Adam Trybus – Cichociemny

Adam Trybus – Cichociemny

ps.: „Gaj”, „Mścisław”, „Ogrodnik” , „Tkacz”

 

 

37-1183-284x400 Adam Trybus - Cichociemny

mjr Adam Trybus
ze zbiorów NAC

ur. 3 sierpnia 1909 r.w Zręcinie (pow. krośnieński), zm. 4 lipca 1982 r. w Piotrkowie Trybunalskim – harcerz, nauczyciel, wykładowca akademicki, oficer Wojska Polskiego, Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, Armii Krajowej, Ruchu Oporu Armii Krajowej, Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj, więzień UB, represjonowany przez SB, cichociemny.

 

 

krzyz-harcerski-zhp-300x301 Adam Trybus - CichociemnyUczył się w szkole powszechnej w Zręcinie (woj. podkarpackie), następnie od 1921 r. w Państwowym Gimnazjum w Kroście. W 1929 r. zdał egzamin dojrząłości. Podczas nauki w gimnazjum działał w Związku Harcerstwa Polskiego, w późniejszym okresie także jako instruktor.

W 1929 r. podjął studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, w 1937 r. obronił  dyplom magistra filozofii w zakresie filozofii klasycznej.

Od 20 września 1933 r. do 31 maja 1934 r. na dywizyjnym Kursie Podchorążych Rezerwy Piechoty przy 5 Pułku Strzelców Podhalańskich w Przemyślu. Awansowany na stopień podporucznika ze starszeństwem od 1 stycznia 1936 r.

Od 1937 r. nauczyciel łaciny w Prywatnym Miejskim Gimnazjum Koedukacyjnym im. Pawła z Krosna w Krośnie, od 1938 r. także w Państwowym Gimnazjum i Liceum w Krośnie.

 

 

II wojna światowa

W kampanii wrześniowej zmobilizowany 3 sierpnia 1939 r., przydzielony jako adiutant mjr Stanisława Stahlbergera, dowódcy batalionu marszowego 2 Pułku Strzelców Podhalańskich 22 Dywizji Górskiej.

Po rozbiciu pułki, 21 września wraz z grupą żołnierzy przekroczył granicę z Węgrami, internowany m.in. w Komaron – Belsovar. W lutym 1940 r. uciekł,  otrzymał paszport w Budapeszcie, przez Jugosławię, następnie  statkiem m/s Warszawa dotarł 2 kwietnia 1940 r. do Marsylii (Francja). Początkowo w obozie Camp de Carpagne, następnie wOśrodku Szkoleniowym Artylerii pod Paryżem. Przydzielony do Legii Oficerskiej.

Po upadku Francji ewakuowany 27 czerwca z St. Jean de Luz, dotarł do Liverpoolu (Wielka Brytania). Przydzielony jako dowódca plutonu 3 kompanii 7 batalionu 3 Brygady Kadrowej Strzelców, następnie w 1 Samodzielnej Brygadzie Spadochronowej.

 

Maciej Szczurowski – Geneza formowania Armii Polskiej we Francji 1939 – 1940
w: Piotrkowskie Zeszyty Historyczne, 2002, nr 4 s. 115 – 143

 

Monika Bielak – Ewakuacja żołnierzy polskich z Francji do Wielkiej Brytanii
i Afryki Północnej w latach 1940-1941
w: IPN, Polska 1918-1989 – Od niepodległości do niepodległości. Historia Polski 1918-1989

 

 

Cichociemny

button-zrzuty_200-150x150 Adam Trybus - CichociemnyZgłosił się do służby w Kraju. Przeszkolony ze specjalnością w dywersji, zaprzysiężony na rotę AK 24 sierpnia 1942 r. Awansowany na stopień porucznika 1 października 1942 r.

Halifax-mk3-300x225 Adam Trybus - Cichociemny

Handley Page Halifax

Zrzucony do okupowanej Polski w nocy z 1 na 2 października 1942 roku w sezonie operacyjnym „Intonacja”, w operacji lotniczej „Chisel” (dowódca operacji: F/O Mariusz Wodzicki, ekipa skoczków nr: XV), z samolotu Halifax W-7776 „U” (138 Dywizjon RAF, załoga: pilot – W/O Stanisław Kłosowski, pilot – W/O Franciszek Zaremba / nawigator – F/O Mariusz Wodzicki / radiotelegrafista – F/O Franciszek Pantkowski / mechanik pokładowy – Sgt. Czesław Kozłowski / strzelec – F/S Tadeusz Madejski / despatcher – Sgt. Zdzisław Nowiński).

