Colonel Jozef Hartman - ‘’father of the Silent Unseen’’

Colonel Jozef Hartman - ‘’father of the Silent Unseen’’

Pseudonyms: ‘’Roch’’, ‘’Slawek’’, ‘’Tata’’ (eng. ‘’Dad’’)

Józef_Sławomir_Hartman-228x300 płk. Józef Hartman - "ojciec cichociemnych"

Colonel Jozef Hartman

 

Ur. 27 października 1898 w Swaryszowie k. Jędrzejowa, zm. 24 kwietnia 1979 w Londynie – pułkownik Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej, wieloletni adiutant prezydenta Ignacego Mościckiego, żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.

The chief of the polish SOE (Special Operations Executive pol. Kierownictwo Operacji Specjalnych), sekcja SISsection, responsible for tasking the Home Army intelligence networks with missions), commander of Audley End STS 43 (along with Colonel Terry Roper-Caldbeck) where the Silent Unseen were trained, the man responsible for training of the Unit VI (Special) of the Commander-in-Chief’s Staff, many called him the"father of the Silent Unseen’’.„.

 

W 1910 ukończył szkołę powszechną w Tarnawie k. Jędrzejowa, następnie rozpoczął naukę w gimnazjum w Szczekocinach. W roku szkolnym 1913-1914 uczęszczał na kursy pedagogiczne w Warszawie.  W latach 1916 – 1917 uczył się w Publicznym Seminarium Nauczycielskim Męskim w Jędrzejowie. Ukończył je uzyskując uprawnienia nauczyciela „w publicznych szkołach ludowych z językiem wykładowym polskim”. Od czerwca 1917 do lipca 1920 kierował szkołą w Krzcięcicach.

 

Independence activities
Hartman_Jozef-Stanislaw-Cieszyn-1931-300x313 płk. Józef Hartman - "ojciec cichociemnych"

Col. Józef Hartman with brother Stanislaw, Cieszyn 1931

Podczas nauki w gimnazjum w Jędrzejowie, jako szesnastolatek związał się z Polskimi Drużynami Strzeleckimi oraz ukończył w 1914 kurs strzelecki. 3 maja 1916 wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej (POW) w Jędrzejowie, przyjmując pseudonim Roch. W 1917 zdał maturę  oraz ukończył kurs instruktorski POW w Kielcach, następnie w 1917 kurs podoficerski w Jędrzejowie.

17 listopada 1917, protestując przeciwko powołaniu Rady Regencyjnej zorganizował wraz z ok. 200 członkami POW demonstrację na rynku w Jędrzejowie.  W starciu z oddziałami austriackimi i niemieckimi ranny (ugodzony bagnetem w nogę). Następnego dnia  aresztowany przez komendanta żandarmerii w Sędziszowie i osadzony w więzieniu w Kielcach. Uciekł dzięki pomocy POW.

 

Service in the Polish Army
Pilsudski-Hartman-PIC_1-A-56-2-300x216 płk. Józef Hartman - "ojciec cichociemnych"

Marszałek Józef Piłsudski wpisuje się do księgi pamiątkowej harcerzy. Za Marszałkiem w mundurze (z kałamarzem w ręce) por. Józef Hartman. Sulejówek, 19 marca 1926.
źródło: NAC

Wstąpił ochotniczo do wojska w lipcu 1920. Przydzielony do 25. Pułku Piechoty w Miechowie, na front wyruszył z 204 Batalionem Ochotniczym 4 Pułku Piechoty Legionów. Walczył w Bitwie Warszawskiej. Po rozwiązaniu batalionu, jego kompanię wcielono do 2 Pułku Strzelców Podhalańskich. Walczył z bolszewikami m.in. w Bitwie Nemeńskiej, bitwie pod Kockiem (14-16 sierpnia 1920). 22 września 1920 ranny podczas bolszewickiego kontrnatarcia wzdłuż linii kolejowej Grodno – Kuźnica. Po zakończeniu działań wojennych wraz z pułkiem dołączył do garnizonu w Krośnie.

