruszył w kierunku Warszawy, dotarł do Otwocka.

miejsca-zeslan-Polakow-300x172 Franciszek Pukacki - Cichociemny

GUŁ-ag – mapa zesłań, pracy i straceń Polaków

6 sierpnia 1944 r. aresztowany w Otwocku przez NKWD, osadzony w Charkowie, od 4 stycznia 1946 r. w łagrze w Riazaniu (Riazańska oblast), następnie od lipca 1947 r. w łagrze w Griazowcu (Wołogodzka oblast). 11 sierpnia 1947 r. uciekł, dotarł do Wilna, zatrzymany 24 grudnia 1947 r. podczas przekraczania granicy, osadzony w Twierdzy Brzeskiej.

W czerwcu 1948 r. zwolniony, powrócił do Polski. Od lipca 1948 r. planista w Państwowej Fabryce Sieci i Węży Pożarniczych w Grodzisku Mazowieckim, od grudnia 1951 r. kamieniarz, następnie mistrz kamieniarski w Zjednoczeniu Robót Kamieniarskich Budownictwa.

 

Stanisław Jaczyński – Polscy jeńcy wojenni obozu NKWD w Griazowcu
wobec radzieckiej indoktrynacji i penetracji wywiadowczej
w: Przegląd Historyczno – Wojskowy 2012, nr 13 (64)/ 3 (240). s. 19-42

 

represje-sowieckie-wobec-Polakow-300x213 Franciszek Pukacki - Cichociemny

Represje sowieckie wobec Polaków
źródło: pamiec.pl

Od 1957 r. studia (zaoczne) na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego, w kwietniu 1963 r. obronił dyplom magistra prawa.

Od 1 lutego 1963 r. kierownik działu handlowego w Przedsiębiorstwie Państwowym „Polskie Nagranuia” w Warszawie, od 1975 r. w Zjednoczonych Zespołach Gospodarczych „Inco”, od 1978 r. na emeryturze.

W 1968 r. zwerbowany przez SB jako kontakt operacyjny Franciszek, następnie tajny współpracownik ps. Cichy. Rozpracowywał środowisko Komitetu Obrony Robotników, w latach 1976–1977 środowisko polskiej emigracji politycznej w Londynie oraz Cichociemnych.

cc-pomnik-powazki--300x213 Franciszek Pukacki - Cichociemny

Pomnik na cmentarzu na Powązkach w Warszawie

Znany kolekcjoner hełmów wojskowych z I oraz II wojny światowej, obecnie kolekcja znajduje się w Muzeum Regionalnym PTTK im. H. Ławniczaka w Krotoszynie. Od 1972 r. prezes warszawskiego oddziału Stowarzyszenia Miłośników Dawnej Broni i Barwy. W latach 1976–1979 przewodniczący Zespołu Historycznego Cichociemnych Okręgu Warszawskiego ZBoWiD. Zweryfikowany jako major rezerwy.

Wykonał kamienny pomnik upamiętniający pomordowanych oraz poległych żołnierzy 1 Samodzielnej Brygady Spadochronowej oraz Cichociemnych, posadowiony na cmentarzu na Powązkach (d. wojskowy) w Warszawie. Fundator tablic upamiętniających gen. Michała Karaszewicza – Tokarzewskiego oraz gen. Tadeusza Bora – Komorowskiego, wmurowanych w kościele OO. Dominikanów pw. św. Jacka w Warszawie.

4 listopada 1980 r. zmarł nagle podczas podróży pociągiem, pomiędzy Ostrowem Wielkopolskim a Kaliszem, pochowany na cmentarzu w Krotoszynie.

 

Filip Musiał – Trudna prawda
w: Biuletyn informacyjny AK nr 11 (295) listopad 2014, s. 54 – 59

 

Krzysztof A. Tochman – Rozpracowanie cichociemnych przez komunistyczny aparat represji
w: Biuletyn informacyjny AK nr 11 (295) listopad 2014, s. 60 – 72

 

 

Awanse

 

 

Ordery i odznaczenia

 

 

Życie rodzinne

Syn Teofila, kontrolera Ubezpieczalni Krajowej, wieloletniego organisty oraz Joanny z domu Cwojdzińskiej. Rodziny nie założył.