Tempsford-150x111 Adam Trybus - Cichociemny

Lotnisko RAF, Tempsford

Start z lotniska Tempsford, zrzut na placówkę odbiorczą „Rak”, w okolicach miejscowości Łupiny, 11 km od Siedlec. W drodze powrotnej, po locie trwającym 13 godzin i 30 minut, samolot przymusowo lądował z braku benzyny, rozbijając się na kamienistym terenie w hrabstwie York (Wielka Brytania), załoga szczęśliwie się uratowała.

Razem z nim skoczyli: por. Eugeniusz Kaszyński ps. Nurt, por. Artur Linowski ps. Karp, ppor. Waldemar Szwiec ps. Robot. Skoczków podjął oddział Batalionów Chłopskich z rejonu Wiśniew, dowodzony przez Mariana Grzebisza ps.Wicher.

Po skoku aklimatyzacja do realiów okupacyjnych w Warszawie, mieszkał przy ul. Pogonowskiego 23 u dr Jadwigi Fruhaufowej.

 

Grzegorz Rutkowski – Udział Batalionów Chłopskich
w odbiorze zrzutów lotniczych z Zachodu na terenie okupowanej Polski
w: Zimowa Szkoła Historii Najnowszej 2012. Referaty, IPN, Warszawa 2012, s. 15 – 25

 

Od grudnia 1942 r. szef Kedywu Inspektoratu Rejonowego Piotrów Trybunalski AK, jego zastępcą mianowano Cichociemnego por. Artura Linowskiego ps. Karp. Od stycznia 1943 r. szef Kedywu Okręgu Łódź AK, Jego zastępcą nadal pozostał Cichociemny „Karp”. Do połowy 1943 r. organizował ośrodki dywersji w Piotrkowie Trybunalskim, Opocznie, Koluszkach, Głownie, następnie oddziały partyzanckie Kedywu „Wicher”, „Burza” (listopad 1943 r.), „Grom” (luty 1944 r.), „Błyskawica” (marzec 1944 r.), „Sam” (lipiec 1944 r.). Łącznie oddziały Kedywu Okręgu Łódź AK liczyły ok. 900 żołnierzy. Prowadził kursy minerskie oraz specjalistyczne. W późniejszym czasie stały się podstawą 25 Pułku Piechoty AK Ziemi Piotrkowskiej. Awansowany na stopień kapitana 11 listopada 1943 r.

Organizator i uczestnik wielu akcji bojowych, m.in. zniszczenia strażnicy granicznej w Wodzinku, przy drodze Piotrków – Łódź (w nocy 23/24 listopada 1943 r.),  akcji likwidacyjnych „Kośba” (czerwiec 1944 r.). Oddziały Kedywu Okręgu Łódź AK przeprowadziły łącznie ponad 300 bojowych akcji, głównie dywersyjnych, sabotażowych.

Od 3 września 1944 r. dowódca ośrodka walki „Węzeł” w Koluszkach, od listopada 194 r. inspektor Inspektoratu Rejonowego Łódź AK, odbudował sieć konspiracyjną, zniszczoną po dwukrotnych aresztowaniach kadry przez gestapo w Łodzi. Awansowany na stopień majora 1 stycznia 1945 r.

 

 

Po wojnie

Delegatura_SZ_1945-300x317 Adam Trybus - CichociemnyPo rozwiązaniu AK w styczniu 1845 r. pozostał w konspiracji, od maja 1945 r. działał w okręgu łódzkim Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj. Odtworzył struktury Inspektoratu Rejonowego Łódź AK, budując pierwszą antykomunistyczną organizację niepodległościową na ziemi łódzkiej – Ruch Oporu Armii Krajowej. Infiltrował miejscowe struktury UBP i PPR, delegując w ich skład kilku żołnierzy. Zwerbował ponadto do współpracy funkcjonariusza WUBP w Łodzi Stanisława Malickiego, kilku funkcjonariuszy Straży Więziennej, wartowników WUBP i MUBP w Łodzi.

11 czerwca 1945 r.  zorganizował akcję na areszt PUBP w Pabianicach, uwalniając bez żadnych strat 10 więzionych żołnierzy antykomunistycznej konspiracji.

Po uznaniu przez państwa zachodnie powstałego 28 czerwca 1945 r. tzw. Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej oraz zakończeniu działalności Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj, zdecydował o zakończeniu działalności konspiracyjnej.  18 lipca 1945 r. spotkał się z premierem PRL Edwardem Osóbką – Morawskim, uzyskał gwarancje bezpieczeństwa dla swoich żołnierzy po rozmowach w sprawie ujawnienia podległych żołnierzy oraz decyzji o przekazaniu pieniędzy organizacyjnych na odbudowę Warszawy.

Od sierpnia 1945 r. inspektor terenowy Prezydium Rady Ministrów, pomagał AK-owcom poszukującym pracy, od września 1945 r.  przez kilka tygodni przewodniczący Komisji Likwidacyjnej Okręgu Łódź AK.