Od 14 lutego do 30 czerwca 1921 w Szkole Podchorążych Piechoty w Warszawie.  11 lipca 1921 skierowany na staż w 1 Pułku Piechoty Legionów w Wilnie jako dowódca plutonu. Od lutego 1925 do marca 1931 w Batalionie Manewrowym przy Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie jako dowódca plutonu, dowódca plutonu szkoleniowego oraz w zastępstwie – dowódca kompanii.

W 1923 poznał marszałka Józef Piłsudski, jako dowódca jego plutonu ochronnego podczas pobytu w Druskiennikach i Świątnikach.  Od 1925 często bywał w dworku Piłsudskich w Sulejówku, opiekował się córkami, pomagał w ogrodzie. W czasie „przewrotu majowego” 1926 walczył po stronie Marszałka przeciwko wojskom rządowym, m.in. w okolicach mostu Kierbedzia i placu Zamkowego.

Piłsudski-Mościcki-Hartman-300x150 płk. Józef Hartman - "ojciec cichociemnych"

Pogrzeb Marszałka Józefa Piłsudskiego. Trzeci od lewej prezydent RP Ignacy Mościcki, czwarty od lewej adiutant prezydenta kpt. Józef Hartman. 17 maja 1935, Warszawa, Pola Mokotowskie.

Od marca 1931 przez rok dowodził plutonem w Batalionie Podchorążych Rezerwy Piechoty 5A w Cieszynie. W 1932 przeniesiony do Departamentu Piechoty Ministerstwa Spraw Wojskowych.W 1934 ukończył kurs spadochronowy w Jabłonnie, zorganizowany przez 2 Batalion Balonowy.

Od 24 stycznia 1934, po rekomendacji Józefa Piłsudskiego adiutant przyboczny Prezydenta RP prof. Ignacy Mościcki. He accompanied the President of P.R. in the uniform of the Mountain Division, of which he was a soldier, becoming a symbol of the Polish Army. A veteran of the POW, took part in the war against the Bolsheviks, he was said to be handsome, blonde, 190 cm tall, fluent (spoken and written) in English, French and Russian.

 

World War II

Mościcki_Hartman_Kryński-300x194 płk. Józef Hartman - "ojciec cichociemnych"

Prezydent R.P.  Ignacy Mościcki z adiutantami: mjr. Józef Hartman, kpt. Stefan Kryński

Hartman_Audley-End-1941-43-249x350 płk. Józef Hartman - "ojciec cichociemnych"

Józef Hartman, spadochroniarz, Audley End, 1941-1943

Po wybuchu wojny 17 września 1939 przekroczył granicę polsko – rumuńską wraz z Prezydentem RP. Zakończył służbę jako adiutant Prezydenta RP w grudniu 1939.  Wstąpił do Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie pod dowództwem francuskim, od stycznia 1940 przydzielony jako dowódca kompanii oraz  instruktor kursu broni przeciwpancernej w Nemours.

W lipcu ewakuowany wraz z polskimi żołnierzami do Wielkiej Brytanii. Wstąpił do Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie pod dowództwem brytyjskim. Jesienią odnowił przedwojenną znajomość z kursu spadochronowego z kpt. Maciej KalenkiewiczKalenkiewicz was a colleague and friend to Captain Jan Górski, both of the men were heavily involved in coming up with a plan to create a means of communication between Poland and Britain. The Captains presented to Gen. Wladyslaw Sikorski innovative concept of air communication lotniczej z Krajem. Za zgodą Naczelnego Wodza dołączył do Nich obu. Otrzymał zadanie wyszkolenia specjalistów różnego rodzaju, przeznaczonych do skoku do Polski.

Hartman-skan13441-300x253 płk. Józef Hartman - "ojciec cichociemnych"He was one of the first to undergo extensive training, including the Shooting course at Inverlochy Castle and organizers of the underground fight in Briggens.  1 kwietnia 1941 zaprzysiężony jako żołnierz Związku Walki Zbrojnej (ZWZ), przyjął pseudonim Sławek. Odbył szkolenie spadochronowe w Ringway and started a communications course at Dunkeld.