Miał braci: Józefa (1914–1944), urzędnika, uczestnika kampanii wrześniowej, antyniemieckiej konspiracji, zamordowanego w obozie w Żabikowie; Mariana (1908-1939), prawnika, ppor. rez. 56 Pułku Piechoty Wielkopolskiej, poległ w obronie Warszawy.

 

 

Upamiętnienie

Jedna z ulic w Krotoszynie nosi imię Franciszka Pukackiego

 

 

Upamiętnienie Cichociemnych

jw-grom-pomnik-cc-4-300x248 Franciszek Pukacki - Cichociemnyjw-grom-pomnik-cc-3-300x238 Franciszek Pukacki - CichociemnyW 1989 r. powstał film dokumentalny „Cichociemni” (scenariusz i reżyseria Marek Widarski).

15 maja 2005 odsłonięto na terenie jednostki specjalnej – Jednostki Wojskowej GROM w Warszawie pomnik poświęcony cichociemnym spadochroniarzom AK. Znaczna część ekspozycji Sali Tradycji jednostki GROM poświęcona jest Cichociemnym.

Od 4 sierpnia 1995 roku jednostka nosi nazwę – Jednostka Wojskowa GROM im. Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej

W 2008 roku powstał film dokumentalny „My cichociemni. Głos żyjących” (scenariusz i reżyseria Paweł Kędzierski).

pomnik-cc-warszawa-761x642-300x253 Franciszek Pukacki - Cichociemny

Pomnik CC w Warszawie

7 października 2013 roku w Warszawie przy ul. Matejki, naprzeciwko Sejmu R.P. odsłonięto Pomnik Cichociemnych Spadochroniarzy AK.

cc-boening-300x199 Franciszek Pukacki - CichociemnyW 2013 roku powstał film dokumentalny „Cichociemni. Wywalcz wolność lub zgiń” (scenariusz i reżyseria Dariusz Walusiak).

W 2016 roku Sejm R.P. ustanowił rok 2016 Rokiem Cichociemnych. NBP wyemitował srebrną kolekcjonerską monetę o nominale 10 zł upamiętniającą 75. rocznicę pierwszego zrzutu Cichociemnych.

cc-monety-300x157 Franciszek Pukacki - Cichociemnycc-pomnik-powazki--300x213 Franciszek Pukacki - CichociemnyW 2017 roku PLL LOT umieścił znak spadochronowy oraz podpis upamiętniający Cichociemnych na kadłubie Boeinga 787 (SP-LRG).

Cichociemni są patronem wielu szczepów, drużyn oraz organizacji harcerskich. Opublikowano wiele książek i artykułów o Cichociemnych.

Na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie znajdują się groby kilku Cichociemnych oraz poświęconym Im pomnik „TOBIE OJCZYZNO”

sala-tradycji-grom Franciszek Pukacki - Cichociemny

Sala Tradycji Jednostki Wojskowej GROM

button-publikacje_200-300x101 Franciszek Pukacki - Cichociemny

 

 

Źródła:
  • informacje własne
  • Krzysztof A. Tochman: Słownik biograficzny cichociemnych. T. 2. Rzeszów: Wydawnictwo „Abres”, 1996, s. 141–145. ISBN 83-902499-5-2.
  • Kajetan Bieniecki: Lotnicze wsparcie Armii Krajowej, Arcana, Kraków 1994 r. ISBN 83-86225-10-6
  • Krzysztof A. Tochman – Rozpracowanie cichociemnych przez komunistyczny aparat represji w: Biuletyn informacyjny AK nr 11 (295) listopad 2014, s. 60 – 72
  • Krzysztof A. Tochman – Rozpracowanie żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie przez komunistyczny aparat represji na wybranych przykładach cichociemnych  w: Politycznie obcy!, IPN Szczecin, 2016, s. 131 – 157 
  • Jędrzej Tucholski: Cichociemni. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1984. ISBN 8321105378.
  • Jędrzej Tucholski: Cichociemni 1941–1945 – Sylwetki spadochroniarzy. Wojskowy Instytut Historyczny.

 

Zobacz także biogram w Wikipedii

 

pl_PLPolski
en_GBEnglish (UK) pl_PLPolski