Od1 stycznia 1946 r. do 31 sierpnia 1950 r. nauczyciel łaciny w I Liceum Ogólnokształcącym we Wrocławiu, od 1stycznia 1948 r. do 19 września 1950 r. wykładowca łaciny i greki w Seminarium Duchownym we Wrocłąwiu. Od 1 września 1950 r. nauczyciel w II Liceum Ogólnokształcącym.

20 września 1950 r. aresztowany przez UB przed dworcem we Wrocławiu, przewieziony do Jeleniej Góry, w związku z donosami byłego podkomendnego, tajnego współpracownika UB Włodzimierza Szustera ps. Gajda. Torturowany, bity, po ciężkim śledztwie 11 lipca 1951 r.  skazany przez Rejonowy Sąd Wojskowy w Łodzi na 15 lat więzienia oraz utratę praw publicznych na pięć lat za „przynależność do AK” oraz „działalność szpiegowską”, a także za to iż miał być „niepoprawnym przestępcą i wrogiem Polski Ludowej kroczącej do socjalizmu”. Osadzony w więzieniu w Łodzi przy ul. Kraszewskiego 15, następnie w Sieradzu, od 28 maja 1953 r. we Wronkach. Podczas pobytu za kratami ciężko chorował, m.in. na arytmię serca oraz gruźlicę. Odrzucano prośby o warunkowe zwolnienie ze względu na zły stan zdrowia.

22 grudnia 1955 r. zwolniony z więzienia, 16 maja 1956 r. Wojskowy Sąd Garnizonowy w Poznaniu zmniejszył  wyrok do 4 lat pozbawienia wolności oraz zmiejszył o połowę okres pozbawienia praw publicznych. 20 lutego 1957 r. Naczelny Sąd Wojskowy w Warszawie umorzył postępowanie karne.

Od 1 września 1956 r. do 31 grudnia 1970 r. nauczyciel łaciny oraz logiki w Żeńskim (obecnie II) Liceum Ogólnokształcącym im. M. Curie – Skłodowskiej w Piotrkowie Trybunalskim, także lektor łaciny na Uniwersytecie Łódzkim oraz w Studium Nauczycielskim w Piotrkowie Trybunalskim. W 1970 r. zawieszony w w wykonywaniu zawodu w związku z prowadzonym postępowaniem prokuratorskim. Postępowanie umorzono, jednak w styczniu 1971 r. zmuszony do przejścia na wcześniejszą emeryturę.

Autor publikacji historycznej (maszynopis) pt. „Walka zbrojna ZWZ-AK w okresie 1940 – 1944 r. na terenie okręgu łódzkiego” oraz publikacji z pedagogiki języków obcych.

Od 21 czerwca 1956 r. do maja 1963 r. w zainteresowaniu operacyjnym Służby Bezpieczeństwa, rozpracowywany z udziałem kilku tajnych współpracowników, m.in. ppor. Jana Mateckiego ps. Grom. Od 14 września 1968 r. inwigilowany przez SB, m.in. poprzez kontrolę korespondencji oraz podsłuch telefoniczny. 30 lipca 1970 r. zatrzymany, oskarżony o działalność w łodzkim „Ruchu”, 26 maja 1971 r. śledztwo umorzono z braku dowodów.

Po wprowadzeniu stanu wojennego 13 grudnia 1981 r. aresztowany przez SB, po interwencji żony Danuty zwolniony.

Zmarł 4 lipca 1982 r. w Piotrkowie Trybunalskim, pochowany na miejscowym cmentarzu.

 

 

Awanse

 

 

Ordery i odznaczenia

 

 

Życie rodzinne

1995-kontra-cichociemnego-500px-219x300 Adam Trybus - CichociemnySyn Bartłomieja rolnika oraz Ludwiki z domu Krzywda. W 1945 r. zawarł związek małżeński z Danutą z domu Justyna, łączniczką AK ps. Danka w Inspektoracie Piotrków Trybunalski AK, odznaczoną wraz z siostrą medalem „Sprawiedliwy wśród narodów świata” za ratowanie Żydów podczas likwidacji getta w Piotrkowie Trybunalskim. Mieli syna Leszka (ur. 1946 r.) prof. dr hab. inż. na Poliyechnice Rzeszowskiej oraz córkę Barbarę (ur. 1950 r.) dr nauk medycznych, zamężną Szaruga.

 

 

Upamiętnienie

2015-Rozkaz-Trzaskac_500px-245x350 Adam Trybus - CichociemnyW 1986 r. 11 Drużyna Starszoharcerska w Liceum im. M. Kopernika w Krośnie przyjęła imię majora „Gaja”, Adama Trybusa.