During his training at Dunkeld, he was transferred to Division VI (Special) of the Commander-in-Chief's Staff. He was never airdropped to Poland due to the high risk of capture - he was well known in the country as a long-time aide-de-camp of President Mościcki.

 

Józef-Hartman-12-300x195 płk. Józef Hartman - "ojciec cichociemnych"

Audley End. Maj. Józef Hartman using the Thompson machine gun during exercises, 1941 - 1943. IPMS, reference number arch. coll. 604/9. Source: Karolina Brąkowska, Łukasz Karolewski, Colonel Józef Hartman, ed. NAC and Fundacja im. Cichociemnych Spadochroniarzy AK, p. 91

"Father of the Silent Unseen’’

button-zrzuty_200-150x150 płk. Józef Hartman - "ojciec cichociemnych"Due to the risk of being exposed, he participated in only two commando expeditions to the French coast.

In 1941-1943 he was a: commander of the covert-operations course in Briggens, Polish commander at Training Center of Unit VI of the Commander-in-Chief at Audley End (UK), head of the Department of Training of the Commander-in-Chief’s Staff and head of a Department at Unit VI of the Commander-in-Chief’s Staff. 

Od lipca 1944 zastępca szefa Oddziału VI (Specjalnego) Sztabu Naczelnego Wodza. Aktywnie uczestniczył w szkoleniu wszystkich cichociemnych. Za swój  ojcowski stosunek nazywany „tatą”. Z czasem nazywany „ojcem cichociemnych”…

He spoke about them, saying:

All of our and my boys "chosen by themselves" - the most beautiful flower of the army - all of them were another, unusual army! They never stood together as one unit, they did not parade to the sound of the orchestra. They did not receive a banner, they did not have a holiday dedicated to what they did, and they did not enter the battle collectively! The "chosen ones" entered the fight individually, at once losing their current civilian and military personality. Death had been waiting for them from the moment they broke away from English land, it [death] accompanied them for a long time on their own land, and when it reached them it was cruel

 

zobacz publikację Narodowego Archiwum Cyfrowego – „Pułkownik Józef Hartman”:

After the War
Audey-End-komendanci-228x350 płk. Józef Hartman - "ojciec cichociemnych"

Komendanci Audley End: brytyjski, płk. Terry Roper – Caldbeck i polski, mjr. Józef Hartman

2 grudnia 1945 przeniesiony do Oddziału Szkolenia Zawodowego Sztabu NW, w 1946 mianowany kierownikiem Komisji Likwidacyjnej Specjalnej Sztabu Głównego. Po rozwiązaniu Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, od stycznia 1947 w Polskim Korpusie Przysposobienia i Rozmieszczenia. Dokumentował przebieg służby, awansów, odznaczeń skoczków, emisariuszy, żołnierzy zdemobilizowanych pomagając im otrzymać prawo przebywania na terenie Wielkiej Brytanii.

13 sierpnia 1948 zakończył służbę wojskową, w 1964 mianowany przez gen. Władysława Andersa na stopień pułkownika.  Pozostał na emigracji w Wielkiej Brytanii, mieszkał w Londynie. Władze PRL pozbawiły go obywatelstwa, oskarżały m.in. o szpiegostwo. W 1959 przyjął obywatelstwo brytyjskie.

Józef-Hartman-14-300x219 płk. Józef Hartman - "ojciec cichociemnych"

Audley End. Visit of General Władysław Sikorski to one of the Silent Unseen training centres. The commander of the centre, Maj. Józef Hartman, reports to General Władysław Sikorski, 28 August 1942, CAW WBH - list no. 2381/13 annex 104, reference number A.27902. Source: Karolina Brąkowska, Łukasz Karolewski, Colonel Józef Hartman, ed. NAC and Fundacja im. Cichociemnych Spadochroniarzy AK, p. 91

Schorowany, udzielał się w środowisku kombatanckim, działał w londyńskim Kole Cichociemnych Spadochroniarzy AK. Pracował w Głównej Komisji Weryfikacyjnej AK. Do końca zajmował się losem cichociemnych, pisał listy, zbierał publikacje o Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie i Armii Krajowej, spotykał się z byłymi podwładnymi. Po śmierci każdego cichociemnego, dla uczczenia jego pamięci sadził w swym ogrodzie przed domem krzak róży (posadził ich ok. stu).