W 1995 r. ukazała się książka Romana Peski „Kontra Cichociemnego”, wydana przez Autora w Pabianicach

W 2002 r. Roman Peska opublikował książkę pt. „Cichociemny: major Adam Trybus – „Mścisław”, „Gaj”, „Ogrodnik”, „Tkacz”-organizator i dowódca KEDYWU Armii Krajowej Okręgu Łódź : biogram życia, nauki, walki, pracy, męczeństwa, śmierci, 1909-1982″, wyd. Oficyna Wydawnicza „Pamięć”, Pabianice.

cc-Trybus-scan_054-300x217 Adam Trybus - Cichociemny

Z paszportu „Cichociemni”, żródło: PWPW

16 listopada 2013 r. w II Liceum Ogólnokształcącym im. M. Curie – Skłodowskiej w Piotrkowie Trybunalskim odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą mjr Adamowi Trybusowi ps. Gaj.

W 2015 r. Remigiusz Piotrowski opublikował książkę pt. „Rozkaz: Trzaskać! Zapomniane akcje polskiego podziemia”, wyd. PWN Warszawa.

W grudniu 2016 r. Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych dla uczczenia pamięci 316 Cichociemnych wyprodukowała w limitowanej serii stu egzemplarzy paszport testowy „Cichociemni”.

W 2017 r. Dariusz Rogut opublikował artykuł pt. „Nie damy się powyrzynać jak barany. Mjr Adam Trybus „Gaj” (1909-1982)” w kwartalniku Wyklęci.

 

 

Upamiętnienie Cichociemnych

jw-grom-pomnik-cc-4-300x248 Adam Trybus - Cichociemnyjw-grom-pomnik-cc-3-300x238 Adam Trybus - CichociemnyW 1989 r. powstał film dokumentalny „Cichociemni” (scenariusz i reżyseria Marek Widarski).

15 maja 2005 odsłonięto na terenie jednostki specjalnej – Jednostki Wojskowej GROM w Warszawie pomnik poświęcony cichociemnym spadochroniarzom AK. Znaczna część ekspozycji Sali Tradycji jednostki GROM poświęcona jest Cichociemnym.

Od 4 sierpnia 1995 roku jednostka nosi nazwę – Jednostka Wojskowa GROM im. Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej

W 2008 roku powstał film dokumentalny „My cichociemni. Głos żyjących” (scenariusz i reżyseria Paweł Kędzierski).

pomnik-cc-warszawa-761x642-300x253 Adam Trybus - Cichociemny

Pomnik CC w Warszawie

7 października 2013 roku w Warszawie przy ul. Matejki, naprzeciwko Sejmu R.P. odsłonięto Pomnik Cichociemnych Spadochroniarzy AK.

cc-boening-300x199 Adam Trybus - CichociemnyW 2013 roku powstał film dokumentalny „Cichociemni. Wywalcz wolność lub zgiń” (scenariusz i reżyseria Dariusz Walusiak).

W 2016 roku Sejm R.P. ustanowił rok 2016 Rokiem Cichociemnych. NBP wyemitował srebrną kolekcjonerską monetę o nominale 10 zł upamiętniającą 75. rocznicę pierwszego zrzutu Cichociemnych.

cc-monety-300x157 Adam Trybus - Cichociemnycc-pomnik-powazki--300x213 Adam Trybus - CichociemnyW 2017 roku PLL LOT umieścił znak spadochronowy oraz podpis upamiętniający Cichociemnych na kadłubie Boeinga 787 (SP-LRG).

Cichociemni są patronem wielu szczepów, drużyn oraz organizacji harcerskich. Opublikowano wiele książek i artykułów o Cichociemnych.

Na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie znajdują się groby kilku Cichociemnych oraz poświęconym Im pomnik „TOBIE OJCZYZNO”

sala-tradycji-grom Adam Trybus - Cichociemny

Sala Tradycji Jednostki Wojskowej GROM

button-publikacje_200-300x101 Adam Trybus - Cichociemny

 

 

Źródła:
  • informacje własne
  • Krzysztof A. Tochman: Słownik biograficzny cichociemnych. T. 1. Oleśnica: Firma „Kasperowicz – Meble”, 1994, s. 133–135. ISBN 83-902499-0-1.
  • Kajetan Bieniecki: Lotnicze wsparcie Armii Krajowej, Arcana, Kraków 1994 r. ISBN 83-86225-10-6
  • Jędrzej Tucholski: Cichociemni. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1984. ISBN 8321105378.
  • Jędrzej Tucholski: Cichociemni 1941–1945 – Sylwetki spadochroniarzy. Wojskowy Instytut Historyczny.

 

Zobacz także biogram w Wikipedii

 

pl_PLPolski
en_GBEnglish (UK) pl_PLPolski