He maintained contact with the family of Marshal Józef Piłsudski, as well as with President Ignacy Mościcki (do jego śmierci) i  jego żoną. W latach 1956 – 1978 napisał 220 listów do Marii Mościckiej oraz otrzymał od niej 191 osobistych odpowiedzi. Gdy w 1965  uległ wypadkowi samochodowemu, na skutek czego odniósł ciężkie obrażenia i przebywał 8 miesięcy w szpitalu, otrzymał otrzymał w prezencie od żony prezydenta futro prof. Mościckiego.

Zmarł 24 kwietnia 1979 w swoim mieszkaniu przy 10 Ambassador Close w Londynie.  Urnę z prochami pochowano na cmentarzu w New Brentford.

 

Family Life
Hartman-rodzina-277x350 płk. Józef Hartman - "ojciec cichociemnych"

The Hartman family: From the left, stand: Jan, Jadwiga, Tadeusz, Stanisław, sit: Małgorzata, Karol, Emma (wife of Stanisław)

Son of Karol Hartman and Małgorzata née Białek. Grandparents Fryderyk and Karolina were illiterate and landless peasants living with their hosts, living off the wages from the work that they carried out for the hosts. They were both Lutherans of German descent. The family converted to Catholicism, father Karol was baptized in the Roman rite. At the beginning of the 20th century, Karol Hartman became a forester in the Bugaj estate. In gratitude for his excellent service he received four hectares of land and a forester’s lodge in a small village called Szalas.

Miał czterech braci: Antoniego, Stanisława, Jana i Tadeusza oraz siostrę Jadwigę. 15 lutego 1947 zawarł związek małżeński z Grace Leborgne, wdową po angielskim pilocie doświadczalnym. Nie mając prawa do brytyjskiej emerytury żył bardzo skromnie i podejmował się prostych prac, m.in. salowego w szpitalu oraz pomywacza naczyń w restauracji. 

 

Promotions

 

Orders and decorations
Poland

Britain

Belgium
France
Estonia
Hartman-grob-300x241 płk. Józef Hartman - "ojciec cichociemnych"

Grave of Col. Józef Hartman and his wife Grace at New Brentford cemetery, London

Romania
  • Pour le Merite – 1938
  • Steave Romanniei in gradul de ofiter – 1938
  • Medalia Amintirei Carol drugiej klasy – 1939
  • Order of the Crown (Romania) – 1939
Hungary
Italy
  • Commenndatore deil’ordina della Cirina d’Italia – 1939

 

Hartman_500px-220x300 płk. Józef Hartman - "ojciec cichociemnych"

okładka albumu pt. Pułkownik Józef Hartman – do pobrania plik pdf

button-publikacje_200-300x101 płk. Józef Hartman - "ojciec cichociemnych"

Sources:
  • Own sources
  • Wikipedia
  • Roman Lewicki, Wojciech Markert, Józef Sławomir Hartman 1898-1979 Adiutant prezydenta i Ojciec Cichociemnych, OW Ajaks, Pruszków 2004
  • Katarzyna Brąkowska, Łukasz Karolewski – (pdf do pobrania) Pułkownik Józef Hartman, wyd. Narodowe Archiwum Cyfrowe oraz Fundacja im. Cichociemnych Spadochroniarzy AK

 

Also see:

 

 


Text translated from Polish to English by Amadeusz Lange. Some of our pages are still under construction and translation, please be patient – we constantly update our site. If you would like to help the project grow, please contact the administrator at cichociemni@elitadywersji.org or directly with the author of the translations at amadeusz-lange@elitadywersji.org.
Please help us improve our project by sending us scans of documents, archival materials, donations and information about the Silent Unseen.